superexcellens -entis sehr hoch (die Tonlage betreffend) — very high (with respect to register) I bezogen auf die Gliederung des Tonsystems — with respect to the division of the tonal system 1 in der Einteilung in Tetrachorde — in the division into tetrachords a für das tetrachordum hyperboleon (e-) — for the tetrachordum hyperboleon (e-) [s.IX-XII] LmLGloss. Boeth. mus. 1, 20, 226a: ‚hyperboleon‘ superexcellens. [s.XV] LmLIoh. Cicon. mus. append. 5 p. 406, 26: Ecce habes unum tetracordum, quod vocatur hyperboleon, id est superexcellens (inde LmLMon. In primis divide p. 5, 9). b für die Töne des tetrachordum hyperboleon (e-) — for the notes of the tetrachordum hyperboleon (e-)[] [s.XI] LmLFrut. brev. 1 p. 31: unum adhuc tetrachordum supra netas additum est; et quoniam eas acumine supervadebat, hyperbolaeon, id est superexcellentium, nomen accipiebat. [s.XV] LmLGuill. Pod. 2, 13: nete yperboleon ... superexcellentium vel superacutarum ultima. LmLMon. Si mon. III p. 35, 13. (?) c im System: graves (Γ-C) - finales (D-G) - acutae (a-d) - excellentes (e-) - superexcellentes (-) — in the system: graves (Γ-C) - finales (D-G) - acutae (a-d) - excellentes (e-) - superexcellentes (-) [s.XV] LmLAdam Fuld. 2, 1: Guido enim Aretinus ... superaddens intra (pro infra?) proslambanomenon ⋅Γ⋅ et ultra nete hyperboleon superexcellentes quatuor. LmLAdam Fuld. 2, 4: Clavium vero quinque sunt species, videlicet graves, finales, acutae, excellentes, superexcellentes. LmLAdam Fuld. 2, 4 descr. LmLAdam Fuld. 2, 9: volui prius supplere Guidonem et chordam in gravibus adiunctam, videlicet ⋅Γ⋅ut, hyponomenon vocare, id est gravem sonum, quia in manu gravissimus est, et quatuor supercellentibus, scilicet ⋅⋅⋅⋅⋅ geminatis, primo ⋅b⋅ epitrite diahyperboleon, id est superexcellens, trite hyperboleon duabus vocibus sequentesque, epiparanate diahyperboleon ac epinete diahyperboleon, iuxta praecedentem manere formam. Ultimam vero, videlicet ⋅⋅la, orexion, id est novissimum in manu sonum, appellare. LmLAdam Fuld. 2, 9 descr.: ⋅⋅ epitrite diahyperboleon. Prima superexcellentium. ⋅⋅ epiparanete diahyperboleon. Iuxta primam superexcellentium... ⋅⋅ epinete diahyperboleon. Ultima superexcellentium... ⋅⋅ orexion. Sonus finalis. ibid. al. d für ein über dem tetrachordum hyperboleon hinzugefügtes Tetrachord (-) — for a tetrachord added above the tetrachordum hyperboleon (-) [s.XV] LmLAdam Fuld. 2, 9: Superadditiones autem modernorum, cum nominibus careant, ad unum in hypothesi, id est suppositione, hyperaxiapathones, id est gravissimum vel ultimum sonum, vocare; similiter in hyperboleothesi, id est superexcellenti, suprapositiones omnes insimul origneoboleones, id est supra ultimam sonantes, vocitare volui, ut figura sequens indicat: (sequitur exemplum). e in einem System aus unverbundenen Tetrachorden mit der Intervallstruktur t s t in der Abfolge: graves - finales - mediae - excellentes - superexcellentes — in a system consisting of disjunct tetrachords with the intervallic structure of t s t in the sequence: graves - finales - mediae - excellentes - superexcellentes LmLMon. Mon. ench. 3: Monocordum encheriadis constat ex X et VIII cordis, ex quattuor videlicet gravibus et quattuor finalibus quattuorque mediis ac totidem excellentibus adiunctis duabus superexcellentibus. Componuntur ex tono et semitonio duobusque tonis. LmLMon. Mon. ench. 31: Prima gravis, secunda gravis, tercia gravis, quarta gravis. Prima finalis, secunda finalis, tercia finalis, quarta finalis. Prima media, secunda media, tercia media, quarta media. Prima excellens, secunda excellens, tercia excellens, quarta excellens. Superexcellentes duae. cf. LmLMeyer Chr., Mensura p. 269 2 in der Oktavgliederung: graves (Γ-G) - acutae (a-g) - superexcellentes (superacutae) (-) — in the division into octaves: graves (Γ-G) - acutae (a-g) - superexcellentes (superacutae) (-) [s.XIII] LmLAugust. min. 66-69. LmLAugust. min. BV 71: Similiter divide loca in gravia, acuta et superacuta vel superexcellencia. ... Superacuta sive superexcellencia sunt ista IIIIor: ⋅⋅ superacutum, ⋅⋅ superacutum, ⋅⋅ superacutum, ⋅⋅ superacutum [sive excellentes]. Dicuntur autem superacute sive superexcellentes, quia supereminent universis aliis tam loci posicione quam vocis ascensione (sim. LmLAugust. min. C 71. [] LmLAugust. min. D 71). LmLAugust. min. L 78. [s.XV] Vers. Palmam II expl. 69. II allgemein — general [s.XV] LmLIac. Theat. 2: Tonus tenet mundialis partitionis imaginem, ut vero congrue ad abyssum gravissimas referamus, que ultime gravitatis profunditate utantur; graves conferamus ad terram, que parum levantur ab infima gravitate; ad celum referamus acutas, que ad alcioris vocis gradus ascendunt; superacutas celestis curie sublimitati aptemus; superexcellentissimas autem applicemus imaginarie excellentissimo celorum Domino, qui super omnia est. LmLAnon. Claudifor. 5, 1, 5: tales voces inchoantur in secundo membro medii digiti et finiuntur in tertio et dicuntur superacutae sive excellentes, quia voces gracilissimas et superexcellentes designant, et scribuntur geminatis litteris.