terminalis -is
m. vel
f. 1. Schlußton, Grundton, Finalis 2. Grenzton (des Ambitus einer Kirchentonart) —
1. final pitch, principal pitch, final 2. boundary or limit (of the ambitus of a mode) 1
Schlußton, Grundton, Finalis —
final pitch, principal pitch, final a
zur Bezeichnung der Töne des Tetrachords D-G —
for designation of the pitches of the tetrachord D-G [s.IX] LmLMus. ench. 2, 4: Primus finalis seu terminalis dasian inclinum S ad caput ita . Secundus finalis C versum ad caput ita . Tertius finalis I iota simplex et inclinum ita . Quartus finalis C dimidium ad caput ita (
sim. LmLInch. Uchub. 87: Secundus terminalis... Tercius terminalis... Quartus terminalis). LmLMus. ench. 3, 1: Terminales sive finales dicuntur, quia in unum aliquem ex his quattuor melos omne finiri necesse est (
sim. LmLInch. Uchub. 98).
[s.X] LmLInch. Uchub. 81 descr. LmLInch. Uchub. 90: Graves sunt retroversi terminales ita . Superiores capita dimissi terminales ita . LmLInch. Uchub. 247: Ad hunc quoque modum consuetis utuntur modulis ad investigandam toni cuiusque vim eadem ratione compositis, quorum principales quique a suis sonis superioribus ordientes desinunt in terminales, minores vero in terminalibus et inchoant et consistunt nec superiorum attingunt locum. b
allgemein —
general [s.X-XI] LmLOrg. Paris. 71: Finales autem particularum soni secundum loca sua loca dant organo, ipsorumque vim maxime sequitur. Etenim terminalis et unus ex inferiore ipsius latere
[] unusque ex superiore medium organum ponunt. Terni vero et terni ex horum trium lateribus superius et inferius organum faciunt. Hoc autem ita fit: particula ubi vel in terminalem deponitur vel in alterum e duobus ex latere sibi coherentibus, medium ibi moratur organum. At ubi non in horum aliquem deponitur, nec sequens quoque particula aut saltim tercia ab his vel incipit vel in eos desinit, sed potius supra terminalem tercium aut quartum seu quintum, tunc utique, dum hi terni moduli superiori organo deputentur, medio hic uti non licet. Similiter ubi infra terminalem in tercio, quarto aut quinto positio consistit, inferius organum erit. Sic plane finales particularum soni organo dominantur, et praecipue is, qui toni illius terminalis et rector est. LmLOrg. Paris. 84-98. LmLOrg. Paris. 118-119. LmLOrg. Paris. 123: His inspectis videbis non plus uno sono medium organum subtus terminalem, superius et inferius subtus finales suos rite posse deponi, ibique rati organi inicium constare et terminum. LmLOrg. Paris. 127-135. LmLAribo 60 p. 17: Concordant discordantque autenti cum plagis, quomodo si procederent de quatuor thalamis totidem nuptae modestae cum suis sponsis copularentque duos chorearum circulos, ut ipsi thalami matronali choro essent centra, id est medietates, virilibus choris terminales (
inde LmLIac. Leod. spec. 6, 58, 3.
ad loc.: LmLIac. Leod. spec. 6, 58, 4: Dicuntur terminales non solum, quia finales, sed quia ponuntur in terminis circulorum illorum). 2
Grenzton (des Ambitus einer Kirchentonart) —
boundary or limit (of the ambitus of a mode) a
speziell für den oberen Grenzton —
specifically for the upper tonal limit [s.XI-XII] LmLQuaest. mus. 2, 25 p. 93 descr.: ⋅a⋅ mediatrix dorii - terminalis hypodorii. LmLQuaest. mus. 2, 26 p. 94 descr.: ⋅C⋅ frigii mediatrix - yppofrigii terminalis. LmLQuaest. mus. 2, 26 p. 96 descr.: ⋅c⋅ mediatrix lidii - terminalis yppolidii. LmLQuaest. mus. 2, 26 p. 97 descr.: ⋅d⋅ mixolidii mediatrix - terminalis yppomixolidii (
ms. Bruxelles 10162-10166; ed.: mixolidii). b
allgemein —
general [s.XIII-XIV] LmLWalt. Odingt. 5, 8, 9: dicuntur finales, quia cantilenis finem ponunt. Terminales vero cuique modo tribuunt sub finalibus diapente et supra diapason, sic: Termini ascentionum: ⋅d⋅e⋅f⋅g⋅. Finales: ⋅D⋅E⋅F⋅G⋅. Termini descentionum: ⋅Γ⋅A⋅B⋅C⋅.
v. pausa terminalis, species principalis (initialis) -
species terminalis,
tetrachordum terminalium