ambitus

ambitus -us m. (Ton-)Umfang — range, ambitus 1 Umfang von Melodien — the range of melodies [s.XI] LmLGuido micr. 15, 27: ut qualem ambitum vel lineam una (sc. neuma) facit saliendo ab acutis, talem altera inclinata e regione opponat respondendo a gravibus (inde LmLAribo 36 p. 50). [s.XV] LmLConr. Zab. tract. S 6: Naturalis autem cantus dicitur, quia natura harum sex vocum perfecte servata in suo ascensu et descensu neutro horum ⋅b⋅C⋅ indiget nec in suo ambitu aliquod horum continet vel complectitur. al. 2 Umfang der Kirchentonarten — the range of a mode [syn.: clima, regio, domicilium] a Definition [s.XIV] LmLSumm. Guid. comm. 2, 3: Sciendum est ergo, quod ambitus est distantia sive proprium spatium, quod regula unicuique tono in scala musica indulget. Iste autem ambitus omnibus tam autentis quam plagalibus est equalis, nam ambitus cuiuslibet toni regularis octo vocibus est contentus (inde LmLGob. Pers. p. 189a). LmLAnon. Carthus. p. 438a: De gradibus []ambitus, id est de gradibus ascensuum et descensuum ipsorum octo tonorum. al. [s.XV] LmLTrad. Holl. III 7 p. 48: Ambitus (glossa: terminus) enim nihil aliud est quam clima toni, id est plaga. LmLTrad. Holl. III 7 p. 49: ambitus est littera bis sumpta claudens secundum ascensum et descensum quemlibet tonum per modo dyapason. LmLIoh. Tinct. diff. 1: Ambitus est toni debitus ascensus et descensus. LmLIoh. Tinct. nat. 20, 2: Quantum ad medium tonorum in primis notandum est ipsum medium dici ambitum, qui nihil aliud est quam toni debitus aut possibilis ascensus et descensus. LmLAdam Fuld. 2, 15: Ambitus autem tonorum, ut refert Oddo in Enchiriade est certa lex ascendendi et descendendi cuiuslibet cantus regularis. ibid. al. LmLSzydlov. 9 p. 41: ista in figura notabis dyapason sive ambitum, hoc est ascenssum vel descenssum regularem cuiuslibet toni. LmLSzydlov. 11 p. 43: Ambitus in genere sive dyapason diffinitur sic: Est aggregacio linearum cum spaciis, in quibus octo note cantus alicuius toni regulariter perambulant. Circa quam diffinicionem notandum est primo, quod dyapason sive ambitus alicuius toni, sive fuerit cantus directi sive transpositi, semper fit inter claves similes quoad vocem, sed dissimiles quoad denominacionem. b Gebrauch — usage [s.XIV] LmLSumm. Guid. comm. 2, 1: De ambitu tonorum secundum capitulum. Cum autem toni secundum proprios et speciales ambitus quamplurimum cognosci habeant et discerni, videndum est de climate sive ambitu uniuscuiusque. LmLSumm. Guid. comm. 2, 6: Primus vero et octavus (sc. tonus) eundem habent ambitum, qui est inter ⋅D⋅ finalem et ⋅d⋅ acutam inclusive. Et huiusmodi ambitus monstrantur per similes litteras alphabeti in scala (inde LmLGob. Pers. p. 189a). LmLSumm. Guid. comm. 2, 26: Primus enim plagalis inter omnes tonos maxime descensivus est et gravium appetitivus; ultimus vero autentus, scilicet septimus, inter omnes tonos maxime ascensivus est eo, quod ipse omnium supremus est, et propter hoc nulla ratione poterant sub uno climate sive ambitu claudi. al. LmLHeinr. Eger pr. p. 34: quinto de tonorum naturis seu significationibus, finibus, principiis et mediis ambitibusque et transgressionibus. LmLHeinr. Eger 5 p. 54: Item videtur, quod plures debeant esse ambitus et per consequens toni, ex quo super ⋅⋅ supremum, quod est terminus ultimi ambitus, sunt plures claves haud dubium non superfluentes. Dicendum, ex quo scala tonaria sive ambitus tonorum voci humanae sunt proportionati, sicut ⋅⋅ supremum viribus vocis humanae sufficiens est meta, ita et ambitus metam illam transcendens esse non debuit nec potuit. ibid.: Comparare autem hos ambitus vel tonos ad invicem. LmLHeinr. Eger 5 p. 55: inferiores ascendere possint in ambitus seu regiones superiorum. al. LmLTrad. Holl. I p. 178: Et cum autentus et suus plagalis sive par tonus immediate ipsum sequens tonus impar eandem habeant sedem finalem, ambitus discursuum ipsorum faciliter potest sic haberi. al. [s.XV] LmLGob. Pers. p. 189a: De ambitu tonorum. Advertendum est insuper, quod quilibet tonus habet ambitum suum, in quo regulariter decurrit. LmLGob. Pers. p. 189b: Unicuique tono claves quia norma dat octo, / ambitus est certus, eadem quem littera monstrat, / si seriem quaeris alphabeti. LmLGob. Pers. p. 190a: ambitus uniuscuiusque toni non excedit, ut dictum est, metam octo cordarum. LmLGob. Pers. p. 194b: Plagales enim infra ambitum suum ultra unam clavem descendere non possunt. al. LmLTrad. Holl. III 7 p. 51: Ptongus, clima, ambitus, excursus tertii et quarti thoni quantum scilicet valeant descendere et ascendere. LmLTrad. Holl. III 10 p. 88: Et sic distinguuntur (sc. toni) in octo climata, que et domicilia communi nomine vel ambitus appellantur. al. LmLIoh. Tinct. diff. 18: Tonus perfectus est, qui perfecte suum implet ambitum. Tonus imperfectus est, cuius ambitus non est perfectus. al. LmLIoh. Tinct. nat. 19, []14: toni irregulares sicut et regulares in quovis loco sui ambitus possunt principiari. al. LmLLad. Zalk. A 21. LmLSzydlov. 11 p. 43: ambitus primi toni cantus directi est inter ⋅D⋅ grave et ⋅d⋅ accutum, licencialiter autem potest addi nota in cantu eius primi toni infra vel supra dyapason. LmLSzydlov. 14 p. 69: mixtio, de qua ad propositum, diffinitur sic: Est ascenssus vel descenssus note vel notarum supra ambitum alicuius toni. al. LmLIoh. Velle metr. 1. 3 Umfang des Tonsystem — the range of a tonal system [s.XV] LmLTrad. Holl. II 4 p. 18 (p. 422b): in ambitu tocius manus (inde Lad. Zalk. A 56). LmLConr. Zab. tract. GG 1: per ambitum monochordi triplex habemus musicum alphabetum. al. 4 Umfang von Intervallen — the compass of intervals [s.XV] LmLUgol. Urb. 1, 55, 4: inferior terminus ⋅E⋅ primum, sed superior ⋅E⋅ secundum, qui termini ambitu suo etiam diapason consonantiam videntur includere. LmLTrad. Holl. II 29 p. 21 (p. 423b): ditonus numquam in suo ambitu et tonum et semitonium includit (inde LmLLad. Zalk. A 60). LmLConr. Zab. tract. R 2: multa cantica etiam famosa ampliorem, quam sex vocum ambitus capiat, ascensum exposcant vel descensum. al.