tertiadecima

tertiadecima (decimatertia) -ae f. I. Bezeichnung für die dreizehnte Tonstufe des Tonsystems von A- II. Tredezime (Intervall aus 13 Tonstufen bzw. einer Oktave und einer Sexte) III. irrtümliche Bezeichnung für die Duodezime — I. term for the thirteenth note in the tonal system from A- II. thirteenth (interval of 13 degrees, or of an octave plus a sixth) III. erroneous term for the twelfth I Bezeichnung für die dreizehnte Tonstufe des Tonsystems von A- — term for the thirteenth note in the tonal system from A- [s.X-XI] Ton. Leod. pr. 54: Ab eadem autem paramese intenso semitonio consequitur XIII^ma trite diezeugmenon. LmLPs.-Odo dial. p. 261b: Quintus autem modus in sextam ⋅F⋅ terminatur, et acutissima eius decima tertia ⋅f⋅ eadem littera figuratur (inde LmLTon. Gratianop. p. 31). al. [s.XII] LmLTon. Gratianop. p. 32. [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 6, 48, 4: Sed distinguitur (sc. sextus tonus) a quinto tono, qui habet duodecimam ⋅e⋅ et tertiamdecimam ⋅f⋅, quas non habet sextus. II Tredezime (Intervall aus 13 Tonstufen bzw. einer Oktave und einer Sexte) — thirteenth (interval of 13 degrees, or of an octave plus a sixth) A Bestimmung — determination 1 quantitativ — quantitative [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 2, 115, 13: Haec consonantia (sc. tonus cum diapente et diapason) per numerum vocum, quem includit, una tertia decima potest nuncupari. Cuius extremae voces in spatio sunt vel linea et quinquies in monochordo continentur. LmLCompil. Ticin. M 458: Tertiadecima est distantia novem tonorum et trium semitoniorum. [s.XV] LmLAnon. Monac. II 83: Tertiadecima in se continet diapason et diapente cum tono, aliquando diapason et diapente cum semitonio. 2 qualitativ — qualitative a als Dissonanz — as dissonance [s.XIV] LmLCompil. Ticin. G 313: dissonantie sunt quatuor, videlicet tertia, sexta, decima et tertiadecima. LmLPaul. Flor. 4: Disonantie ... sunt sex, videlicet tercia, sexta, decima, terciadecima, decimaseptima et vigessima. [s. XV] LmLUgol. Urb. 2, 3, 40: Sunt igitur consonantiae ... unisonus ratione originis, quinta, octava, duodecima, quintadecima, nonadecima; dissonantiae sunt tertia, sexta, decima, tertiadecima, vigesima; discordantiae sunt secunda, quarta pro tritono, septima, undecima, quartadecima, vigesima prima. al. LmLAnon. Tegerns. II 118: Perfectae concordantes sunt quinque, scilicet unisonus, 5^a, 8^a, 12^a et 15^a. Imperfectae dissonantes sunt quatuor, scilicet 3^a, 6^a, 10^a et 13^a. Discordantes sunt sex, scilicet 2^a, 4^a, 7^a, 9^a, 11^a, 14^a. LmLNicol. Burt. 2, 2, 16: tonus cum diapente, idest sexta, requirit octavam. Decima vero duodecimam. Tertiadecima vero quintamdecimam ... Clarum est igitur has dissonantias compassibiles propriam habere maiorem ac dominam (sc. perfectam consonantiam), cui, et quando opus est, subministrant. LmLContr. Nota quod II 3. LmLContr. Salvator 7. al. Contr. Sciendum est p. 284. Contr. Speties discantus p. 283. b als Konsonanz — as consonance [s.XIV] LmLTrad. Pipudi p. 45. [s.XV] LmLTheod. Capr. p. 95: species biscanti ... secundum naturam hominis sunt 9, videlicet unisonus, 3^a, quinta, 6^a, 8^a, 10^a, 12^a, 13^a et 15^a. LmLCompos. Natura 2, 8: armonie sive consonancie sunt 3^a, 5^a, 6^a, 8, 10, [] 12, 13, 15, 17. LmLNicol. Burt. 2, 1, 8. LmLGuill. Pod. 6, 11: tredecim sunt species contrapuncti, scilicet unisonus, tertia, quinta, sexta, octava, decima, duodecima, tertiadecima, quintadecima, decimaseptima, decimanona, vigesima, vigesimasecunda. al. LmLAnon. Couss. I p. 443. al. LmLContr. Consonantia 27. LmLContr. Contr. est ars 9. LmLContr. Nota quod I p. 287. LmLContr. Primo sciendum p. 291. LmLContr. Quicumque III p. 288. LmLContr. Quoniam hom. 2, 3. al. Contr. Quot sunt voces 2. LmLContr. Volentibus III p. 12a. c als unvollkommene Konsonanz — as imperfect consonance [s.XIV] LmLTrad. Pipudi p. 45: Imperfectae sunt (sc. species discantus): tertia, sexta, decima, tertiadecima. [s.XV] LmLUgol. Urb. 2, 3, 32: Sunt ... imperfectae consonantiae tertia, sexta, decima, decimatertia, decimaseptima et vigesima. LmLTact. Opusculum 55. LmLTheod. Capr. p. 95: De consonantiis imperfectis. Inperfecte vero sunt quatuor, videlicet 3^a, 6^a, 10^a et 13^a, et dicuntur imperfecte, quia imperfectam sive non claram vocem reddunt. Hoc est, quia non multum bene sonant, scilicet aliquantulum sonant. LmLTact. Concordanciarum p. 167, 6: Imperfecte (sc. concordantiae) ut tercia elevata, depressa, 4^a, sexta, decima elevata, depressa, 13^a, 14^a (?), 16^a (?) etc. LmLNicol. Burt. 2, 1, 8. al. LmLGuil. mon. 6 p. 34. LmLGuill. Pod. 6, 3. LmLAnon. Couss. I p. 445: Item consonantiarum imperfectarum alia tertia, sexta, decima, tertiadecima, septimadecima (ms.; ed.: sextadecima), vigesima. LmLCompil. Salisb. 16. LmLContr. Nota quod I p. 287. LmLContr. Nota quod novem I 4. LmLContr. Nota quod novem II 4. LmLContr. Primo sciendum p. 291. LmLContr. Quicumque III p. 288. Contr. Quot sunt voces 5. LmLContr. Si discantus 30. LmLContr. Volentibus II 9. LmLContr. Volentibus III p. 12b: Quatuor autem alie sunt imperfecte (sc. species), videlicet tertia, sexta, decima et tertiadecima. Et dicuntur imperfecte, quia non ita perfecte (ms.; ed.: imperfecte) sonant ut species perfecte. B Gebrauch — usage 1 im Hinblick auf die Oktavverwandtschaft zur Sexte — with reference to the octave affinity with the sixth [s.XIV] LmLIoh. Boen mus. 4, 14: quidquid de decima ... possumus dicere, hoc idem de tertia ... quod de tertiadecima, hoc de sexta. LmLGoscalc. 2, 1 p. 114, 3: Decima enim reputatur quasi tercia, quia componitur ex dyapason et tercia ... terciadecima quasi sexta. LmLPaul. Flor. 18: quo modo fit sexta, eodem modo fit terciadecima, et ideo de sexta dicendo etiam dicendum est de terciadecima, tamen, quia sexta magis frequentatur, de ea sit dicendum. [s.XV] LmLUgol. Urb. 2, 6, 32: Qualis est sexta, talis est tertiadecima. al. LmLTheod. Capr. p. 97. LmLGuil. mon. 6 p. 33: sub sexta componuntur XIII^a et XX^a. LmLGuill. Pod. 6, 4. al. LmLFr. Gafur. pract. 3, 2: Tertiadecima sextae naturam imitatur, quippe quae octavo loco ab ipsa distat in acutum. ibid. al. LmLContr. Consonantia 15. LmLContr. Et primo I 2 p. 137 (p. 462). LmLContr. Nota quod I p. 288. LmLContr. Quatuor sunt p. 410a: sexta et tertiadecima idem sunt. LmLContr. Sex s. spec. I p. 306b append. 2 im Hinblick auf das Verhältnis von zwei Stimmen — with reference to the interrelation of two voices [s.XIV] LmLTrad. Pipudi p. 45. al. LmLAnon. Monac. II 118: Item quomodo frangitur de decima ad duodecimam. ... Item quomodo de duodecima ad tredecimam, de tredecima ad quintamdecimam (mss.; ed.: quintadecima). Exemplum ut hic: (sequitur exemplum). [s.XV] LmLTheod. Capr. p. 95: Item XII^a requirit naturaliter decimam vel XIII^am. Potest tamen habere aliam speciem compositam vel simplicem preter quam unisonum et terciam et hoc ex natura predicta. ... Item XV^a requirit post se naturaliter XIII^am. Potest tamen habere aliam speciem compositam tantum et non simplicem. al. LmLIoh. Tinct. contr. 1, 12, 14: haec tertiadecima supra tenorem [] fieri poterit, si ipso tenore non moto habeat unam duodecimam immediate praecedentem et aliam aut quintamdecimam sequentem vel quintamdecimam praecedentem et duodecimam sequentem. al. LmLNicol. Burt. 2, append. 3: quando cantus est aequalis et descendit unam vocem ... decima requirit octavam et potest habere tertiamdecimam, et duodecima requirit decimam vel tertiamdecimam. al. LmLGuil. mon. 6 p. 34. LmLFlor. Fax. 2, 14, 5. LmLAnon. Couss. I p. 447b: si discantus fuerit ⋅C⋅solfaut, tenor erit in 3^a, 5^ta, 6^ta supra discantum, in 3, 5, 6, 8, 10, 12, 13, 15^a sub discantu. Item si discantus fuerit ⋅D⋅lasolre, tenor erit in 3, 5 supra discantum, in 3, 5, 6, 8, 10, 12, 13, 15^a sub discantu. LmLContr. Nota quod I p. 288. LmLContr. Nota quod novem I 15. LmLContr. Nota quod novem II 5. LmLContr. Nota quod II 8. LmLContr. Quid est 16. al. LmLContr. Species plani 41: due, tres aut quatuor tercie, sexte, decime aut terciedecime. al. LmLContr. Volentibus II 25. al. LmLContr. Volentibus III p. 13b. 3 im Hinblick auf das Verhältnis von mindestens drei Stimmen — with reference to the interrelation of at least three voices [s.XV] LmLCompos. Natura 5, 11. LmLIoh. Tinct. contr. 1, 12, 18: Enim vero qualiter cumque tertiadecima ponatur, competenter dulcis est, si ei tertia fuerit subdita, dulcior tamen, si quinta, ut hic probatur: (sequitur exemplum). al. LmLAnon. Tegerns. II 110: quando tenor habet 13^am pro discantu, contratenor exigit 8^am, 15^am ascendendo, sed descendendo 4^am. LmLAnon. Couss. I p. 449: Item si discantus fuerit in octava supra tenorem, tunc contratenor erit in 6^a supra tenorem, triplum 3^a, 8^a, 13^a, 15^a supra contratenorem. al. LmLContr. Circa modum p. 29, 15. LmLContr. Quatuor sunt p. 411b: Quando sunt multi cantores, potest aliquis illorum finire in imperfecta specie ut in tertia vel in decima vel in decimaseptima, sed nunquam in sexta nec quinta, in tertiadecima nec in vigesima. LmLContr. Quicumque p. 93a: Quicumque voluerit duos contrapunctus sive discantus componere super unum tenorem, debet se cavere, ne duas equipollentes sive consimiles concordantias componat ut in uno contrapunctu quintam et in alio duodecimam et e contra ... aut in uno sextam et in alio decimam tertiam et contra ..., quia ibidem nulla esset diversitas, nec ibidem apparerent duo soni, sed tantum unus. III irrtümliche Bezeichnung für die Duodezime — erroneous term for the twelfth [s.XIV] Anon. Meyer 3, 6: Dyapason cum dyapente vocatur duodecima. Bis dyapason vocatur quintadecima. Sed videtur, quod bis dyapason debet vocari sextadecima, quia simplex dyapason est octava, ergo duplex erit sextadecima. Item videtur, quod simplex dyapason debeat dici nona, quia continetur 9 sonis et continet 9 sonos. Similiter dyapason cum dyapente potest dici terciadecima, quia continet in se 13 sonos.