Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
thanta adv.? u. conj.
adv.? u. conj., got. þande conj.; vgl. ae. þende conj., þenden adv. u. conj. — Graff V,52 f.
Nur in der Samanunga u. in altalem. Denkmälern des 9. Jhs. belegt (Rb, B, alem. Ps., H, möglicherweise auch in den S. Pauler Lucasgll., 8. Jh.).
danta: Gl 1,179,15 (Ru. X). 410,58. 411,63. 2,309,13. 312,40. 61 (sämtl. Rb). S 195,19. 28. 199,34. 200,4. 202,1. 30. 208,5. 10. 209,2. 211,26. 212,23. 213,8. 228,14. 20. 229,7. 236,27. 237,2. 257,21. 278,18 (sämtl. B). 294,3. 295,7. 22. 24. 296,23. 297,13. 22 (sämtl. alem. Ps.). H 12,2,1. 19,4.3. — thanta: H 24,13,1.
Verstümmelt: ..ta: S 216,21. 23. 27. 225,23. 256,25. 258,2 (sämtl. B).
fraglich, ob hierher gehörig: ..ta: Gl 1,729,32. 730,57. 734,36 (sämtl. S. Paul XXV a/1, 8. Jh.); Daab, Denkm. S. 105 ergänzt auf Grund der dialektgeographischen Verbreitung von thanta zu danta, Steinm. Anm. z. St. zu huuanta. 1) Konjunktion: a) kausal; stets als Übersetzung von quia, quoniam; neben- wie unterordnend einen Satz einführend, der die Begründung einer zuvor gemachten oder nachfolgenden Aussage enthält: da, weil; denn: α) nicht korrelativ: danta kisuuarut ędo kihantreihtot [(Saul zu seinen Dienern:) numquid omnibus vobis dabit filius Isai agros et vineas, et universos vos faciet tribunos, et centuriones:] Quoniam coniurastis [omnes adversum me, 1. Reg. 22,8] Gl 1,411,63. danta niozzan redina [gentiles vero] quia uti ratione (rationem Hs.) [nesciebant, ad cognoscendum dominum non per vocem, sed per signa perducuntur, Greg., Hom. I,10 p. 1468] 2,309,13. danta untarscheit [cuius videlicet terrae fructus possessor bonus sine pecunia non manducat:] quia discretus [pastor praerogat talentum verbi, ne ad damnationem suam de ecclesia stipendium sumat alimenti, ebda. 17 p. 1500] 312,40. .. fial danta kestudit vvas oba steine (domus) non cecidit, quia fundata erat super petram S 195,19. andre ... eigono eigin steti danta edo scalch edo frier alle in uuihemv ein pirumes indi vntar einemv truhtine ebanlihho des deonostes chamfheit tragames danta nist mit cotan heiteo antfangida alii ... propria teneant loca, quia sive servus sive liber omnes in Christo unum sumus et sub uno domino aequalem servitutis militiam baiolamus, quia non est apud deum personarum acceptio 199,34. 200,4. mit cuatu muatu fona discoom keban kerisit danta clatamuatan kebon minnoot .. cum bono animo a discipulis praebere oportet, quia „hilarem datorem diligit deus“ 208,10. duruhnohteem discoom duruh suuigilii fruatii seltkaluaffo ze sprehhanne farkeban ist vrlaubii danta kescriban ist in filusprahhu nierfliuhis sunta perfectis discipulis propter taciturnitatis gravitatem rara loquendi concedatur licentia, quia scriptum est: „In multiloquio non effugis peccatum“ 209,2, ähnl. 216,27 (quia). .. danta luziler ist .. si kimahchot centesimus vero XIIImus (psalmus), quia parvus est, cum centesimo XVo coniungatur 228,20, ferner 208,5. 213,8. 225,23. 229,7. 257,21. 258,2. 278,18 (sämtl. quia, B.) .. minaz nisuuiges danta mund des suntigen .. mih intlohhan ist deus laudem meam ne tacueris. quia os peccatoris. et os dolosi super me apertum est [Ps. 108,2] 294,3. minnota pidiu kehorta truhtin stimma des kebetes mines danta kineicta ora sinaz mir dilexi quoniam exaudiet dominus. vocem orationis meae quia inclinavit aurem suam mihi [ebda. 114,2] 295,7. uuerbi sela mina in resti dina danta truhtin uuolateta dir danta erlosta sela mina fona tode convertere anima mea in requiem tuam. quia dominus benefecit tibi; quia eripuit animam meam de morte [ebda. 7. 8] 22. 24, ferner 296,23. 297,13. 22 (sämtl. quia, alem. Ps.). stunta kiuualdaniu sehstuntom unsih za petonne cruazzit danta in deru kalaubigen uuarera dera heili tiurida saliges lambes zebar chruzes chrefti harcheban ist hora voluta sexies nos ad orandum provocat quia in hac fidelibus vere salutis gloriae, beati agni hostia crucis virtutis redditur H 12,2,1. pilaz uns truhtin pilaz gehanten thanta du selbo urchundo inti suanari pist ... tauganiu uuizzantheiti unsera sehanti spor ignosce nobis, domine, ignosce confitentibus. Quia tu ipse testis et iudex ..., secreta conscienciae nostrae videns vestigia 24,13,1; — wenn man mit Daab, s. Formen, in den S. Pauler Lucasgll. ta zu danta konjiziert, gehören hierher auch: danta [(Zacharias:) benedictus dominus deus Israel,] quia [visitavit, et fecit redemptionem plebis suae, Luc. 1,68] Gl 1,729,32. danta [(Maria) peperit filium suum primogenitum, et pannis eum involvit, et reclinavit eum in praesepio:] quia [non erat eis locus in diversorio, ebda. 2,7] 730,57. danta [(Simeon:) nunc dimittis servum tuum domine, secundum verbum tuum in pace:] quia [viderunt oculi mei salutare tuum, ebda. 30] 734,36; β) in Korrelation mit bî thiu:
bî thiu — thanta: deswegen — weil: pidiu ... alle ze kerate vvissan qhuedamees danta ofto iungirin truhtin intrihit daz pezzira ist ideo ... omnes ad consilium vocari diximus, quia saepius iuniori dominus revelat, quod melius est S 202,30. ze piporgenne ist keuuisso pidiu ubila kirida danta tod pii inkange dera lustida kesazter ist cavendum est ergo ideo malum desiderium, quia mors secus introitum delectationis posita est 212,23;
thanta — bî thiu: weil — deswegen: danta min qhuemant .. pidiu za teilanne sint dea in ruabu .. kascribane starchirun sint funtan quia minus veniunt tres psalmi ideo dividendi sunt, qui in numero suprascriptus fortiores inveniuntur S 228,14. danta foero .. deisu chraft pidiu spanames desem tagum .. alleru lutri lip sinan kihaltan quia paucorum est ita virtus, ideo suademus istis diebus quadraginsimae omni puritate vitam suam custodire 256,25; b) unter Einfluß von lat. quia ‘weil’ als Übersetzung von lat. quia ‘daß’: α) einen Objektsatz einführend nach den Verben des Sagens, Denkens, Wahrnehmens: kisahunt ir selbun danta inliuhtiu sint ougun miniu vidistis ipsi quia inluminati sunt oculi mei [, eo quod gustaverim paululum de melle isto, 1. Reg. 14,29] Gl 1,410,58. danta uuola manaker hufon [vobis enim sacerdotibus lugens loquor,] quia nonnullos (nonnullus Hs.) [vestrum cum praemiis facere ordinationes agnovimus, spiritalem gratiam vendere, et de alienis iniquitatibus cum peccati damno temporalia lucra] cumulare [Greg., Hom. I,17 p. 1502] 2,312,61. edo nivveist danta kidult cotes ze hrivvvn dih zualeitit an nescis, quia patientia dei ad poenitentiam te adducit? S 195,28. uuizzi danta der intfianc selo ze rihtanne karauue sih ze rediun ze arkebanne in taga dera suana sciat ..., quia, qui suscepit animas regendas, parit se ad rationem reddendam in die iudicii 202,1. qhuidit farstuanti kedancha mine fona rumana indi danta kedancha mannes gihit dir dicit: „Intellexisti cogitationes meas a longe“, et quia „cogitatio hominis confitebitur tibi“ 211,26, ferner 216,21. 23. 237,2 (sämtl. quia). arlostem giu uuaftim inti peches suerom danta arstuant truhtin scinanter haret eingil solutis iam gemitibus et inferni doloribus quia surrexit dominus splendens clamat angelus H 19,4,3; β) einen Attributsatz einführend: kehucke simblum daz potolihha danta der vvela ambahtit stiagil cuatan imv zuakesuahhit memor semper illud apostolicum, quia, „qui bene ministraverit, gradum bonum sibi adquaerit“ S 236,27. 2) Adverb?
in Glossen ohne Kontext als Übersetzung von ideo ‘deswegen’: pidiu pidiu ł danta idcirco ideo Gl 1,179,15 (R u. X), nach Splett, Sam.-Stud. S. 166 Adv.