Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
albri st. m.
st. m., mhd. alber f. m.?, nhd. alber f., vgl. schweiz. albere f. Schweiz. Id. 1,186, schwäb. alber m. Fischer 1,126, bair. alber f. Schm. 1,66; as. alberi m., mnd. alber(bôm); aus mlat. albărus, vgl. v. Wartburg, Et. Wb. 1,60. — Graff I, 244.
Ob schon im Ahd. mit femininem Geschlecht zu rechnen ist, läßt sich aus den Glossenbelegen nicht ersehen. Es dürfte dem Einfluß von populus zuzuschreiben sein; vgl. auch graubündn. albar, albara. das frühe Auftreten von albar (11. Jh., vgl. unten) macht eine besondere Nebenform wahrscheinlich, die sich jedoch nicht aussondern ließ. Sie findet sich in Vergilgll. und in den Gloss. Sal., zum Teil in denselben Hss., die auch albari kennen, Admont 3 (11. Jh.), clm 305 (11. Jh.), 21 562 (12. Jh.), 17 403 (13. Jh.); vgl. das ebenfalls vorwiegend bair. alar st. m. ‘Erle’, s. dort.
alpari: nom. sg. Gl 2,9,56 (Sg 242, 10. Jh.). 371,29 (clm 18 375, Tegernsee 10. Jh.). 375,47 (Wien 114, Tegernsee 10. Jh.). 626,14 (clm 18 059, Tegernsee 11. Jh.). 4,31,53 (Sal. a1, clm 17 152, Scheftlarn 12. Jh.). Beitr. 73,208 (Sal. c, nach Gl 4,129,58).
albar-: nom. sg. -i Gl 2,674,12 (clm 305). 3,466,11 (2 Hss.). 4,87,46 (Sal. a1); -e 2,337,43. 672,14 (2 Hss., clm 305. 21 562 -ē, vgl. albarîn adj.). 3,37,21 (7 Hss.). 96,8 (SH A, 3 Hss.). 284,67 (SH b). 466,12 (2 Hss.). 676,15. 4,31,53 (Sal. a1, 2 Hss., Admont 3). 34,44 (Sal. a1, 2 Hss., clm 17 403). 87,46 (Sal. a1, 3 Hss., 1 -a- aus -u- korr.). 155,67 (Sal. c); albere: dass. 3,37,23 (2 Hss.). 96,7 (SH A, 2 Hss.). 4,31, 54 (Sal. a1, a- aus e- korr.). 34,45 (Sal. a1, 2 Hss.); albore: dass. 3,96,7 (SH A, 12. Jh.).
alb-: nom. sg. -ar Gl 2,672,18 (2 Hss., clm 305. 21 562). 682,16 (Schlettst., 12. Jh.). 3,37,22 (4 Hss., 12. u. 15. Jh.). 352,43 (13. Jh.). 4,31,54 (Sal. a1, clm 17 403). 34,45 (Sal. a1, Admont 3). 87,47 (Sal. a1, 2 Hss., 13. Jh.); -er 2,24,20 (clm 13 079, 12. Jh.; lat. pl.). 3,37,24 (10 Hss., 12.—15. Jh.). 56,73. 196,16 (SH B). 284,67 (SH b). 468, 16; -or 96,8 (SH A, 15. Jh.); -s 37,25 (2 Hss., 14. 15. Jh.). 713,22 (13. Jh.); alws: dass. 37,26 (clm 4350, 14. Jh.); olwer: dass. 4,355,47 (clm 24 727, 14. Jh.).
Verschrieben sind allere: nom. sg. Gl 3,96,9 (SH A, Zürich C 58, 12. Jh.); alban: dass. 4,31,54 (Sal. a1, Prag, mus. Bohem., 13. Jh.); alher: dass. 5,34,25 (SH A, 13. Jh.).
Für sich stehen arbar: nom. sg. Gl 3,466,13 (Sg 299, 9./10. Jh., = arbor?); halebirie: dass. 2,718,10 = Wa 113,5 (Oxf. Auct. F. 1. 16, 11. Jh.). 1) Pappel, Populus, und zwar sowohl für P. alba L., die Weiß- oder Silberpappel, wie für P. nigra L., die Schwarzpappel, gebraucht: alpari populus [et taxus, Aldh., Enigm. 84,6 p. 136] Gl 2,9,56. alber [quid ego enumerem quanta varietas arborum, ... quam] populi [bicolores, Ambr., Ex. 3,54] 24,20. albare [sed vocat usque suum, qua] populus [assita certis limitibus vicina refugit iurgia, Hor., Ep. ii, 2, 170] 337,43. alpari [hic et haec ... platanus,] populus [Prisc., Inst. 169,10] 371, 29. 375,47. alpari populus [Alcidae gratissima, Verg., E. vii, 61] 626,14. 682,16 (oder zum folgenden). albare [fraxinus in silvis pulcherrima ...,] populus [in fluviis, ebda. 66] 672,14. albar [hic candida] populus [antro imminet, ebda. ix, 41] 18. albari [Herculea bicolor cum] populus [umbra velavit, ders., A. viii, 276] 674,12. 718,10 = Wa 113,5. populus 3,37,21 (2 Hss. papulboum, 1 belit, 1 affoltra). 56,73. 96,7 (3 Hss. belit ł albare, 1 papulboum). 284,67. 352,43. 466,11 (2 Hss. pelizboum, 1 salaha uel arbar). 468,16. 676,15. 713,22. 4,155,67. 355,47. populus arbor 87,46. apium ... populum 34,44. populus alber ... altera nigra belit 3, 196,16. alber vel belit populus 5,34,25 (vgl. auch oben). 2) übertr. auf die Erle, Alnus glutinosa L.: alnum Gl 4,31,53. alnum lignum .i. verna Beitr. 73,208 (nach Gl 4,129,58). Für die Gleichsetzung mit der Weide, Salix vgl. oben salaha uel arbar populus 3,466,13.
Abl. albarîn.