arbor

arbor, -oris f. (m.: p. 868,15.22.37sq.49.60.869,40. MLWal.; cf. H. G. Schöneweiss, Die Namen der Obstbäume in den romanischen Sprachen. 1955. p. 148sq.) MLWform. nom. MLWsg. -os: MLWWalahfr. imag. Tetr. 6. MLWWandalb. creat. mund. 244. MLWmens. 163. I δένδρον — Baum: A strictius de planta viridi (sing. sensu collect.: l. 54. p. 868,30; def.: MLWAlbert. M. veget. 1,153 -rarbor ... est planta, quae habet ex sua radice stipitem fortem, super quem nascuntur rami plures MLWeqs.): 1 gener.: MLWBeda hist. eccl. 4,26 p. 271,16 locus ... -isarboris inops. MLWForm. Sangall. 9 ruendo -esarbores glandiferas. MLWWandalb. mens. 70sq. plantas ... fecunda ex -earbore lectas -isarboris alterius natus de germine cortex accipit. MLWCarm. de temp. rat. 376 usus architectorum prodiderunt paternales solis iugo ... pleno octonis diebus -esarbores cedere (cf. MLWBeda temp. rat. 28,21. MLWHildeg. caus. 2 p. 79,21 positiones etiam et putationes -umarborum meliores sunt ad stabilitatem in detrimento lunae). MLWVita Magni Fauc. 12 subter unam -emarborem abietis. MLWNotker. Balb. gest. 1,34 p. 47,2 baculus de -earbore mālo. MLWThietm. chron. 7,76 -rarbor diu arida floruit et hunc (peregrinum in ea suspensum) Christi martirem esse monstravit. MLWDipl. Heinr. II. 320 p. 401,22 sunt ... -esarbores decorticate. MLWHildeg. phys. 3 praef. omnes -esarbores aut calorem aut frigus in se habent (cf. MLWAlbert. M. veget. 5,15 -rarbor ... in genere suo est calida et humida). MLWTrad. Teg. 329^a p. 249,38 iuxta populum -emarborem. MLWChart. Francof. 30 de -busarboribus, que fructifere non sunt, que in vulgari urhulze appellantur (cf. MLWChart. Helv. arb. 86 p. 138,36 -esarbores, que ad mort boys non pertinent, pirum videlicet, pomum, quercum, fagum). MLWAlbert. M. [] veget. 1,112 quaedam -esarbores habent nodos et venas et ventres et lignum et corticem et medullam MLWeqs. 1,118 -esarbores solae sunt perfectiores plantae. 1,188 de sterili -earbore aliquando fit fertilis. 1,189 quaedam -esarbores dicuntur masculinae et quaedam femininae. 6,212 rosa autem est -rarbor aut frutex cum spinis. MLWChart. Worm. 389 p. 250,35 -umarborum estivalium. persaepe. de effigie, figura: MLWLiutpr. antap. 6,5 p. 154,11 aerea, sed deaurata quaedam -rarbor ante imperatoris sedile stabat. MLWAlbert. M. cael. 2,3,8 p. 188^b,43 in cuius draconis (sc. umbrae in luna apparentis) dorso erigitur figura -isarboris. 2 spec.: a iur.: α de signis terminorum: MLWLeg. Burgund. Rom. 39,1 -esarbores terminales, quae decusas accipiunt, ... abscidere (cf. MLWLeg. Wisig. 10,3,3). MLWLex Baiuv. 12,8 ubi evidentia signa non apparent in -busarboribus. MLWChart. Sangall. A 581 p. 194,4 finem fecerunt de illos -esarbores, qui corticem illorum palebant inter nos usque in vallem. MLWDipl. Heinr. II. 244 p. 281,27 forestem ... se habentem ad rivum ... usque ad -emarborem Lachbuocha. MLWChart. Rhen. med. II 213 p. 251,17 precidi -esarbores et signari novas quoque et expressas per loca disponi ad habendam ... noticiam terminorum. MLWChart. Burgenl. 201 p. 150,7 venit meta ad -emarborem pomiferam. saepe. β de proprietate, usufructu, decimis: MLWLex Sal. Merov. 27,26 si quis -emarborem post annum, quod fuit signatus, praesumpserit, nullam habeat culpam. MLWCod. Lauresh. 497 cum ... -busarboribus pomiferis et inpomiferis (item in pertinentiis: MLWDipl. Karoli M. 160 fructiferis et infructiferis. MLWDipl. Heinr. II. 466 p. 593,28 cum ... pomariis et -busarboribus suis. MLWTrad. Teg. 210 cum ... -busarboribus nemoralibus vel arbustis. MLWCod. Wang. Trident. 114 p. 261,15 cum ... -busarboribus tam domesticis quam silvestris. MLWal.). MLWCapit. reg. Franc. 233,25 capulare ... omnem -emarborem non portantem. MLWDipl. Heinr. II. 51 potestatem -esarbores nutriendi. MLWTrad. Teg. 4 de usu -umarborum et feni ... nihil depactus est. MLWTrad. Patav. 1466 debentur xl denarios de -busarboribus. MLWChart. Stir. IV 13 p. 10,20 in quibus ... possessionibus licet ... socer noster sibi ... terciam -emarborem vendicaret. saepe. γ de laesione: MLWLeg. Burgund. const. I 28,2 si quis vero -emarborem fructiferam (-umfructiferum MLWvar. l.) ... inciderit, per singulas (-ossingulos MLWvar. l.) -esarbores ... singulos solidos domino silvae inferat. MLWLex Baiuv. 22,1 alios -esarbores similes ibi plantet et unamquamque -emarborem cum solido conponat. MLWLex Saxon. 55 si -rarbor accensa ceciderit hominemque oppresserit. MLWCapit. reg. Franc. 252,36 insperatus casu -isarboris depressus. MLWDipl. Ludow. Inf. 58 p. 187,3. MLWal. δ de exstirpatione: MLWChart. Xant. 219 (a. 1265) ut nemus ... incisis et eradicatis -busarboribus ... in agrum sacionalem redigant. b in ritibus paganis vel superstitiosis: MLWLeg. Wisig. 6,2,5 in ... -busarboribus maleficium aut diversa ligamenta ... in contrarietatem alterius ... facere. MLWPirmin. scar. 22 p. 55,11 membra ex ligno facta ... ad -busarboribus ... facire. MLWLeg. Lang. p. 142,4 qui ad -earbore, quam rustici sanctivum vocant, ... adoraverit (cf. MLWVita Elig. 2,16 p. 708,1 fontes vel -esarbores, quos sacrivos vocant, succidite). MLWVita Elig. 2,16 p. 706,7 nullus christianus ... ad -esarbores ... luminaria faciat aut vota reddere praesumat. p. 706,12 pecora per cavam -emarborem ... transire. MLWSermo de sacril. 2 qui ... ad -esarbores ... vadet vel de animalibus ... ibi offert. Vita Amand. 13 (MGMer. V p. 437,1) idolum adorare ..., scilicet -emarborem, quae erat daemoni dedicata. MLWAdam gest. 4,27 ut ... -esarbores eius (luci) ex morte vel tabo immolatorum divinae credantur. MLWHelm. chron. 84 p. 164,30 iurare in -busarboribus. MLWVita Otton. Bamb. III 3,11 p. 96,2 -emarborem nucum, quam ... paganorum populus quasi sub religionis obtentu frequentare consueverat. MLWVita Mariae rhythm. 5896 -rarbor solis atque lune, qui tunc in oriente responsa dabat, aruit Iesu patiente. saepe. c in nom. propr.: MLWChart. episc. Halb. 825 p. 110,8 (a. 1250) presidentibus nobis iudicio apud Altam A-emArborem. MLWAnnal. Worm. MLWa. 1253 Conradus de A-eArbore rosarum (cf. MLWChart. Raitenh. 251 Wernherus dictus sub A-eArbore). 3 a alleg.: MLWHraban. univ. 19,5 p. 508^D -rarbor ... humanum genus significat. p. 509^A -rarbor bona dicitur bonus homo et mala -rarbor malus homo MLWeqs. ([Vulg. Matth. 7,17.12,33]. MLWAlex. Min. apoc. 9,4. v. et p. 869,22). MLWGodesc. Saxo theol. 23 p. 328,13 qui (Christus) est utique -rarbor ligni vitae. MLWAgius epic. Hath. 609 -rarbor ..., quae ... fuerat sibi visa (sc. in visione) ..., progenies eius ... est. v. et p. 869,60. b in imag.: α de incremento, diffusione, stemmate sim.: [] MLWAldh. virg. I 16 ut ... uberrima -isarboris maliferae plantaria ... fecundentur, quatinus ... virtutum surculos pastinare ... possimus. MLWAgius vita Hath. 2 Hathumod ... ex bono bonarum -umarborum semine flos. MLWElias Sal. mus. 10 p. 28^a in -earbore matrimonii ponitur truncus in persona hominis ..., quia alii descendunt ab ipso. MLWmus. de stemmate sonorum: MLWElias Sal. mus. 10 p. 27^a positi sunt toni a parte dextera -isarboris et tangunt -emarborem ut patrem per lineam ascendentem et seipsos ut fratres. p. 27^b in figura sive in -earbore primi toni. MLWibid. MLWal. in titulo libri: MLWMenko chron. p. 532,8 collegit sibi opuscula ... sicut ‘A-emArborem viciorum et virtutum’. β alch. -rarbor alba MLWi. q. argentum vivum — (Ur-) Quecksilber: MLWTurba phil. 58 p. 161,15 cur -emarborem dimisisti narrare, cuius fructum qui comedit, non esuriet unquam? p. 161,22 accipe illam albam -emarborem, et aedifica ei domum circumdantem (cf. J. Ruska, MLWQuellStudGeschNat. 1. 1931. p. 246¹). MLWal. in nomine ficticio substantiae cuiusdam: MLWAlleg. sapient. 3 p. 469^b,47 accipe de arg(ento) vivo ... unum et de -earbore citrina, qua artifices operantur, duo, tere et cribra. p. 470^a,6. MLWibid. MLWal. c per compar.: MLWWolfhard. Waldb. 1,2 (1) gens Anglorum ... quasi fructuosae -isarboris radix ... emisit propaginem MLWeqs. MLWHrotsv. Cal. 9,29 Fortunatus ... comparatur malae -iarbori. MLWThietm. chron. 7,72 in infructuosa -earbore, id est in populo nimis insulso. MLWHildeg. scivias 1,2 p. 392^B cum vir ... fertilis est, ... ei mulier coniungenda est, velut cum -rarbor flores incipit emittere, debita cultura ei adhibenda est. MLWAlbert. M. animal. 3,49 si diceretur, quod orirentur venae a corde, oporteret animal et hominem esse ... -emarborem (p. 467^b,2 τοῦ φυτοῦ) inversam, cuius stipes et radix ex ramo orirentur. MLWal. d proverb.: MLWErchemb. Cas. hist. 17 mala -rarbor, modo malus infigendus est cuneus. B latius de planta caesa vel dolata: 1 truncus, lignum — Stamm, Holz: a in re nautica: MLWChart. Port. 164 p. 183,14 (a. 1258) iuncturam -umarborum fluxibilium, que vloiz ... appellatur (cf. p. 183,8). b in re milit.: MLWWiduk. gest. 3,53 via -umarborum robore obstruitur. MLWHeinr. Lett. chron. 30,5 p. 220,5 preparans ... maximas -esarbores abiegnas et terebinthinas ad faciendam turrim. MLWal. c in clausura molendini: MLWChart. Rhen. inf. IV 671 p. 806,35 (a. 1269) assignare ... magistro curtis quatuor -esarbores faginas et quatuor quercinas vulgo dictas werboume. MLWChart. Anhalt. II 461 p. 332,25 -rarbor molendini ..., qui vulgariter gruntbom appellatur. d in structura pontis: MLWChart. Tirol. 1100 p. 142,16 (a. 1239) quod ... nullus accipiat vel incidat -esarbores, asseres et tramites pontis (cf. p. 143,29.33). MLWChart. Tirol. notar. II 398 p. 258,35 -esarbores et plaustra et ligna ... pontis. e de receptaculo apium: MLWLex Baiuv. 22,10 si ... dominum -isarboris vel vasculi non interpellaverit ... et ille ... eum conpellaverit, ut ex suo opere vel -earbore retulisset examen. MLWHeinr. Lett. chron. 16,6 data est sententia, ut Letti suas -esarbores apum ... reciperent. MLWal. MLWChart. Livon. B 21 in ... pascuis, piscariis, -busarboribus mellifluis. f de prelo: MLWLiutpr. antap. 6,5 p. 155,10 quo (ergalio) torcularium -esarbores subvehuntur. g de cruce: MLWCarm. Bur. B 47,1,4 -rarbor salutifera perditur. MLWBereng. Trev. laud. 1,1 pro nostra salute passurus -emarborem crucis ascendit. 2 a malus — Mastbaum:MLW Albert. Aquens. hist. 6,55 p. 500^D sagittarum ictibus a supereminenti -earbore ... viros inpugnantes. MLWHonor. August. cant. 2,3 p. 383^D malus navis, scilicet -rarbor veli. MLWAnnal. Ianuens. III p. 137,11 antennarum et -umarborum. MLWGesta Ern. duc. II 16 p. 211,18 malus ... modio, cui -rarbor solet insistere, infigitur. MLWal. MLWalleg.: Honor. August. scal. I 1 (MLWPL 172,1230^C) navis est christiana religio, ... -rarbor crux. b stipes coronam Maiam portans — Maibaum: MLWCaes. Heist. mirac. II 1,17 p. 39,30sqq. cum corona fuisset erecta et ... plebanus -emarborem succidisset ..., advocatus ... -emarborem altiorem erigi precepit. 3 asser — (Trag-) Stange: MLWHraban. carm. 16,63 referunt vectores -earbore botrum (in vecte Vulg. num. 13,24). II A planta — Pflanze: MLWEgbert. fec. rat. 2,455sq. natura utilior lapidi premittitur -rarbor; -rarbor item pecori cedit prepostera valde. MLWHildeg. scivias 2,6 p. 523^D granum frumenti ... nec in culmo suo succum ... ut caeterae -esarbores habens. MLWAlbert. M. animal. 13,119 animal ... marinum, quod ... chyboz vocatur, non diversificatur ab -busarboribus (p. 681^a,10 τῶν φυτῶν) nisi parum. B frutex — Strauch, Staude, Stock (cf. Gloss. IV [] 127,26 St.-S. frutectum, -umarborum contextus vel densitas, spreid): MLWWalth. Marcht. hist. 37 iuxta -emarborem, que dicitur schizbirbon. MLWAlbert. M. veget. 1,161 -rarbor malvae. 6,21 omnes autem huiusmodi plantae (sc. -r paradisi, -r mirabilis) magis sunt in natura oleris quam -isarboris. 6,150 corilus ..., quae est -rarbor nota. 6,195 piperis -rarbor non est alta, sed est sicut -rarbor iuniperi. MLWal. de corallio: MLWAlbert. M. animal. 3,48 corallus, quae est -rarbor durissima in modum lapidis, nascitur in mari. Humperdinck