Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
sidil(l)a st. f.
st. f. (zur Bildg. vgl. Wilm., Gr. 22 § 197,2), mhd. sidele st. sw. f., nhd. (älter) siedel, dial. schweiz. bair. schwäb. sidel Schweiz. Id. 7,300 ff., Schm. 2,226, Fischer 5,1391 f. — Graff VI,309.
sid-ill-: nom. sg. -a Gl 3,211,4 (SH B). 640,8 (2 Hss.). 22. 4,102,9 (Sal. a1); -e 3,678,48; dat. pl. -on Mayer, Griffelgl. S. 32,63 (Vat. Ottob. lat. 3295, Gll. 9. Jh.?); -ell-: nom. sg. -a Gl 3,168,18 (SH A; Hs. sidelạ, von jüngerer Hand in sidel geändert, vgl. Steinm.); nom. pl. -a Nc 763,10/11 [79,12] (-â).
sid-il-: nom. sg. -a Gl 3,640,8. 4,99,46 (Sal. a1). 102,9 (Sal. a1, 3 Hss.). 159,50 (Sal. c). 162,64 (Sal. c). Studie 13,20,7 (Sal. a1). Meineke, Ahd. S. 39,375 (Sal. a1); -e Gl 4,96,51 (Sal. a1); -ę 102,10 (Sal. a1); -i 99,47 (Sal. a1); -] 3,168,18 (SH A); acc. sg.? -a 1,571,12 (M, 2 Hss.; oder nom.?); -ala: nom. sg. 4,102,10 (Sal. a1); -ola: dass. 3,685,63; -el-: dass. -a 168,17 (SH A, 2 Hss.). 4,99,46 (Sal. a1); -e 3,168,19 (SH A). 4,102,11 (Sal. a1); -] 3,640,8. 4,102,11 (Sal. a1); siedele: dass. 3,384,8 (Jd; zu -ie- vgl. Rhein. Wb. 8,135). — sidle: nom. sg. Gl 3,360,1.
Verschrieben: fidili: nom. sg. Gl 3,168,18 (SH A); sidida: dass. Hbr. I,370,398 (SH A).
Lat. ist wohl: sedili Meineke, Ahd. S. 38,363 (Sal. a1; s. unter 2). 1) einfaches Sitzmöbel (nach Heyne, Hausalt. 1,255. 372 ohne Lehne, Ausführung als (kurze) Bank, dreibeiniger Sitz oder faltbares Bockgestell): sidela sedile Gl 3,168,17. Hbr. I,370,398 (beide im Abschn. De lectis et sellis et aliis utensilibus; davor bankilin scamnellum, danach stl sella). 3,211,4 (im Abschn. De lectis et sedilibus et aliis utensilibus). 360,1 (danach sezl valdelstvl subsellium philocteta). 384,8 (davor sezel stuol cathedra subsellium sella idem). 640,8. 22. 678,48. 685,63 (danach stuol sella). 4,96,51. 159,50. sidillon [(die Priester) cum episcopo debent ingredi, vel in] subselliis [sedere, Conc. Laod. CLIX, PL 67,170B] Mayer, Griffelgl. S. 32,63. to inthabeton scone sidella . dia himeliscun manigi tuncque subsellia flammabunda . i. micantia . caetum suscepere sidereum [vgl. subsellia .i. sedilia, Rem.] Nc 763,10/11 [79,12]. 2) erhöhter Sitz- oder Stehplatz (für den Redner, Prediger), Kanzel: sidila suggestu Gl 4,99,46 (l. suggestū (?), vgl. aber unten Meineke, Ahd. 38,363); zum lat. Lemma vgl. Diefb., Gl. Sp. 565c u. suggestu sedili ł excelso loco Meineke, Ahd. S. 38,363 (nach Meineke a. a. O. S. 42 u. Anm. 127 kann “nicht zweifelsfrei entschieden werden, ob der ... Beleg (sc. sedili) als lateinisches oder deutsches Wort zu buchen ist”; aufgrund von Lautstand u. Flexion (Abl. Sing.) hier als lat. aufgefaßt). 3) Wohnsitz, Hütte, Bleibe (?): sidila [beatus vir, qui in sapientia morabitur ... Qui ... statuet] casulam [suam ad manus illius, Eccli. 14,25] Gl 1,571,12 (6 Hss. selidilî, 1 Hs. hûsilîn; oder lat. casula entgegen dem Kontext nicht als Diminutivum von casa ‘Hütte’, sondern als ‘Decke’ (vgl. Mlat. Wb. II,353,51) aufgefaßt u. damit Vok.-Übers. (?), dann zu 4). 4) Polsterabdeckung: sidilla toral (Hss. tho-) Gl 4,102,9 (1 Hs. thorale). 162,64. Meineke, Ahd. S. 39,375. Studie 13,20,7; zum lat. Lemma vgl. Thema Kleidung S. 303.