angelus, -i
m. (ἀγγελος)
MLW
script.: ha-: MLWRhythm. 76, 8,2. -gl-: MLWHerig. Ursm. 1,39. MLWEgbert. fec. rat. 1,105. 2,100.105. -gul-: MLWChart. Heist. 19 p. 121,32.
MLW
form.: nom. MLW
sg. -os: MLWPirmin. scar. 12. MLW
acc. MLW
pl. -us: MLWPirmin. scar. 2.
usu MLW
adi.: MLWArbeo Emm. 25 -orum spirituum.
creatura vel nuntius caelestis —
Engel, Himmelsbote (cf. MLW
LThK. 2III. p. 863sqq.): I
proprie: A
de caelicolis: 1
gener.: MLWConc. Karol. 5 p. 43,5 non plus quam trium -orumangelorum nomina cognoscimus, id est Michael, Gabriel, Raphael. 44
B,38 qua ratione quave auctoritate imagines -orumangelorum vel aliorum sanctorum adorandae sint (MLWTheoph. sched. 3,59 p. 249,9 [
de ornamentis].
cf. MLWSermo de sacril. 15 qui ... -orumangelorum vel Salomonis ... caracteres suspendit). MLWHraban. univ. 4,10 p. 101
C -iangeli vero, qui in ... beatitudine perseverant, non natura possident bonum, ut non mutarentur cum caeteris, sed arbitrii servantes bonam voluntatem, bonum conditionis et fidem scilicet servaverunt Domino suo. MLWHrotsv. Abr. 2,5 si ... virgo permanebis, -isangelis Dei fies aequalis. MLWGerh. August. Udalr. I 9 p. 398,8 sicut -iangeli in primae conditionis possibilitate permanebunt, sic et homines post resurrectionem aequales -isangelis ... perseverant in civitate Dei nostri. MLWAdam gest. 3,63 p. 209,2 Iesum testor et -osangelos eius omnesque sanctos. MLWEpist. Ratisb. 1 p. 276,4 -iangeli boni creati sunt, nullus autem malus. MLWOtto Frising. chron. 8,30 p. 441,2 civitas illa
(sc. caelestis) ... ex -isangelis constat et hominibus. MLWAlbert.
M. caus. univ. 2,5,6 p. 619
b,6 quidam contendunt spiritus, qui vulgariter -iangeli vocantur, intelligentias esse (
cf. MLWsumm. creat. 1,4,20 p. 456
a,24 Damascenus ... dicens [MLW
PG 94,865sqq.], quod -usangelus est substantia intellectualis, semper mobilis, arbitrio libera, incorporea, Deo ministrans, secundum gratiam, non natura suscipiens immortalitatem. 2,1,60 p. 517
a,38 -usangelus sive nuntius intelligentiae in eo, quod nuntiat extra id, quod interius conceptum est ab intelligentia. MLWcael. hier. 1,1 p. 7
a,46 prima accidentia -orumangelorum naturalia eorum sunt quatuor, scilicet simplicitas essentiae, perspicacitas intelligentiae, personalis discretio et liberum arbitrium). MLWmiss. 3,4,15 p. 90
a,22sqq. -iangeli hic omnes coelestes essentiae vocantur.
persaepe. de hierarchia (cf. Vulg. Col. 1,16): MLWHraban. carm. 39,14 bonos creavit -osangelos, ordines et archangelos. MLWhom. 1,31 p. 59
B testante sacro elogio scimus -osangelos, archangelos, virtutes, potestates, principatus, dominationes, thronos, cherubim atque seraphim. Vita Sadalb. 2 (MGMer. V p. 52,3) novem quoque ordines -orumangelorum ... disseruit. MLWHildeg. epist. I 116 p. 338
B Deus discernit populum in terra sicut in coelo, videlicet -osangelos, archangelos, thronos, dominationes. MLWAlbert.
M. cael. hier. 6,4 p. 146sq. MLW
al. MLW
alleg.: MLWHraban. univ. 1,5 p. 32
A -usangelus autem typice Dominus Iesus Christus nuncupatur, id est nuntius paternae voluntatis. 21,11 p. 565
A -iangeli, in quibus significati sunt evangelistae praedicatores Christi. MLWAlex. Min. apoc. 5 p. 84,12 numerus -orumangelorum innumerabilem significat multitudinem electorum. 21 p. 473,10
(de fratribus minoribus) per -osangelos accipiuntur ministri et priores. MLW
al. 2
spec.: a
de -is nuntiis, ministris, comitibus, protectoribus: MLWRhythm. 148,42,1 -iangeli tunc copulabunt scelere consimiles, quos cursim praecipitantes dabunt flammis inferi. MLWArbeo Corb. 4 p. 191,23 -usangelus ... ei per visum apparens. MLWWett. Gall. 8 Deus ... -umangelum suum mittet, qui nos ad regem Italiae perducet. MLWWalahfr. Wett. 295 -usangelus albato vestitu venit amictus. MLWRegino chron. MLWa. 871 p. 103,17 cuius animam ... ab -isangelis in caelum viderat deferri. MLWRather. epist. 26 p. 153,26 ille poenitentia sua -osangelos ad sibi auxiliandum, immo ... famulandum coegit. MLWWiduk.
[] gest. 1,34 p. 47,13 -oangelo flammas sedante illaesus egreditur. MLWGerh. August. Udalr. I 27 p. 413,36 per quendam presbiterum ab -oangelo flagellatum. MLWThietm. chron. 2,24 evaginato apparuit -usangelus gladio. MLWThangm. Bernw. 48 metropolitanus ... animam in manus -orumangelorum efflavit. MLWEkkeh. IV. bened. I 37,60 -usangelus ecclesiam servet sibi quisque dicatam. MLWHonor. August. eluc. 2,28 unicuique genti, unicuique civitati praesunt -iangeli, qui iura, leges, mores iuste dispensant et ordinant MLW
eqs. MLWAlbert.
M. cael. hier. 4,4 p. 110
a,19 -usangelus enim dicitur propter officium nuntiandi nobis. MLWsumm.
theol. II 2,5 p. 117
a,18 custodia, qua -usangelus custodit hominem ..., non ponit eum in gradu inferioritatis ad hominem. p. 114
b,8 -usangelus est assistens Deo. 2,7 p. 133
a,4 ministrant
-i non tantum in custodiendo hominem, sed in omnibus creaturis mundi.
persaepe. MLW
fort. de nuntio humano: MLWLand. Mediol. hist. II 2,22 p. 30,1 cum profecissem ..., michi -usangelus occurit
(cf. Castiglioni, MLW
ed. p. XV). b
de coetu caelesti: MLWTrad. Frising. 1 (a. 744) ut ... omnium sanctorum atque -orumangelorum agmina extraneus permaneat. MLWChart. Fuld. B 12 p. 19,33 ut ... mercedis vestrę premia in superna curia -orumangelorum clarescant. MLWConc. Karol. 12 p. 67,14 animae in coelestibus regnis cum -isangelis triumphant. MLWWillib. Bonif. 8 p. 50,11 quia ... vobis ... sedem cum supernis -orumangelorum civibus condonat. MLWCarm. Cantabr. 41,2 -orumangelorum sacra canunt in excelsis agmina. MLWChron. Erf. min. p. 650,5 vidit ... Dominum sedentem in excelso throno ... circumstante exercitu -orumangelorum in prato.
saepe. c
de rebus (et hominibus: l. 34.36sq.) ab -is nomen trahentibus: MLWBernh. Prov. comm. 1,2 p. 274,11 titimallus ..., de cuius lacte conficitur panis -orumangelorum, qui leprosis potest dari. MLWRicher. Rem. hist. 2,69 in palatio Angleheim, quod interpretatur -orumangelorum domus. MLWDipl. Heinr. II. 522 (spur. MLWc. 1180) Rado, Montis -orumangelorum primus abbas. Notae Hild. (MLWMGScript. XXX p. 765,35) in nativitate sancte Marie, in festo -orumangelorum.
de agnomine: MLWChart. ord. Teut. (Hass.) 28 p. 25,14 (a. 1232) frater A-usAngelus de Minorum fratrum ordine. 320 p. 240,15 testes sunt ... Conradus de Stenhus, A-usAngelus, filius quondam A-iAngeli antiqui. 380 p. 283,35 testes ... Henzo dictus Engel ..., A-usAngelus. MLW
al. d
meton. de vexillo: MLWWiduk. gest. 1,38 p. 57,11 videntes ... -umangelum; hoc enim vocabulo effigieque signum maximum erat insignitum (
cf. 3,44 p. 124,12). B
de ministris satanae: MLWGodesc. Saxo
theol. 6 p. 131,2 ut locum apostatae -iangeli suppleret. MLWconf. p. 72,16 ab exordio malignorum damnationis -orumangelorum. MLWDipl. Heinr. II. 433 in infernum inferius cum sathana et -isangelis suis ... descendat. MLWAlex. Min. apoc. 7 p. 110,29 isti erant -iangeli, id est nuntii satanae. MLW
al. II
translate: A
de sacerdotibus, episcopis, monachis sim. (cf. Vulg. apoc. 1,20sqq.): MLWAlcuin. epist. 17 p. 46,24 memor esto, quod sacerdos -usangelus Domini Dei est excelsi. MLWRup. Tuit. off. 9,7 p. 257
C de hominibus sanctis, qui annuntiando veritatem Dei supernorum imitantur officia spirituum ..., ut -iangeli vocentur. MLWChron. Andag. 90 p. 228,33 ille modernus eius sedis -usangelus. MLWGerhoh. aedif. prol. p. 137,11 Chŏnoni, Ratisponensis aecclesiae -oangelo. MLWepist. 3 p. 491
A tibi, -oangelo ecclesiae Frisingensis. p. 491
D -usangelus ecclesiae Iuvavensis. p. 492
A ille unus -usangelus in hac provincia. B
de haereticis: MLWChron. Sigeb. cont. MLWa. 1148 (MLWMGScript. VI p. 454,4) qui ... de suis quosdam quidem -osangelos, alios autem apostolos faciebat.
Ladner