Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
âkust st. f. (m.)
st. f. (m.), mhd. âkust f. m. — Graff IV, 514 f.
Sicheres Mask. ist a-chuste: dat. sg. S 142,26 (BB, 12. Jh.), vielleicht auch das verderbte a-quusta: nom. pl. Npw Cant. Moysi 4, doch kennen beide Denkmäler auch das Fem., vgl. S 147,24. Npw 118 P, 113.
In Nb Nk Np Npgl (1 a-) immer â-.
a-chust: nom. sg. Gl 4,165,38 (Sal. c). S 261,19 (B, oder acc.? vgl. das Pron.; -v-). Npgl 102,7; dat. sg. -]i Gl 1,350,44 (M, 4 Hss.). 2,757,32. S 211,7. 224,18. 239,13. 251,1 (sämtl. B); -e Gl 1,350,45 (M, 2 Hss., 12. 13. Jh.); acc. sg. -] 4,9,22 (Jc). F 29,13. 26. Npw 118 P, 113; nom. pl. -]i Gl 2,180,3 (M, 4 Hss.). S 275,3 (B); -]e 140,11 (BB = 9/10 WB). Nb 283,20. 321,14 [306,15. 350,29]. Np 135,20; gen. pl. -]io Gl 2,307,68/69 (Rb). S 190,26 (B); -]o Npgl 67,23; -]e Npw Cant. Moysi 19; -]one S 147,24 (BB, zur Endung vgl. Schatz, Ahd. Gr. § 330); dat. pl. -]im 202,19. 257,1. 274,32 (sämtl. B); -]in Nk 426,12. Npgl 80,6 (2); -]en S 142,26 (WB). Nb 95,16. 227,24. 240,4. 251,5. 288,20. 295,7 [105,26. 246,6. 259,3. 270,23. 312,4. 319,22]. NpNpw 136,8. Np 41,2. Npw 119,2. Cant. Deut. 11; acc. pl. -]i S 196,22. 276,5 (beide B). H 20,5,4. Npw 23,7; -]e Nb 63,6. 145,17. 239,24. 363,3 [71,21. 156,21. 258,24. 397,7]. Npgl 23,7. — a-kust: nom. sg. S 153,32; dat. sg. -]i O 5,2,6; acc. sg. -] 1,1,30 (PV, F -c-); nom. pl. -]i S 30,40 (Wk, -c-). O 3,7,63. — ah-chust: nom. sg. S 238,22 (B, oder acc.? vgl. das Pron.).
ha-chustim: dat. pl. S 218,6 (B).
Mangelhaftigkeit, was der Prüfung nicht standhält, vgl. Aumann, Beitr. 63,157 ff. 1) körperliches Leiden, Krankheit, Gebrechen: achusti [mulier ... quamdiu subiacet huic] passioni (Blutfluß) [, immunda erit, Lev. 15,25] Gl 1,350,44. 2) Verstoß, Fehler: selbun buah ... irreinont sie so scono; thar lisist scona gilust âna theheiniga akust O 1,1,30 ‘Verstoß gegen das Metrum’ (Kelle). 3) im sittlich-religiösen Bereich: moralischer Fehler, Verstoß gegen das Sittengesetz, Böses: a) allgem. Glossenwort: vitium Gl 4,165,38; b) als einzelne Handlung: Unrecht, Böses: achust [caritas ...] non [agit] perperam [1. Cor. 13,4] Gl 4,9,22. F 29,13. 26; c) als wiederholte und gewohnheitsmäßige Übertretung: Hang zum Bösen, Laster, Sünde: α) allgem.: crintilum achustio nidirit [ne ... claustra animi] seris vitiorum damnat [Greg., Hom. I, 7] Gl 2, 307,68/69. ich bin ... sculdig ... in allem achuste S 142,26 (BB, in allen achusten WB). duruh puazza achustio propter emendationem vitiorum 190,26. er ist ketaan fona achustim kepuazteer a vitiis emendatus 202,19. reinen sih fona suslihcheru achusti ab ... vitio 224,18. ibu fona allem achustim pirum kitemprot ab omnibus vitiis temperemus 257,1. achustim sinem ... kehenkantan vitiis suis ... consentientem personam 274,32. achusti selbun si ... vitia ipsa ... in notitiam episcopi ... claruerint 275,3. farlazze zeohan achusti nutrire vitia 276,5. thaz gras (auf dem sich die Menge lagert) sint akusti, thes lichamen lusti [vgl. foenum ... concupiscentia carnalis intelligitur, Beda u. Alc. zu Joh. 6,10] O 3,7,63. thaz unser muat sih mende sulichera rusti ingegin akusti 5,2,6. taz heizet communis locus ... taz man niomannen nemmendo. kemeine âchuste luzzet Nb 63,6 [71,21]. uuanda iz an dien tieren natura ist. taz siu sih nebechennen. unde iz aber an dien menniskon fone âchusten ist hominibus vitio venit 95,16 [105,26]. so sint sie aber bose. daz sie ... nemugen ... sih eruueren âchusten obluctari vitio 240,4 [259,3]. tannan ist. taz tu den fure mennisken haben nemugist. ten du fone âchusten geuuehseloten sihest transformatum vitiis 251,5 [270,23]. iogelih ... mit imo selbemo stritet. tien âchusten iro uuizentheit zedansonten discerpentibus conscientiam vitiis 288,20 [312,4]. ir uuerltrichen. nement tana iuuuere uitia (âchuste). die iuh ze tode leitent NpglNpw 23,7. daz pezeichenet nah ... irslagenen âchusten ... durstege uuerden. dero geistlichun labo. diu fone Christo chumet Np 41,2. die geuualtigen ... chuninga ... mit dien unsere âchuste bezeichenit sint 135,20 (Npw sunda). ih nimo sie uzer dien fluctibvs uitiorum (uuellon âchusto) Npgl 67,23. Npw Cant. Moysi 19 (Np vitiorum). der ... liut ... irloset uuirt a uiciis in baptismo (fone âchustin) Npgl 80,6. so der man an dero toufi uzzer dien uiciis (âchustin) chumet. so gehoret er mysteria. diu er êr neuuissa ebda. die naturam des mennisgen nihazeta ih, suntir sina achust Npw 118 P, 113 (Np vitium). die fursten aquusta die uuerdent firdruchit fone gote Cant. Moysi 4 (Np principalia vitia); — âchust ist gekoppelt mit sunta: die houbethaften sunda ioh die meintatlichen achuste S 140,11 (BB = 9/10 WB). kehaltanti sih fona suntu indi achusti a peccatis et vitiis 211,7. hreinan fona hachustim .. suntom a vitiis et peccatis 218,6; — es wird dem Guten, guotî, der Tugend, tugud, gegenüber- gestellt: ich nihabo bihalten ... dero achustone haz, dere tugidone minna 147,24. ist tanne diu chraft an dien ambahten. daz sie dien ambahtmannen tugede geben. âchuste nemen? depellant vitia? Nb 145,17 [156,21]. ih meino daz tien âchusten uualtesonten ... diu tuged ... uueuuun lidet florente ... nequitia 227, 24 [246,6]. ziu ... minnont sie âchuste fure tugede? relicta virtute sectantur vitia 239,24 [258,24]. uuaz mag anderes sin des muotes kesundeda. âne guoti? unde uuaz sin siechi . âne âchuste? quid ... quam vitia? 283,20 [306,15]. sus ketan fortuna ... tiu ist einuueder. so dero die tugedig sint ... alde sie nu fone âchusten ze tugede fahent a vitiis declinantes 295,7 [319,22]. noh âchuste nesint . noh chuste nesint nec vitia ... nec virtutes ... fuerint 321,14 [350,29]. leidezent tie âchuste. minnont tugede aversamini vitia 363,3 [397,7]. tugid âchustin uuideruuartig ist virtus vitio contrarium est Nk 426,12. ube unsih ... carnales scundent ze âchusten. tie uuir uuolton cheren ad uirtutes NpNpw 136,8. daz ih nistige fone den achusten ze tungenden Npw 119,2 (Np de vitiis). Cant. Deut. 11; β) auf ein einzelnes spez. Laster bezogen: achusti [si ... in eius opere] passiones [vivunt, Greg., Cura 1,9] Gl 2, 180,3 (Leidenschaftlichkeit). achusti [hac sola insanabilis mali] peste [premeretur, Sulp. Sev., Dial. 3,16] 757,32 (Streitsucht). dea ahchust hoc vitium (die Liebe zum Besitz) radicitus amputandum est S 238,22. achusti kirafster quodsi quisquam huic nequissimo vitio (dass.) deprehensus fuerit 239,13. er achusti qui per neglegentiam suam aut vitio (Trägheit) non occurrerit 251,1. allen uuaren Israhelitis in quibus dolus (achust List) non est Npgl 102,7; — mit genitivischer Bestimmung: acusti thes lichamen vitia carnis S 30,40. der untriuwon akust 153,32. vvidar achusti des fleiskes edo kidancha contra vitia carnis vel cogitationis 196,22. dea achvst des (dera?) suntriclihchii vitium peculiaris 261, 19. allero fleisges achusti ut ... tollat omnium carnis vitia H 20,5,4.
Abl. âkustîg, âkust(e)ôn.