Eintrag · Mittelniederdeutsches Wb.
- Anchors
- 3 in 3 Wb.
- Sprachstufen
- 1 von 16
- Verweise rein
- 5
- Verweise raus
- 1
tôhōlden -hālden, stv. (Präs.: Ind. 2. Sg. -holtst, 3. Sg. -holt, -hōldet, holt tô, hōldet tô, -halt, 3. Pl. -hōlden; Konj. 3. Sg. -hōlde, hōlde tô; Imp. Sg. holt tô; Prät.: Ind. 3. Sg. hêlt tô, 3. Pl. -hêlden; Konj. 3. Pl. -hîlden; Part. Prät. -gehōlden, -gehālden): 1. hinhalten, entgegenstrecken, „Toholden tobeden adhibere” (Voc. Strals. ed. Damme 410), „holt nv to dat vat dines herten, dat du desses soten wines ok wat krigest, vnde rop mit ganser be-gheringe dines herten” (Mante Geb. 226), „De vader wil den sone redden und ilet so heftich up den lantsknecht, de ome dat swert to holt, dar he sich sülven scholde ingelopen heffen” (J. Brandis 251), zuwenden, „so dy yemand eyn slach gifft up dyne rechte backen, dem schalt du ock tho holden de andere” (Wittenb. NT 1523 Matth. 5, 39), darreichen, darbieten, „Eyn yslyk narre wyl suwerck dryven, Dat men eme lathe de bussen blyven, De men ummevoret myt ezelssmalt; Eyn deme anderen de busse tohalt” (Narrenschyp 140). — 2. antun, zufügen, „[1465] iss diit Rode bock gemaket darumme, datme darin schal teken, wes deme rade unde unsen borgeren van papen, closteren unde stichtesmannen edder van weme anders unredeliken wert togeholden, datme des moge dengken, wen sek dat so vindet” (Ub. Hildesh. 7, 338). — 3. zu jemdm. halten, jemdm. beistehen, jemds. Partei nehmen, jemdn. unterstützen, c. Präp. mit „Nenreleye alse de nicht tohold myt eneme dele van beiden neutralis” (Voc. Strals. ed. Damme 316), „pawes Paulus gaf grod aflat allen dengennen, de hulpe deden jeghen den vormaledieden unde afgesetteden konynk van Bemen Gersike und jeghen de anderen ketter, de myt em []tohelden” (Chr. d. d. St. 31, 55), c. Präp. tô „Wettet, ... dat gi hebben ytteswelke borghere unde ghesste, de tho Revele thoholden unde slaen yzern unde spilet dat in heringestunnen unde voͤret dat tho Darpete tho sterkynghe unzer vyende” (Hans. Ub. 5, 119), c. D. p. „up dat gesette scheide we ratman unde innigemester der alden stad Magdeborch, dat de ersamen ratmanne, bornemester, mester der innigen unde de ganse meynheyt to Halle dem rade unde der stadt Magdeborch getruliken toholden schullen ane geverde” (Ub. Magdebg. 2, 424). — 4. teilnehmen, „Ok schal en jewelk toholden to dantzende, sunder de des nycht vormoghen van krankheyt weghen, de scholen doch gan by deme danse” (SL 4, 565: Wism. Trägerrolle). — 5. gewährleisten, entgegenbringen, „Denne ßo vele alß vnßen vpgerichteden bescheydt belangt, wyle myner perßonen vnd andern framen luden, de my truwlick gunnen frede vnd wolfarth, beschuttinge vnd ßekerheyt nicht werdt tho geholden” (Meckl. Jb. 24, 159). — 6. anhalten, ermahnen, „Toholden adherere” (Voc. Strals. ed. Damme 410), „Toholden anholden attinere adherere” (ebd. 410), „Des bidde ek gyk, dat gy se [Genugtuung] noch darto bestellen unde to holden, dat se mynem heren dem kelnere unde mek dar umme do van stunde an also vele, alse se us dar umme plichtich sy van rechte” (Ub. Hildesh. 2, 265). — 7. °sich aufhalten, „Toholden to der stede wesen residere morari” (Voc. Strals. ed. Damme 410). — 8. c. Präp. mit Geschlechtsverkehr außerhalb der Ehe haben, jemdm. beiwohnen, „So alse Cord van Jeynsen yn vortyden myt Gheseken Hintzen, de do syn ammyge was, togeholden hefft, deshalven de genante Gheseke van Corde wes eghende unde wolde van ome mannigerleyge hebben unde sunderliken eynen summen geldes” (Brschw. Beisp. ed. Mack 57). — 9. (mit der Hand) zudecken, „Dat houet to suuererde nym euforbium vnde pepper ghepuluert vnde ghedroget the in de nesze vnde holt de to” (Prompt. med. ed. Seidensticker 265), zuhalten, „WAtt wil hebben dat Roͤmisch ST? Jdt hetth so veel als Swyg, als Tuͤß. S manet datt du Swygest still, Datt du Thoholdst dat Muel, T. will” (Rosarium 111), „Is de stanck van der lungen so is de stank vth der nesze wan me de munt to holt Is de stanck van deme thenenvleysche” (Prompt. med. ed. Seidensticker 270). — 10. geschlossen halten, „Me schal ock nicht gan dor de stad / edder dor dat dorp. mē me do syn werk bynnen beslotener dore / in deme huse. vñ holde de vynster to” (Lüb. Pesttraktat 1484, 7r), „ein kistenschloth mit viff vallen und ein kamerschloth mit twen stumpen regelen, dath up unde tho holdt und ein gelodet schiltschlot” (Balt. Stud. 34, 163), []„Se [de van Soist, Lippe und Hamme] begunden | dat hues to stormende, ... kregen darup 16, de dat botterhol tohalden solden, dan de stoppe wort enne hyr to klein” (Chr. d. d. St. 21, 54).
Lautwandel-Kette
Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart
Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.
-
1200–1600
Mittelniederdeutschtoholdenst. V.
Köbler Mnd. Wörterbuch · +2 Parallelbelege
toholden , st. V. Vw.: s. tōhōlden
Verweisungsnetz
7 Knoten, 5 Kanten
Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen
Filter:
Anchor 1
Kompositum 4
Sackgasse 2
Wortbildung
Komposita & Ableitungen mit toholden
0 Bildungen · 0 Erstglied · 0 Zweitglied · 0 Ableitungen
Keine Komposita gefunden — toholden kommt in keinem anderen Lemma als Erst- oder Zweitglied vor.