tractulus

tractulus -i m. (kleiner) Strich (in der Notenschrift) — (small) stroke (in notation) 1 zur Abgrenzung von Mensureinheiten — for indication of the division between two mensural units [syn.: divisio modi, signum perfectionis] [s.XIII] LmLLambertus mens. 69: unum parvum tractulum in forma et longitudine semisuspirii obtineat precedens longa iuxta latus suum a parte finis, qui divisionem modorum seu perfectionem semper et ubique significabit. LmLAnon. Emmeram. 2 p. 206, 44: Longa vero praecedens tria tempora continebit et debet signari per tractulum, qui vocatur divisio modorum. LmLAnon. Emmeram. 3 p. 254, 43: Hic vult actor de suspiriis et modorum divisionibus opinionem suam breviter recitare dicens, quod compositores artis musicae inter pausarum differentias addiderunt modorum divisionem per tractulum obliquum factum, et hoc a parte inferiori, velud hic protrahentes: . (cf. Ioh. Garl. mens. 8, 3-7). LmLFranco Col. 5, 6: Si vero longam sequatur brevis, hoc est multipliciter, quoniam sola vel plures. Si sola, tunc longa est duorum temporum et dicitur imperfecta ... nisi inter illas duas, scilicet longam et brevem, ponatur quidam tractulus, qui signum perfectionis dicitur, qui etiam alio nomine divisio modi appellatur; et [] tunc longa prima perfecta est, et brevis imperficit sequentem longam. LmLPetr. Pic. 3, 3: Longa perfecta valet tria tempora, et hoc potest fieri multis modis. Primo, si longam longa sequatur ... Secundo fit longa perfecta, si longam tractulus, qui signum perfectionis dicitur, inmediate sequatur. LmLPetr. Pic. 7, 5: semper ponendus est tractulus, qui divisionem significat, inter tres et tres vel inter tres et duas vel inter duas et tres (sc. semibreves) ut in exemplis superius datis. al. [s.XIV-XV] LmLMens. Cum de p. 74. v. tractulus divisionis 2 als Merkmal der Plica — as feature of the plica [s.XIII] LmLFranco Col. 6, 9: Plica longa ascendens est quaedam quadrangularis figura solum tractum gerens a parte dextra ascendentem ut hic:  vel magis proprie duos, quorum dexter longior est sinistro ut hic: . Magis proprie dico, quia per illos duos tractulos nomen plicae habere meretur. Longa vero descendens similiter duos habet tractus, sed descendentes, dextrum ut prius longiorem sinistro ut hic:  (inde LmLWillelm. 3, 42). [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 7, 22, 7: Plica brevis ascendens, sive fuerit brevis recta sive brevis altera, est figura quadrangularis rectangula duos habens tractulos ascendentes, sinistrum longiorem dextro. 3 als Teil eines Mensurzeichens — as part of a mensuration sign [s.XIV] LmLPhil. Vitr. 16, 4: Unde sciendum, quod ad temporis perfecti designationem circulus apponitur rotundus, quia forma rotunda perfecta est. Vel secundum aliquos obliqui apponuntur tractuli tres, et <uterque> unum <tempus> est. ... Ad denotandum, quod quaelibet semibrevis dividitur in tres partes aequales in ternario loco, dicendum est, quod ubicumque talis circulus vel tres tractuli sine divisionis puncto reperiuntur, <signum> est perfectionis, scilicet quod tempus in se perfectum est. ... Tempus enim imperfectum non nisi in duas dividitur semibreves ... Unde ad eius <im>perfectionem denotandam semicirculus vel duo tractuli apponantur. LmLPhil. Vitr. 18, 2: Ad modum perfectum denotandum secundum aliquos <ap>ponitur quadrulus tres intus continens tractulos protractos ut hic:  ... Ad modum vero imperfectum denotandum apponitur quadrulus duos intus continens tractulos protractos ut hic:  ... Ad modum et tempus perfectum denotandum insimul apponatur <circulus> intus tres tractulos continens ita, quod circulus tempus denotet perfectum, tres tractuli modum ut hic: <> ... Ad signandum vero modum et tempus imperfectum, semicirculus duos intus tractulos continens apponatur ut hic: <>. LmLPhil. Vitr. 18, append. a-b. LmLTrad. Phil. I f. 62rG, 65 (sim. LmLPs.-Mur. arg. p. 107a). LmLAnon. Paris. II 8, 1: Pro tempore perfecto denotando ponitur circulus rotundus vel tres tractuli; pro imperfecto vero ponuntur semicirculi vel duo tractuli, ut hic patet: (sequitur exemplum). LmLIac. Leod. spec. 7, 47, 6: Ponunt quidam ad temporis perfecti designationem circulum rotundum in cantibus, quia forma rotunda perfecta est ... Alii autem ad idem designandum tres ponunt tractulos... Illi autem tres tractuli unam debent tangere lineam et aliquid de spatio utriusque lateris, ut per hoc distinguantur tractuli illi ab his, qui pausas denotant. al. LmLIoh. Mur. lib. 6, 2: Cum duplex sit modus, tempus et prolatio, ut superius dictum est, videndum est, per que distinguuntur. Unde quadrangulus cum tribus tractulis ponitur pro modo perfecto, cum duobus pro modo imperfecto ut hic:  ...  (inde LmLTrad. Phil. III p. 9. LmLAnon. La Fage II p. 427. LmLProsd. exp. 56, 1. LmLUgol. Urb. 3, 6-2, 1. al. LmLNicol. Burt. 3, 2, 17). LmLAnon. Couss. V p. 216, 21. [s.XV] LmLProsd. exp. 56, 27: quadrangulus non quadratus cum tribus tractulis ponitur pro modo maiori perfecto ut hic: ; cum duobus vero tractulis ponitur pro inperfecto ut hic:  (sim. LmLProsd. mens. p. 214b). LmLProsd. exp. 56, 40: Aliqui tamen moderni [] ... ponunt pro modo maiori perfecto quadrangulum non quadratum cum uno tractulo et pro inperfecto cum nullo; et pro modo minori perfecto ponunt quadrangulum quadratum cum uno tractulo et pro inperfecto cum nullo (sim. LmLProsd. mens. p. 215a). al. LmLProsd. mens. p. 214b. al. LmLUgol. Urb. 3, 6-2, 10. al. LmLAnon. Mell. 19, 7: Sed signum maioris prolacionis est tractulus cum tribus punctis a dextris eius. Exemplum ut sic: . Signum vero minoris prolacionis est tractulus cum duobus punctis a dextris eius. Exemplum ut hic: . LmLIoh. Tinct. pr. 3, 2, 22: Alii vero pro signo duplae signum temporis imperfecti minorisque prolationis cum tractulo traducto accelerationem mensurae, ut praemissum est, denotante, quo cantus vulgariter ad medium dicitur, tantummodo ponunt. 4 als Notenstiel — as note stem [syn.: cauda, plica, proprietas] [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 7, 34, 2: tractulus vel cauda non solum naturae semibrevis per se positae repugnare videtur, sed et figurae eius. LmLAnon. Barcin. I p. 20: Ligatura talis descendens: ... prima est longa, secunda brevis, tercia longa, nisi tractulum seu proprietatem habuerit descendentem. ibid. al. LmLAnon. Barcin. I p. 21: Moderni ... dicunt: Quandocumque sunt tres note vel IIII vel plures pro tempore unius brevis note posite, si una plus alia teneatur, debet fieri aliqua distinctio. Et ideo supra illam notam, que minus tenetur, ponunt tractulum et vocant eam minimam eo, quod minorem eam dicunt esse semibrevi. LmLIoh. Boen ars append. 1, 1: Dum forme non sunt quam due, videlicet quadrata et oblonga, tamen quatuor figure ex hiis cum tractulis sub vel supra formate sunt, quibus omnis contexitur cantilena mensurabilis. LmLIoh. Boen ars 1, 1, 6: due prime (sc. longa et brevis) sicut et due ultime (sc. semibrevis et minima) in qualitate corporum conveniunt, et stat earum differentia in quodam tractulo, qui tractulus nomine plica vocari potest vel proprietas vel cauda. LmLIoh. Hanb. sum. 13 p. 270, 1: W. de Doncastre posuit semibrevem maiorem cum tractulo descendente. LmLIoh. Hanb. sum. 16 p. 298, 20: Quandocunque semibrevis habet tractulum directe ascendentem, minor dicitur ut hic: . al. 5 als Fermatenzeichen — as symbol for fermata [s.XIV] LmLIoh. Boen ars append. 4, 26: Inveniuntur etiam sincope, videlicet note quadrate habentes in capite tractulum uncatum a dextra parte versus sinistram ut hic:  . Et tales note taliter coronate important pausam generalem ipsa pronuntiata sub uno anhelitu totiens, quotiens inventa fuerit. 6 als Zeichen zur Notierung der Alteration — as symbol for notation of alteration [s.XIV] LmLIoh. Hanb. sum. 15 p. 288, 12: idem Robertus assignavit alterationem per duos tractulos ad similitudinem caude yrundinis sub nota vel supra notam positos ut hic:  ... . 6 als Fähnchen einer Note — as flag on a note [s.XV] LmLIoh. Tinct. pr. 1, 5, 7: huiusmodi duplares minimae in suis summitatibus per quendam tractulum oblique a parte dextra reflectuntur. LmLIoh. Tinct. not. 1, 7, 4: Verumtamen aliquando minima tractulum a sua summitate oblique protractum recipit aut aliquo colore impletur. 7 als Pausenzeichen — as symbol for a rest [s.XV] LmLIoh. Tinct. not. 2, 4, 2: Pausa semibrevis est tractulus quidam quovis colore formatus dimidietatem spatii occupans et de linea deorsum protractus. LmLIoh. Tinct. not. 2, 5, 2: Pausa minimae est tractulus quidam quovis colore formatus dimidietatem spatii occupans et a linea sursum protractus ... Vocaturque haec pausa vulgariter suspirium, quoniam suspirando aptissime mensuratur. Recipit et interdum tractulum quendam obliquum a parte dextra deorsum protractum, nec tamen aliud accipit nomen, sed commensuratur uni minimae, quia cum ea proportionem duplam efficit. []