tredecima

tredecima -ae f. ‚Tredezime‘ (Bezeichnung für ein Intervall aus 13 Tonstufen bzw. einer Oktave und einer Sexte) — ‘thirteenth’ (term for an interval that consists of thirteen degrees, or of an octave plus a sixth) I als Zusammenklang (in der Mehrstimmigkeit) — in simultaneous sonority (in polyphony) 1 Gebrauch — usage [s.XIV] LmLPs.-Phil. lib. mus. p. 40b: Et si cantus descenderet tali modo ut infra, et discantus inciperet per octavam, tunc octava potest habere post se decimam et decima duodecimam [] et duodecima tredecimam et tredecima duplicem octavam, ut hic videtur: (sequitur exemplum). LmLAnon. Seay p. 39. LmLAnon. Monac. II 102: Item post duodecimam sequitur tredecima cantu descendendo per unam vocem, et tredecima appetit quintamdecimam cantu descendendo per unam vocem. Et duae vel tres tredecimae possunt simul poni descendendo et ascendendo per unam vocem, sed numquam aequaliter. Exemplum qualiter post duodecimam sequitur tredecima et tredecimam quintadecima et quomodo tredecimae pariter ponuntur ascendendo et descendendo: (sequitur exemplum). LmLAnon. Monac. II 118. [s.XV] LmLTact. Octo princ. 7: ⋅C⋅faut (sc. habet istas concordancias): ... Duodecimam ⋅g⋅solreut, tredecimam ⋅a⋅lamire. ... ⋅d⋅solre: ... Duodecimam ⋅a⋅lamire, tredecimam ⋅b⋅fa⋅b⋅mi. LmLPetr. Betschk p. 537, 3: Duodecima est iterum bona concordancia, etsi ascenditur de duodecima in tredecimam vel econtra de tredecima in duodecimam supra unam et eandem bassam, semper est bona concordancia. LmLPetr. Betschk p. 537, 39. LmLTact. Bona 67: Et octava desiderat decimam, quando tenor descendit, et sextam, quando ascendit. Sed decima desiderat duodecimam, quando tenor descendit, et octavam, quando ascendit. Sed duodecima desiderat suam tredecimam, quando tenor descendit, sed decimam, quando tenor ascendit. Et tredecima desiderat quintamdecimam, quando tenor descendit, et duodecimam, quando tenor ascendit. Et quintadecima semper desiderat suam tredecimam. LmLAnon. Tegerns. II 121. LmLContr. quarta quod p. 12a. LmLContr. Ut unisonus p. 48. 2 qualitative Bestimmung — qualitative designation a als unvollkommene Konsonanz — as imperfect consonance [s.XIV-XV] LmLAnon. Seay p. 36: Sunt autem tredecim species musicae generales ... unisonus, secunda, tertia, quarta, quinta, sexta, septima, octava, nona, decima, undecima, duodecima, tredecima, et istarum aliquae consonant et aliquae dissonant ... Consonantes vero, quibus utimur, sunt octo, videlicet unisonus, tertia, quinta, sexta, octava, decima et duodecima, tredecima, quarum sunt quatuor perfectae et quatuor imperfectae ... Quatuor autem (sc. imperfectae), videlicet tertia, sexta, decima, tredecima, quarum duae sunt imperfectae in totum et duae sunt semiimperfectae. Imperfectae in totum sunt sexta et decima, semiimperfectae sunt tertia et tredecima. LmLAnon. Seay p. 38: Quae est ratio, quare sexta et tredecima non ascendunt sicut tertia et decima? Dico, quia sunt species in totum imperfectae, et quando fiunt, oportet, quod in continenti (ms.; ed.: incontinenti) subsequatur species perfecta. Item post sextam (ms.; ed.: sexta) debet fieri octava et post tredecimam (ms.; ed.: tredecima) debet fieri quindecima. LmLAnon. Monac. 1, 33: Perfecte consonancie sunt unissonus, quinta, octava, duodecima et quindecima. Inperfecte autem consonancie sunt tercia, 4^ta, sexta, decima et tredecima. LmLTact. Bona 33: Et tres, scilicet tertia, sexta et decima, dicuntur species imperfecte. Unde in istis adhuc superadduntur due species, scilicet tredecima et quintadecima harum duarum. Tredecima dicitur imperfecta et quintadecima perfecta. LmLAdam Fuld. 2, 10: Igitur consonantiarum aliquae sunt perfectae, scilicet unisonus, eadem vox, diapente, quinta, diapason, octava cum earum aequisonis octava, duodecima et bisdiapason. Aliae imperfectae ut ditonus aut semiditonus, qui est tertia, item tonus aut semitonium cum diapente, sexta cum earum aequisonis decima et tredecima. LmLContr. Not. quod novem 3: Notandum, quod novem sunt species contrapuncti, videlicet unisonus, id est unus et idem sonus, tertia, sexta, quinta, octava, decima, duodecima, tredecima et quinta decima. Quarum novem specierum quinque sunt consonantiae perfectae, et sunt istae quinque, videlicet unisonus, quinta, octava, duodecima et quintadecima. Ceterae vero quattuor [] species imperfectae consonantiae sunt, videlicet tertia, sexta, decima et tertia decima. LmLContr. Prima regula 11: Et ergo prohibentur duae species perfectae insimul in proximo se mutuo sequentes dari. Imperfectae autem consonantiae ut duo terciae, sextae, decimae vel tredecimae insimul dari non prohibentur. b als vollkommene Konsonanz — as perfect consonance [s.XIV-XV] LmLAnon. Monac. II 66: sciendum est, quod contrapuncti quindecim sunt species, scilicet unisonus, secunda, tertia, quarta, quinta, sexta, septima, octava, nona, decima, undecima, duodecima, tredecima, quartadecima et quintadecima, quarum novem sunt perfectae et sex imperfectae. Novem perfectae sunt unisonus, tertia, quinta, sexta, octava, decima, duodecima, tredecima et quindecima. Et dicuntur perfectae, quia ponuntur semper in biscantu. c als Dissonanz — as dissonance [s.XIV-XV] LmLAnon. Monac. II 88: Item specierum perfectarum aliae sunt consonantes, aliae dissonantes. Consonantes sunt quinque, scilicet unisonus, quinta, octava, duodecima et quindecima. Et dicuntur consonantes, quia in ipsis cantus habet incipi et finiri. Dissonantes sunt quattuor, scilicet tertia, sexta, decima, tredecima. Et dicuntur dissonantes, quia in ipsis cantus non potest incipi necque finiri. LmLAnon. Tegerns. II 118: Perfectae concordantes sunt quinque, scilicet unisonus, 5^a, 8^a, 12^a et 15^a. Imperfectae dissonantes sunt quatuor, scilicet 3^a, 6^a, 10^a et 13^a. Discordantes sunt sex, scilicet 2^a, 4^a, 7^a, 9^a, 11^a, 14^a. LmLAnon. Tegerns. II 121. LmLAnon. La Fage III p. 241: Nota, quod quatuor sunt consonantiae in contrapuncto, videlicet quinta, octava, duodecima et quindecima; et dissonantiae sunt quatuor, videlicet tertia, sexta, decima et tredecima. Nota, quod quaelibet dissonantia in descensu requirit suam consonantiam, sicut tertia requirit quintam, sexta requirit octavam, decima requirit duodecimam et tredecima requirit quindecimam. II als Tonabstand — as tonal compass [s.XV] LmLContr. Et primo II 44 p. 145 (p. 465a): Ulterius sciendum, quod discantus in tonis imparibus non potest ascendere ultra quindecimam supra finem tenorum ... sed si tenor sit tercii, tunc discantus potest ascendere usque ad tredecimam et ultra, sed raro ... Et ultimo sciendum, quod discantus paribus in tonis potest tamen ascendere usque ad duodecimam vel tredecimam supra finem tenoris, sed non potest descendere tres vel quattuor notas sub fine illius discantus.