tonalis

tonalis -e 1. Ganzton-, einen Ganzton umfassend 2. kirchentonal, kirchentonartlich gebunden, auf die Kirchentonarten bezogen 3. einen Tonar enthaltend 4. im Tonsystem enthalten — 1. related to the tone, encompassing a tone 2. modal, integral to the modes, with reference to the modes 3. containing a tonary 4. contained within the tonal system 1 Ganzton-, einen Ganzton umfassend — related to the tone, encompassing a tone [s.XII] LmLTheinr. Dov. 1, 5 p. 154, 7: Non enim dicitur semitonium, quod dimidiam toni sit, sed, cum temptassent diapente et diatessaron in tonalem divisionem, quam diatessaron diapente comparata generatur, omnino distinguere, ultimum intervallum tono minus occurrit. [s.XIII-XIV] LmLEngelb. Adm. 2, 16, 4: tonalem consonanciam. LmLEngelb. Adm. 4, 40, 10: Et sic Gwido describit tenorem dicens, quod tenor est mora protensionis ultime vocis, que in consonancia tonali est aliquanta, in mediis consonanciis ut in dytono et [in] semiditono protensior, in maioribus consonanciis ut in dyatesseron et dyapente est protensissima. [s.XV] LmLGeorg. Ans. 3, 135: quandam vocem tonalem aut emitonalem aut aliam ad acutum vel grave proferre. LmLBart. Ram. 1, 2, 6 p. 43. LmLBart. Ram. 1, 2, 7 p. 43: Perscrutata enim musicae differentia atque perspecta restat probandum, qualiter voces tonales fiant semitonales et e contra. LmLBart. Ram. 1, 2, 7 p. 44. 2 kirchentonal, kirchentonartlich gebunden, auf die Kirchentonarten bezogen — modal, integral to the modes, with reference to the modes [s.XIII-XIV] LmLPs.-Mur. summa 1920: Sicut enim consideratur modulatio tonalis circa principium et circa finem, sic et penes medietatem ipsius. LmLEngelb. Adm. 1, 3, 4: Melodicus modus est lyratorum et fistulatorum, qui similiter ex usu solo melodias tonales in lyris et fistulis et aliis instrumentis musicis confingunt et conponunt. LmLEngelb. Adm. 2, 25, 1: In quibus litteris et vocibus incipiant et terminentur tonales species dyatesseron et dyapente et dyapason (cf. LmLErnstbrunner, Engelbert 2 p. 89). LmLEngelb. Adm. 3, 16, 1 - 3, 21, 1. LmLEngelb. Adm. 3, 22, 1: De differencia et obposicione IIII^or tetracordorum secundum incepcionem et terminacionem consonanciarum tonalium. LmLEngelb. Adm. 4, 30, 6: Sciendum etiam, quod superioribus vocibus cum inferioribus finalibus talis est conveniencia, quod quinto loco ab ipsis possunt idem cantus tonales finiri: Et hanc convenienciam habet ⋅D⋅ finalis cum ⋅A⋅lamire et ⋅E⋅ cum ⋅B⋅mi superiori et ⋅F⋅ cum ⋅C⋅solfaut et ⋅G⋅ cum ⋅D⋅lasolre. Omnis quoque cantus tonalis[] a suo finali incipiens sine inpedimento aliquo revertitur per medias consonancias et semitonia propria in finalem. LmLEngelb. Adm. 4, 30, 19: Diverse vero consonancie secundum speciem diversificant incepciones et ascensiones et descensiones et terminaciones cantus, et per consequens totum ordinem et constitucionem tonalem secundum speciem. LmLHeinr. Eger 6 p. 66: Mirabiliter enim immutat animos tonus materiae propriae debitae adaptatus; ut autem taceam de cantu clamoso, ita notabiliter immutaret animos, si quis tonaliter saltem loqueretur aut praedicaret, materias scilicet proprias suis modis loquendi vel praedicandi tonalibus aptando, quod esset mirabile. Flectunt enim per hoc naturaliter, et si non artificialiter, mulieres viriles animos et rhetores ac adulatores tyrannos magnanimos. [s.XV] LmLGeorg. Ans. 3, 60. LmLGeorg. Ans. 3, 110: Contingit vero ut autenticis et lateralibus quandoque, ut autenticus ultra (ms.; ed.: ultima) tonum a finali descendat, et contra lateralis super concessum illi ascensum conscendat uno tono. Et hic uterque modus tonalis mixtus dicitur. LmLTrad. Holl. IX 2, 3, 81: tonalis ambitus omnium tonorum transpositorum et non transpositorum. LmLTrad. Holl. I 2, 6, 4: principium tonalis incepcionis. 3 einen Tonar enthaltend — containing a tonary [s.XIII-XIV] LmLPs.-Mur. summa 1948: quemadmodum secundum varietatem tonorum variantur modulationes psalmorum, sic et versus responsoriorum. Similiter et psalmus et „Gloria“ introituum variantur secundum tonos diversos. Sed quia talia fere in qualibet ecclesia fere demonstrantur ad oculum per libellum tonalem, decet, ut supersedeamus quidquid diffusius determinare de ipsis. LmLPs.-Mur. summa 1977: Si tibi scire placet, breviter differre tenorum, / qualiter et quantum varietur quivis eorum, / plenius hoc notulis liber hic docet ipse tonalis. 4 im Tonsystem enthalten — contained within the tonal system [s.XV] LmLTrad. Holl. VII 3, 64: semitonium maius est, quod fit in ⋅b⋅fa⋅C⋅mi per anteposicionem C duri et postposicionem b mollis de eadem clave tonali, puta in ⋅b⋅fa⋅C⋅mi. Semitonium maius secundum aliquos dicitur dyesis duplicata et fit in diversis clavibus tonalibus, scilicet in linea vel in spacio. Trad. Holl. XXII 3, 2: musica est meta (cf. Trad. Holl. III acc. 14: motus) tonalium vocum in arsim et thesim. v. cantus tonalis, chorda tonalis, melodia tonalisadv.