Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
thinghûs st. n.
st. n., mhd. dinchûs, nhd. dinghaus; as. thinghūs, mnd. dinchûs, mnl. dinchuus; an. þinghús. — Graff IV,1055. V,185.
dinch-hus: nom. sg. Gl 3,298,14 (SH d); dat. sg. -]e 1,747,71 (M, 2 Hss., 1 Hs. -ę). 2,290,36 (M, 2 Hss.); acc. sg. -] 1,751,11 (M, 2 Hss., 1 Hs. -v-); -haus: dat. sg. 747,73 (M, clm 14745, 14. Jh.; zur Form ohne -e vgl. Paul-Schmitt, Mhd. Gr. § 123 Anm. 5); acc. sg. 751,16 (ebda.). — dinc-hus: nom. sg. Gl 2,6,65 (clm 6404, 9. Jh.). 263,30 (Sg 299, 9./10. Jh.). 468,55 (2 Hss.). 536,16. 3,124,43 (SH A, 5 Hss., 2 -h9). 209,51 (SH B). 230,50 (SH a 2, 4 Hss.). 270,35 (SH b, 2 Hss., 1 Hs. -v-). 296,41 (SH d). 313,64 (SH e, 2 Hss., 1 Hs. -v-). 315,48 (SH e). 331,26 (SH g, 3 Hss.). 333,29 (SH g, 3 Hss.). 348,22 (SH i). 416,64. 66 (beide Hd.). 4,139,1 (Sal. c); gen. sg. -]es 1,747,72 (M; lat. dat.). 2,599,33 (M, 3 Hss.); dat. sg. -]e 1,747,70 (M, 4 Hss., 1 Hs. -ę). 2,290,37 (M, 2 Hss.). 662,69. 4,305,15 (M); -] (zu diesem wohl auf einen alten Lokativ zurückgehenden endungslosen Dat. Sing. vgl. Braune-Mitzka, Ahd. Gr. § 193,9, Schatz, Ahd. Gr. § 305, s. auch o.) 1,772,2. 2,58,29 (2 Hss.); acc. sg. -] 1,725,29. 751,11 (M, 10 Hss., 1 Hs. -v-). 754,38 (Jd). 2,125,28 (M). 435,15 (2 Hss.). 506,45 (2 Hss.). 4,305,38 (2 Hss., -h9). 5,20,25 (M); -hs: nom. sg. 3,230,51 (SH a 2); -haus: nom. sg. 4,305 Anm. 10 (Leipzig Paulinus 107, 14./15. Jh.; dīkhavs, nachträglich eingefügt); dat. sg. 1,747,73 (M, clm 6217, 13./14. Jh., -av-; z. Endung s. o.); acc. sg. 751,16 (M). — ding-hus: nom. sg. Gl 1,728,26; acc. sg. 719,5; acc. pl. 2,397,49 (-).
thinc-hus: nom. sg. Gl 1,695,31 (Sg 295, 9. Jh.). 2,709,34; gen. sg. -]es 704,61; dat. sg. -] (z. Endung s. o.) 1,719,6 (Brüssel 18723, Xanten 9. Jh.). 5,17,39. T 200,1; acc. sg. -] Gl 4,305,38. T 195,1. 197,7. — thing-hus: nom. sg. Gl 2,377,38. 39; dat. sg. -] 1,719,5/6.
dhinc-hus: acc. sg. F 4,19.
Verschrieben: drinc-hus: nom. sg. Gl 3,270,36 (SH b).
Gebäude für Zusammenkünfte, Versammlungshaus: 1) für profane Zwecke: für Beratungen, Erledigung von Amtsgeschäften, Gerichtssitzungen: a) allgem.: thinchus [quia] curiam (Hs. curia) [fecerunt sibi, 1. Macc. 8,15] Gl 1,695,31. conciliabulum thinghus domus concilia thinghus [zu: alia (Wörter) enim in ‘bulum’ desinunt, quae ... veniunt a nominibus ...: ut ... concilias conciliabulum, Prisc., Inst. II,124,12] 2,377,38. dinghus [Loth ingressus iter, nec moenia respicit ... populumque perustum ... iura forumque ... templa,] theatra [Prud., Ham. 761] 397,49. dinchuse [passimque armenta videbant Romanoque] foro [et lautis Carinis, Verg., A. VIII,361] 662,69. thinchuses [hinc lata] theatris (Hs. theatri) [fundamenta petunt alii, ebda. I,427] 704,61. dinchus curia [Alc., Gr. 515] 6,65. curia 709,34 (vgl. aber Steinm. z. St.). regalis domus uł dinchus curia 3,331,26. dinchus curiales 4,139,1 (eigentliches Lemma ist aber wahrscheinlich curia, vgl. Steinm. z. St. und Beitr. 73,213). dinchus uel sprachus curia 3,124,43. 209,51. 296,41. 313,64. dinchus ł sprachus curiale 124,44. sprachhus ł dinchus curia 416,66. dinchus consistorium 230,50. 270,35. 298,14. 315,48. 333,29. 348,22. sprachus dinchus consistorium 416,64. in dinchhuse in consistorio [Greg., Hom.] 2,290,36; hierher wohl auch, als Vok.-Übers.: dinchus [attamen in paucis iam deficiente caterva nec persona sita est patriae, non] curia (der Senat als Körperschaft) [constat, Prud., Symm. I,599] 468,55. dinchuses [Cyrinus autem vir unus ex concessu] curiae (Senat als Körperschaft) [Romanae per singulos magistratus usque ad gradum consolatus ascendens ... cum paucis Syriam venit, Ruf., Hist. eccl. I,5,4 p. 47] 599,33. dinchus ł sprachus [si gloriam dignitatum diligitis, in illa superna angelorum] curia (Schar, Gemeinschaft der Engel) [adscribi festinate, Greg., Hom. I,15 p. 1489] 263,30; b) spez. als Gerichtsgebäude: dinghus sprahhus [tunc milites praesidis suscipientes Iesum in] praetorium (Hs. praetorio) [, congregaverunt ad eum universam cohortem, Matth. 27,27] Gl 1,719,5. 5,17,39. dinchus proprie scuolhus [altera autem die cum venisset Agrippa, et Bernice cum multa ambitione, et introissent in] auditorium [cum tribunis, et viribus principalibus civitatis, iubente Festo, adductus est Paulus, Acta 25,23] 1,751,11 (4 Hss., 10 weitere nur thinghûs). dinchus auditorium [ebda.] 754,38. 4,305,38. Anm. 10. 5,20,25. dinchus [scire autem vos volo fratres, quia quae circa me sunt, magis ad profectum venerunt evangelii: ita ut vincula mea manifesta fierent in Christo in omni] praetorio [, et in ceteris omnibus, Phil. 1,13] 1,772,2. ingieng tho abur in thaz thinchus Pilatus introivit ergo iterum in praetorium Pilatus T 195,1. mit diu tho gihorta Pilatus thiz uuort, mer forhta, inti ingieng abur in thaz thinchus ingressus est praetorium 197,7. thie kenphon thes grauen intfiengun then heilant in themo thinchus milites praesidis suscipientes Ihesum in praetorio 200,1 (s. o. Gl 1,719,5. 5,17,39); c) als Amtsgebäude von Behörden: in curia. in domo concilii dinchus [zu: cum eisdem (deine Söhne) in curia curules insidientibus ... gloriam ... meruisti, Boeth., Cons. 2,3 p. 30,28] Gl 2,58,29 (vgl. z. gl. St. in demo sprahhus Nb 74,25/26 [83,21/84,1]). dinchus [de curialibus autem manifesta ratio est, quoniam, etsi inveniantur huiusmodi viri, qui debeant clerici fieri, tamen saepius ad] curiam [repetuntur, cavendum ab his est propter tribulationem, quae saepe de his ecclesiae provenit, Decr. Inn. XXX] 125,28. 2) für sakrale Zwecke: dinchus [confundit error Troicus adhuc Catonum] curiam [Prud., P. Laur. (II) 446] Gl 2,435,15. 506,45. 536,16 (curia); — daher auch für die Synagoge der Juden: dinchus synagogam [ipse (der Hauptmann von Kapernaum) aedificavit nobis, Luc. 7,5] 1,725,29, z. gl. St. sinagoga dinghus ł congregatio ł ipse locvs 728,26. dinchuse [(Paulus) migrans inde, intravit in domum cuiusdam nomine Titi Iusti ..., cuius domus erat coniuncta] synagogae [Acta 18,7] 747,70 (1 Hs. samnunge). 4,305,15. enti so aer danan fuor quam in iro dhinchus et cum inde transisset, venit in synagogam eorum F 4,19.
Vgl. Karg-Gasterstädt, S.-B. d. Sächs. Akad. d. Wiss., Phil.-hist. Kl. Bd. 104 Heft 2 S. 13. 27 Anm. 95.
Vgl. thing 2.
Nachträge zu den Glossen: Hbr. I,257,89. Stricker II,54,15. Thies, Kölner Hs. S. 163,1. 165,25.
Korrektur zum Ahd.: Festschr. Tschirch S. 333 zu Gl 1,719,6/7. Hbr. II,567,7 zu Gl 3,298,14.[Götz]