semiditonus -i
m. kleine Terz —
minor third I
Gebrauch —
usage 1
als Melodieintervall —
as melodic interval [s.XI] LmLComm. ton. I 1, 2
. al. LmLAdalb. 1B, 9: Secundariae vero consonantiae vocibus suis non simul, sed successive factis bene sonant. Sunt autem quattuor secundariae consonantiae: tonus, ditonus, semitonium, semiditonus. LmLGuido micr. 4, 12: Habes itaque sex vocum consonantias, id est tonum, semitonium, ditonum, semiditonum, diatessaron et diapente.
[] In nullo enim cantu aliis modis vox voci coniungitur vel intendendo vel remittendo (
inde LmLWilleh. Hirs. 22 (c. 21), 1. LmLFrut. brev. 10 p. 64. LmLMetrol. 67 p. 75. LmLEngelb. Adm. 2, 3, 3. LmLEngelb. Adm. 2, 27, 2. LmLIoh. Legr. rit. 2, 1, 2, 44. LmLMon. Figure I p. 176, 10). LmLGuido micr. 16, 22: Musica motus est vocum: tonus - semitonium - ditonus - semiditonus - diatessaron - diapente (
sim. LmLMot. Musica est p. 154. LmLMot. Omnis cantus p. 186. LmLPs.-Guido form. 1, 11). LmLGuido ep. p. 486, 205: Iunguntur ad se invicem voces sex modis: tono, semitonio, ditono, semiditono, diatessaron et diapente.
al. LmLHermann. mod. p. 150: Ter terni sunt modi, quibus omnis cantilena contexitur: scilicet unisonus, semitonium, tonus, semiditonus, ditonus, diatessaron, diapente, semitonium cum diapente, tonus cum diapente, ad haec sonus diapason (
inde LmLFrut. brev. 10 p. 72. LmLIoh. Cott. mus. 8, 1. LmLMus. man. 38, 1. LmLTon. Franc. p. 148a. LmLAmerus 7, 1. LmLHier. Mor. 14, 6 (p. 58). LmLHier. Mor. 14, 115 (p. 62). LmLPs.-Thomas Aqu. I 67. LmLAnon. Couss. IV p. 63, 27. LmLCompil. Lips. p. 135. LmLTrad. Holl. VIII 13, 29. LmLGob. Pers. p. 184a. Anon. Gemnic. 2, 2, 71. LmLTrad. Holl. IX 1, 2, 102. LmLAnon. Carthus. pract. 15, 52. Trad. Holl. XXIII 1, 3, 27. Trad. Holl. XXIV 8, 122. LmLTrad. Holl. II 3, 148. LmLTrad. Holl. III 5, 123. LmLTrad. Holl. V 3, 77. LmLTrad. Holl. VII 3, 46. Trad. Holl. XIII 3, 217. Trad. Holl. XX 3, 72. Trad. Holl. XV 7, 127. LmLLad. Zalk. 3, 191. LmLSzydlov. 7, 134. Trad. Holl. XXI 6, 70. Trad. Holl. XVII 181. Trad. Holl. XII 7, 12. Trad. Holl. XIV 9, 52)
. LmLWilleh. Hirs. 25 (c. 24), 5
. LmLMot. Musica est p. 168. LmLAribo 12 p. 37.
al. LmLComm. Guid. 85 p. 131.
al. LmLLib. argum. 15 p. 20: Quot sunt consonantiae? Septem. Quae sunt illae? Ut superius dixi: tonus, semitonius, ditonus, semiditonus, diatessaron, diapente, diapason, per quas omnis cantilena discurrit.
al. LmLMot. Omnis cantus p. 187. LmLCompil. Casin. 117-118, 2
. LmLVers. Ars est 51. LmLVers. Ars humanas p. 111a. LmLFrut. brev. 10 p. 65.
al. LmLQuaest. mus. 1, 15 p. 34. LmLIoh. Cott. mus. 19, 13: In quo et hoc
(sc. quinto modo) ornatui est, si plerumque cantus eius a finali per ditonum et semiditonum surgat (
sim. LmLTrad. Holl. VIII 28, 22). LmLIoh. Cott. mus. 19, 24: Item decentissimus in cantu sonus est, si diatessaron interdum ita varietur, ut semiditonus vel ditonus nunc praecedat, nunc subsequatur.
al. [s.XII] LmLUdalsc. 74.
al. LmLGuido Aug. 441.
al. LmLTon. Gratianop. p. 22.
al. LmLTon. Parkm. p. 108. LmLAnon. La Fage I 4, 8.
al. LmLAnon. Pannain p. 113. LmLDisc. Quicumque I 6: Semiditonus regularis organice diapente cum tono.
[s.XIII] LmLAnon. Lovan. p. 496b.
al. LmLDisc. Omnis homo II 4 p. 253: ascendendo vel descendendo debemus reddere heptade vel dyatessaron vel diptonum vel semidiptonum.
al. LmLMus. man. 52, 19: In Gloriis vero sive in psalmis introituum solet hic tonus a tertia per duos tonos surgere in quintam et inde per semiditonum circumflexum tacta septima redire in quintam et pausare circa finem, facto eodem circumflexo ad finalem descendere.
al. LmLMetrol. 49 p. 73.
al. LmLDisc. pos. vulg. 26, 86 (p. 191).
al. LmLAmerus 18, 3.
al. LmLLambertus plan. 139 (
inde LmLTrad. Lamb. 3, 1, 1)
. al. LmLAnon. Emmeram. 1 p. 160, 41.
al. LmLDisc. Quicumque III 20 p. 262: Nam si cantus ascendat unum punctum tonum facientem, quintans a dupla per semiditonum debet descendere, et sic erit in quinta.
al. LmLHier. Mor. 14, 6 (p. 58): X
(?) sunt modi, ex quibus omnis melodia contexitur, videlicet unisonus, semitonium, tonus, semiditonus, ditonus, diatesseron, diapente, semitonium cum dyapente, tonus cum diapente, duplex diatesseron, diapason.
al. LmLTrad. Garl. plan. II 154.
al. LmLTrad. Garl. plan. V 199. LmLDisc. Videndum 6.
al. LmLAnon. Couss. IV p. 63, 16. LmLVers. Postquam pro 75. LmLPs.-Mur. summa 913.
al. LmLEngelb. Adm. 3, 9, 3: saltus, vel de aliqua voce ad terciam sicut in dytono et semiditono.
al. [s.XIV] LmLMarch. luc. 12, 1, 33: dicet aliquis: Equalitas in speciebus et in notis est in uno cantu, qui
[] quidem ascendit ultra dyapente a fine semiditonum similiterque ab eodem fine semiditonum descendit; hic cantus erit auctenticus an plagalis?
al. LmLPs.-Phil. lib. mus. p. 38a: Sciendum, quando cantus ascendit per dytonum vel per semidytonum, et tunc discantus sit in octava, tunc octava debet post se habere quintam.
al. LmLGuido Dion. 1, 1, 120.
al. LmLIac. Leod. cons. 1 (
sim. LmLIac. Leod. spec. 2, 14, 4). LmLIac. Leod. spec. 4, 11, 6.
al. LmLHugo Spechtsh. 285: Ter tria iunctorum sunt intervalla modorum, / in quorum formis cantus contexitur omnis, / antiqui libri sicut tibi dant reperiri./ Unisonus primus semitoniumque secundus, / tertius inde modus tonus est de iure locatus. / Est semiditonus quartus, ditonus quoque quintus (
sim. Trad. Holl. XV 7, 13. Trad. Holl. XIV 9, 9.
cf. Hermann. vers. p. 149). LmLPetr. Palm. p. 513. LmLIoh. Mur. contr. 17. LmLQuat. princ. 2, 11: Alie vero consonancie, videlicet semitonium, semiditonus et ditonus, que assidue in cantu versantur et in eis diverse voces sicut et in aliis consonanciis simul pro loco et tempore sonare videntur, ideo inter consonancias recipiuntur, ut patet inferius, quia ad cantilenas formandas non minus quam cetere sunt necessarie.
al. LmLHeinr. Eger 5 p. 56.
al. LmLAnon. Mediol. 1, 1. LmLPs.-Mur. mod. p. 99b: authentici toni cantantur sepius supra ditonum vel semiditonum, id est supra tertiam vocem a finalibus suis. Plagales vero se tenent sub semiditono vel sub ditono a finalibus suis et in tertia vel sub tertia voce.
[s.XV] LmLTrad. Holl. VIII 28, 36: dyatessaron multo dulciorem melodiam facit et maxime in autento deutro, si interdum ter vel quarter vel eo amplius cum immixtione toni, semidytoni vel dytoni repercuciatur.
al. LmLIoh. Olom. 7 p. 30. LmLIoh. Cicon. mus. 4, 2 p. 366, 10.
al. LmLIac. Theat. 15. LmLNicol. Cap. p. 312.
al. Trad. Holl. X A 58 (
sim. Trad. Holl. X B 87. LmLTrad. Holl. V 3, 66. LmLTrad. Holl. VII 3, 41. Trad. Holl. XV 7, 10. Trad. Holl. XVII 134.
cf. LmLHermann. mod. p. 150). LmLAnon. Claudifor. 3, 1, 1
. al. LmLUgol. Urb. 1, 80, 9: Quaedam
(sc. antiphonae) per semidiphtonum et tonum ad ipsum ⋅A⋅ ascendunt.
al. LmLGeorg. Ans. 3, 51. LmLAnon. Carthus. pract. 15, 1. LmLTrad. Holl. I 1, 9, 41: In cantu vero plano et ecclesiastico non nisi sex modis uti convenit ascendendo vel descendendo, scilicet tono vel semitonio, semiditono, dyatessaron, ditono et dyapente, ut vult Bohecius, quoniam preter has nulla mulcet vocum composicio ipsum auditum ad affeccionem animi (
sim. Trad. Holl. XI 1, 9, 41)
. LmLIoh. Legr. rit. 1, 1, 2, 11. LmLTrad. Holl. V 3, 69.
al. LmLTrad. Holl. VI 22, 11.
al. LmLTrad. Holl. VII 3, 41. LmLConr. Zab. tract. p. 241.
al. LmLFr. Gafur. extr. 9, 5, 2.
al. LmLCompos. Capiendum 3, 3.
al. LmLIoh. Tinct. exp. 8, 4. LmLFr. Gafur. op. 5, 8. LmLBart. Ram. 1, 2, 8 p. 50. LmLNicol. Burt. 1, 15, 93. LmLBonav. Brix. 16, 15. LmLAdam Fuld. 2, 7: Semiditonus est saltus de linea in lineam aut de spatio in spatium incluso semitonio. LmLLad. Zalk. 3, 73. LmLGuill. Pod. 4, 21. LmLAnon. La Fage III p. 244. LmLSzydlov. 13, 48.
al. Trad. Holl. XIV 9, 9. LmLContr. Est autem p. 367a.
al. LmLContr. Prima regula 59. LmLContr. Septem
s. spec. II 11.
al. LmLMon. Figure I p. 176, 78. 2
allgemein —
general [s.XI] LmLGuido micr. 6, 17: Semitonium autem et ditonus et semiditonus, etsi voces ad canendum coniungunt, divisionem tamen nullam recipiunt. LmLAribo 61 p. 53 (
inde LmLComm. Guid. 54 p. 168).
al. LmLComm. Guid. 51 p. 168.
al. LmLLib. spec. 5 p. 31.
al. LmLVers. Ars est 81: Istud notificet semiditonum. LmLPs.-Guido form. 4, 1: ⋅D⋅ deponitur tono, semitonio et iterum elevatur tono, semitonio, tritono et semiditono usque ad alium ⋅d⋅ acutum.
al. LmLFrut. brev. 8 p. 59 (
sim. LmLFrut. ton. p. 113)
. al. LmLFrut. ton. p. 167.
al. LmLPs.-Osbern. 93. LmLQuaest. mus. 1, 16 p. 36.
al. [s.XII] LmLGuido Aug. 239.
al. LmLTheinr. Dov. 3, 1 p. 226, 6.
al. LmLTon. Baumg. 1, 10.
al. LmLTon. Vatic. 12, 3 p. 192: Primus tonus autentus ...
[] diapason super se proprie et tonum sub se habens per licenciam itemque super se semiditonum per licenciam ⋅e⋅ et ⋅f⋅.
al. [s.XIII] LmLMus. man. 24, 27.
al. LmLAmerus 2, 25. LmLAnon. Couss. VII 10, 1.
al. LmLHier. Mor. 14, 101 (p. 61).
al. LmLTrad. Garl. plan. I 60 (
sim. LmLTrad. Garl. plan. II 34. LmLTrad. Garl. plan. III 32. LmLTrad. Garl. plan. V 147).
al. LmLTrad. Garl. plan. V 133.
al. LmLAnon. Couss. IV p. 68, 10. LmLIoh. Groch. 17: Et sic invenit Pythagoras, quid esset diesis, tonus, ditonus, semiditonus, diatessaron, diapente, diapason et ex his composita. LmLPs.-Mur. summa 941.
al. LmLEngelb. Adm. 2, 22, 2.
al. LmLWalt. Odingt. 2, 18, 5: Toni signum est maius S, semitonii minus
s. Et ditoni maius T, semiditoni minus t.
al. [s.XIV] LmLMarch. luc. 9, 1, 3.
al. LmLGuido Dion. 1, 1, 120.
al. LmLInterv. Proportionum p. 19. LmLIac. Leod. comp. 2, 4, 25. LmLIac. Leod. spec. 2, 34, 12: Item extremae duae minores chordae inter se in diatonico
(sc. genere) tonum, in chromatico semiditonum, in enharmonio ditonum habent.
al. LmLHugo Spechtsh. 317: sic semiditono loca bis septem sociabo. LmLHugo Spechtsh. comm. p. 100: duo modi ad tertiam vocem, ut semidytonus et dytonus. LmLPetr. Palm. p. 513.
al. LmLIoh. Mur. contr. 15. LmLQuat. princ. 2, 10.
al. LmLHeinr. Eger 5 p. 64.
al. LmLCompil. Ticin. C 148. LmLPs.-Mur. mod. p. 99b. LmLAnon. La Fage II p. 424. LmLAnon. Seay p. 32: Ad faciendum istam tertiam est addendus unus semitonus, et ista fiet de semidictono dictonus et ista tertia est verax naturalis et consonabilis.
al. LmLAnon. Monac. II 81.
[s.XV] LmLIoh. Olom. 7 p. 29.
al. LmLIoh. Cicon. mus. 1, 25 p. 120, 3: Omnis semiditonus duobus intervallis positus diatonicum genus est ... Omnis semiditonus in uno intervallo positus solus per se nec in proportionibus numerorum nec in divisionibus monocordi ordinatur. In cantu tamen utilis est. Omnis semiditonus duobus intervallis positus in sesquioctava et in sesquisextadecima proportione ordinatur.
al. Trad. Holl. X A 1: Quilibet modus aut resonat in una et eadem corda, idest voce, et sic est unisonus: dulcis ... - in tercia intensa, et sic est ditonus - in tercia depressa, semiditonus (
sim. Trad. Holl. XXIII 1, 3, 26. Trad. Holl. XXIV 8, 121. Trad. Holl. XIII 3, 38. Trad. Holl. XV 6, 70. Trad. Holl. XV 7, 129. Trad. Holl. XV 9, 217). LmLProsd. spec. 1, 1 p. 160, 12.
al. LmLAnon. Claudifor. 6, 1, 6.
al. Anon. Gemnic. 2, 1, 17: Sed ut mutatur in fa descendendo de primo cantu naturali in primum C duralem, et tunc saltus fit aut per semitonium aut per semiditonum aut per dyatesseron.
al. LmLUgol. Urb. 1, 12, 4: Sunt igitur sonorum seu vocum coniunctiones tonus, semitonium, diphtonus, semidiphtonus, diatesseron, tritonus, diapente, diapente imperfectum, diapente cum tono, diapente cum semitonio, diapente cum diphtono, diapente cum semidiphtono, diapason, diapason imperfectum, diapasondiatesseron, diapasondiapente et bisdiapason.
al. LmLIoh. Keck 2 p. 323b. LmLTrad. March. 400. LmLAnon. Carthus. theor. 14, 4: Que species musice et armonice sunt dyatessaron, dyapente et dyapason. Tonus vero non dicitur consonantia, sed pars eius. Que quidem species armonice prime et simplices dici possunt respectu ceterarum intermediarum specierum, que sunt semiditonus, ditonus, semitonium cum diapenthe et semiditonus cum dyapente, que sunt armonie et species composite. LmLAnon. Carthus. pract. 15, 1. LmLTrad. Holl. III 5, 125. Mut. Christo 121: Mutacio sol in re fit saltus per semiditonum aut diadessaron aut per diapente, id est ad terciam vel ad quartam vel ad quintam clavem.
al. LmLIoh. Legr. rit. 2, 1, 3, 4.
al. LmLTrad. Holl. VI 27, 7: Tercium mendacium, si thonus eveniat, ubi debet esse semithonium, vel semidithonus, ubi ditonus opportet existere.
al. Trad. Holl. XIII 3, 38: Omnis modus ... resonat ... in 3
a - semiditonus - remissa.
al. LmLConr. Zab. tract. VV 12: Ubi enim vel pro semitonio tonus vel pro semiditono ditonus aut econtra cantaretur, non modicus error committeretur. LmLIoh. Tinct. diff. 263. LmLFr. Gafur. extr.
[] 7, 9, 1.
al. LmLIoh. Tinct. nat. 16, 2.
al. LmLIoh. Tinct. contr. 1, 2, 34: Semiditonus itaque communiter dicitur tertia imperfecta, ditonus tertia perfecta.
al. LmLBart. Ram. 1, 2, 2 p. 30: coniuncta est facere de semitonio tonum et de tono semitonium, sic et de semiditono ditonum et de ditono semiditonum.
al. LmLGuill. Pod. 1, 6.
al. LmLFr. Gafur. pract. 1, 3. LmLCompend. mus. 62.
al. LmLAnon. La Fage III p. 244. LmLContr. Inprimis 5, 1. LmLContr. Species plani 1. LmLCymb. Si vis add. 3. 3
als Zusammenklang in der Mehrstimmigkeit —
as simultaneous sonority in polyphony [s.XI] LmLGuido micr. 18, 16: Superior nempe diaphoniae modus durus est, noster vero mollis, ad quem semitonium et diapente non admittimus, tonum vero et ditonum et semiditonum cum diatessaron recipimus, sed semiditonus in his infimatum, diatessaron vero obtinet principatum (
cf. LmLTrad. Guid. 9)
. LmLGuido micr. 18, 29: occursus tono melius fit, ditono non adeo, semiditono numquam.
al. LmLOrg. Berol. 5: Organum est vox sequens precedentem sub celeritate diapente vel diatassaron vel dittoni vel semidittoni.
al. [s.XII] LmLTheinr. Dov. 2, 7 p. 220, 1: Quare tamen ditonus <et> semiditonus admittantur in organa
eqs. [s.XIII] LmLAnon. Couss. VII 11, 22: Et notandum, quod unisonus, semidytonus, dytonus, dyatesseron, dyapente et dyapason sunt magis necessariae species quam aliae, quia omnis discantus se habet cum tenore suo in aliqua istarum consonantiarum (
sim. LmLTrad. Lamb. 3, 15, 1)
. LmLAnon. Emmeram. 4 p. 260, 37: Sex vocum genera solummodo sonorum aequipollentiam absque incursione discrepantiae statuunt ad perfectionem totius melodiae. Et ideo sex esse concordantias dicimus et non plures, quarum prior est unisonus, secunda dyapason, tertia dyapente, quarta dyatessaron, quinta ditonus, sexta et ultima semiditonus. LmLFranco Col. 11, 29: aut discantus incipit in unisono cum tenore ... aut in diapason ... aut in dyapente ... aut in dyatessaron ... aut in ditono ... aut in semiditono (
inde LmLIac. Leod. spec. 7, 5, 21)
. LmLPs.-Franco comp. 3, 1: Patet ergo ex praedictis omnem bene discantare volentem in aliqua consonantiarum perfectarum existere; opertum (
ms.; ed.: apertum) debet tamen semiditonum atque ditonum commiscere, quando unisonus vel diapente convenientissime possit subsequi. LmLHier. Mor. 15, 69 (p. 65). LmLAnon. Couss. IV p. 71, 16: regula: omnis inceptio naturalis armonica inter organistas optimos est aut in unisono vel diapason vel diapente vel diatesseron vel semiditono vel ditono. LmLAnon. Couss. IV p. 88, 21: Quidam finiunt cum puncto solo aut in diapason vel unisono vel diapente, raro autem in diatesseron, nisi fuerit in instrumento cordarum, et rarius per ditonum et semiditonum, sicut homines occidentales faciunt.
al. [s.XIV] LmLIac. Leod. comp. 3, 4, 24: Semiditonus vero ad unisonum, semitonium cum diapente ad diapente, semiditonus cum diapason ad ipsam diapason retrocedunt. LmLIac. Leod. spec. 7, 5, 21: aliqui discantus, etsi raro, incipere possint ab aliquibus imperfectis concordiis ut a tertiis, in semiditono vel ditono, non sic tamen in eis debent terminari.
al. LmLPetr. Palm. p. 508: notandum est, quod omnis simplex discantus ... simpliciter potest componi et ordinari ex unisono, semiditono, ditono, diapente, tono cum diapente et diapason.
al. LmLIoh. Mur. contr. 12: Semiditonus, idest tertia minor, est species imperfecta; requirit naturaliter post se unisonum. Potest etiam habere aliam speciem perfectam vel imperfectam, sed tunc oportet tantum sustineri, quod fiat ditonus (
inde LmLGoscalc. 2, 1 p. 112, 4)
. LmLQuat. princ. 3, 14: quando duo cantores simul cantant, unus autem planum cantum et alius discantum; si qui discantat, descenderit et gravis vox ascendat et tercia intersit, illa tercia habet fieri ex semiditono. LmLGoscalc. 2, 1 p. 110, 13.
al. [s.XV] LmLTheod. Capr. p. 95. LmLIoh. Legr. rit. 2, 3, 12, 39: hae compassibiles
[] dissonantiae resolvi soleant in non suis perfectis, ut ditonus ac semiditonus in unisonum. LmLTrad. Holl. VI 32, 8: Est aliud vero genus organi, quod simplex vocatur; hoc autem est, ubi inferius unus tantummodo est subsecutor, in quo quatuor tantum consonancie reperiuntur, id est tonus, dytonus, semidithonus, quamvis raro, et dyateseron
(cf. Guido micr. 18, 18).
al. LmLFr. Gafur. extr. 9, 4, 4. LmLCompos. Natura 5, 9: Quando discantus est infra tenorem per dytonum vel semiditonum, contratenor potest poni in tercia vel octava supra tenorem. LmLCompos. Capiendum 10, 7: Quando discantus est supra tenorem per ditonum vel semiditonum, id est per terciam perfectam vel imperfectam, tunc contratenor potest esse infra tenorem in tercia. LmLContr. Septem
s. cons. 63 p. 148 (p. 466b). LmLContr. Sex
s. spec. I p. 306a.
al. LmLContr. Sex
s. spec. II p. 381.
al. LmLContr. Volens igitur p. 383. 4
als Teil größerer Intervalle —
as constituent part of larger intervals [s.XI] LmLAribo 99 p. 57: Partes eius
(sc. diapente) sunt tonus, diatesseron, semiditonus, ditonus.
al. LmLLib. argum. 59 p. 25: semiditonus componitur de tono et semitonio; diatessaron de tono, semitonio, ditono, semiditono; diapente de tono, semitonio, ditono, semiditono et diatessaron.
[s.XII] LmLAnon. La Fage I 5, 14: ‚De omnibus‘ nichilominus recte interpretatur
(sc. diapason), quia omnes coniunctiones et consonantias, videlicet tonum, semitonium, ditonum, semiditonum, diatesseron et diapente in se continere probatur. LmLTheinr. Dov. 3, 7 p. 242, 2: diatessaron cum semitonio secundum <constitutionem> quidem, quod disiungitur in semiditonos 2 duabus semiditoni speciebus iteratis secundum eundem ordinem.
al. [s.XIII] LmLMus. man. 32, 10.
al. LmLHier. Mor. 14, 34 (p. 59).
al. LmLTrad. Garl. plan. I 195 (
sim. LmLTrad. Garl. plan. II 126)
. LmLTrad. Garl. plan. V 148. LmLAugust. min. 160
. al. LmLAnon. Couss. IV p. 68, 7: Differentia vel intervallum inter tonum et diatesseron vel e contrario est semiditonus... Ergo differentia inter semiditonum et diatesseron est tonus, quia diatesseron componitur ex eisdem.
al. LmLEngelb. Adm. 3, 15, 2: tetracorda ordinata sunt primo ad coniungendas consonancias medias consimiliter et dissimiliter, scilicet dytonum et semidytonum et semitonium, ex quibus conponuntur dyatesseron et dyapente.
al. LmLWalt. Odingt. 2, 16-17, 8.
[s.XIV] LmLMarch. luc. 9, 1, 25: cromaticum color pulcritidunis appellatur. Pulcra quoque sillaba semiditonus est, cui si infra vel supra additur tonus, dyatessaron consonantia mox consurgit.
al. LmLIac. Leod. spec. 2, 80, 7: dicitur ditonus una tertia, quae una cum semiditono secundum sub et supra diapente constituit. Vox enim aliqua medians inter extremas diapente voces, si ad alteram habet semiditonum, ad reliquam habet ditonum. LmLIac. Leod. spec. 2, 81, 7: Continet semitritonus duos in se semiditonos.
al. LmLQuat. princ. 3, 18. LmLAnon. Monac. II 78: Sexta in se continet diapente cum tono ... et illa est sexta perfecta ... Aliquando in se continet diatessaron cum semiditono... et illa est sexta imperfecta.
[s.XV] LmLTrad. Holl. VIII 13, 14. LmLOrig. et eff. 24, 2. LmLIoh. Cicon. mus. 1, 35 p. 152, 3. LmLProsd. spec. 1, 14 p. 168, 29. LmLAnon. Claudifor. 3, 2, 4.
al. LmLUgol. Urb. 1, 23, 2: Quarta vocum coniunctio seu sonorum semidiphtonus appellata est, qui maximae consonantiae diapason remota et diatesseron ac diapente consonantiarum causa dicitur esse propinqua, quarum est pars (
sim. LmLFr. Gafur. extr. 7, 6, 1)
. al. LmLAnon. Carthus. theor. 14, 6. LmLIoh. Legr. rit. 2, 3, 3, 28: in omni vero diapente ditonum ac semiditonum habeas.
al. LmLTrad. Holl. VI 7, 29.
al. LmLIoh. Tinct. diff. 81-82. LmLFr. Gafur. extr. 7, 7, 1: dyatessaron, que a causis remotis et mediatis, scilicet tonis et semitonio, et a causis propinquis et immediatis, scilicet dittono et semidittono, dicitur esse composita.
al. LmLIoh. Tinct. nat. 16, 2. LmLIoh. Tinct. contr. 1, 2, 18.
al. LmLIoh. Tinct. exp. 8, 13.
[]Bart. Ram. 1, 2, 8 p. 50: Diceret tamen aliquis: quare dicimus diapente et diatessaron, quae simul iuncta complent diapason? Num quid enim idem faciet ditonus cum hexade minori aut semiditonus cum maiori. LmLGuill. Pod. 3, 30. LmLContr. Est autem p. 366b. 5
? als charakteristisches Merkmal der vierten Kirchentonart —
? as characteristic feature of the fourth mode [s.XI] LmLCompil. Casin. 237-243, 26: Quartus
(sc. tropus) vero, cum humilis a tertio est, dicitur semiditonum (
pro semiditonus
? glo.: id est duobus medii soni). 6
in zusammengesetzten Intervallbezeichnungen —
in compound terms for an interval [s.XIII] LmLHier. Mor. 15, 95 (p. 65): probatur semitonium cum diapente ac diapason ... semiditonum cum diapason et ditonum cum diapason esse per accidens consonancias. LmLAnon. Couss. IV p. 86, 1: Concordantiae organi puri ... Secundariae dicuntur quinque tantum cum unisono exclusive et dicuntur duplex diapason ... diapente cum diapason ... diatesseron cum diapason ... ditonus cum diapason et semiditonus cum diapason.
al. LmLWalt. Odingt. 2, 15, 2: Concordes discordiae sunt sex: semiditonus, ditonus, diapente cum tono, diapason et semiditonus, diapason et ditonus, diapason et diatessaron (
sim. LmLComm. Boeth. II p. 348, 20).
al. [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 2, 105, tit.: Quid sit semiditonus cum diapason. Semiditonus cum diapason est consonantia sonorum inaequalium sex tonos in se continens tribus cum minoribus semitoniis in dupla super decem partiente proportione consistens.
eqs. LmLIac. Leod. spec. 2, 121, tit.: Quid sit semiditonus cum bis diapason. Semiditonus cum bis diapason est vocum inaequalium consonantia undecim continens tonos et minora semitonia quinque in quadrupla super viginti partiente consistens proportione.
eqs. LmLIac. Leod. spec. 4, 37, 1: semiditonus cum diapente, semiditonus cum diapason ... semiditonus cum diapente et diapason, semiditonus cum bis diapason.
al. LmLPetr. Palm. p. 511: sicut semiditonus supra unisonum requirit unisonum seu diapente descendendo, ita et per easdem regulas semiditonus supra diapason requirit diapason vel diapente supra diapason descendendo. LmLComm. Boeth. II p. 348, 20: concordes discordie, scilicet semiditonus, ditonus, diapente cum tono, diapason cum semiditono, diapason cum ditono, diapason cum diapente; que concordes discordie pro eo dicte sunt, quod ipse, et si discordent, aliis preposite tribuunt eisdem concordiam suaviorem. LmLAnon. Monac. II 81: Decima in se continet diapason cum ditono ... Aliquando diapason cum semiditono, videlicet sex tonos cum tribus semitoniis.
[s.XV] LmLUgol. Urb. 2, 5, 16: Decima minor ... vocatur diapason cum semidiphtono. LmLIoh. Legr. rit. 2, 3, 4, 9.
v. bisdiapason II, diapason I B 2, diapente cum semiditono 7
als konstitutives Intervall des chromatischen Tongeschlechts —
as structural interval of the chromatic genus [s.XIV] LmLMarch. luc. 9, 1, 23: Omnis semiditonus in uno intervallo cromaticum genus est, ut hic:
(sequitur exemplum) (
sim. LmLIoh. Cicon. mus. 1, 25 p. 120, 1)
. al. LmLIac. Leod. comp. 2, 4, 37: omnium generum melorum dispositiones in ... monochordo reperire possibile non dubito: ... Chromaticum per tonum divisum in duo semitonia, maius scilicet et minus, et tria semitonia incomposita vel semiditonum, quod idem est. LmLIac. Leod. spec. 5, 8, 20: Tres igitur partes, in quas in genere chromatico diatessaron distinguitur, sunt diesis, apotome et semiditonus, quae, simul sumptae, praecise diatessaron constituunt. LmLIac. Leod. spec. 5, 15, 15: chorda, quae est lichanos, ... in genere diatonico, cum acutiore chorda tonum continet, in chromatico semiditonum, in enharmonio ditonum.
al. LmLCompil. Ticin. C 148: Omnis consonantia composita ex ditono et semitono enarmonicum et diatonicum
[] genus est. Omnis consonantia composita ex semiditono et tono cromaticum et diatonicum genus est.
al. [s.XV] LmLIoh. Cicon. mus. 4, 13 p. 376, 7.
al. LmLIoh. Legr. rit. 1, 3, 2, 4. LmLFr. Gafur. op. 5, 2. LmLBart. Ram. 1, 2, 6 p. 43. LmLNicol. Burt. 1, 12, 73. LmLGuill. Pod. 3, 37.
al. LmLFr. Gafur. pract. 1, 3. LmLAnon. La Fage III p. 244: Quid est semiditonus? Est chromaticum genus, scilicet tonus et semitonus in uno intervallo positus. LmLMon. In primis 7.
al. II
quantitative Bestimmung —
quantitative designation 1
als Intervall mit drei Tonstufen (einem Ganzton und einem kleinen Halbton) —
as interval with three degrees (one tone and one minor semitone) a
allgemein —
general [s.XI] LmLAdalb. 1B, 17: Semiditonus dicitur quasi imperfectus ditonus eo, quod constat non omnino duobus tonis, sed tono et semitonio. Nam a prima chorda ad tertiam ditonus est; a secunda ad quartam semiditonus. LmLGuido micr. 4, 7: semiditonus, qui habet tantum tonum et semitonium, ut a ⋅D⋅ in ⋅F⋅ et reliqua. LmLGuido reg. 86. LmLGuido ep. p. 486, 208: Semiditonus autem dicitur, quia minor est ditono, cum inter reliquas duas voces est unus tonus et unum semitonium ⋅D⋅ t ⋅E⋅ s ⋅F⋅. LmLHermann. expl. p. 149b: S cum T semiditonum statuit (
inde LmLTrad. Hermann. II 5. LmLFrut. brev. 10 p. 82. LmLAnon. Wolf p. 196. LmLIoh. Cott. mus. 21, 47. LmLPs.-Mur. summa 1151. LmLIac. Leod. spec. 6, 72, 20)
. LmLAribo 33 p. 14. LmLComm. Guid. 70 p. 105. LmLLib. argum. 59 p. 25. LmLVers. Ars est 66. LmLPs.-Guido arithm. p. 59b: omnis vox ad tertiam a se semiditonus est aut ditonus. LmLFrut. brev. 10 p. 82: S cum t semiditonum statuit. LmLQuaest. mus. 1, 21 p. 56: Item iunctis tribus voculis quasi tribus litteris alias erit ditonus, alias semiditonus. LmLTheog. Mett. 4, 3 (p. 184b). LmLIoh. Cott. mus. 21, 47.
[s.XII] LmLGuido Aug. 72. LmLTon. Parkm. p. 108: Semiditonus est consonantia composita ex semitonio et tono vel ex tono et semitonio. Ex tono et semitonio ut re fa, ex semitonio et tono ut mi sol. LmLAnon. La Fage I 4, 3. LmLTheinr. Dov. 1, 4 p. 152, 13: Trichordum: ditoni et semiditoni.
[s. XIII] LmLAnon. Lovan. p. 496b: Semidytonus est connexio trium vocum, nec habentur nisi inter re fa et mi sol ascendendo. LmLMus. man. 33, 2.
al. LmLMetrol. 60 p. 74: Semiditonus est quaedam vox, quae habet in se tonum et semitonum, et molliorem sonum reddit quam illa, quae duos plenos tonos habet, sicut re fa, fa re, mi sol, sol mi, tam in gravibus quam in acutis et superacutis. LmLIoh. Aegid. 14, 3. LmLAmerus 19, 2. LmLAnon. Couss. VII 11, 6. LmLLambertus plan. 170 (
inde LmLTrad. Lamb. 3, 6, 1)
. LmLAnon. Emmeram. 4 p. 262, 37. LmLHier. Mor. 14, 20 (p. 59).
al. LmLTrad. Garl. plan. I 173: Semiditonus videtur potius duos tonos continere cum dimidio quam unum cum dimidio, quia ditonus simplex per se continet duos tonos et adiuncto semitonio facit duos tonos cum dimidio (
sim. LmLTrad. Garl. plan. II 97)
. LmLTrad. Garl. plan. V 163. LmLAnon. Ratisb. 3, 5: Quartus modus, scilicet semiditonus, est ascensus vel descensus unius vocis ad tertiam, ubi sit inclusum semitonium. LmLAnon. Couss. IV p. 68, 10. LmLVers. Postquam pro 97. LmLEngelb. Adm. 2, 2, 3.
al. LmLWalt. Odingt. 2, 6, 8.
[s.XIV] LmLGuido Dion. 1, 1, 241. LmLIac. Leod. cons. 17. LmLInterv. Proportionum p. 20. LmLInterv. Sunt autem p. 22. LmLIac. Leod. comp. 2, 3, 6: Item de tertia ad tertiam ditonus aut semiditonus. LmLIac. Leod. spec. 2, 73, tit.: Quid sit semiditonus. Semiditonus est inaequalium vocum consonantia tonum perfectum cum semitonio continens minore. LmLIac. Leod. spec. 4, 14, 19: semiditonus in tonum et diesim vel in duo minora semitonia et in maius
(sc. divisibilis est).
al. LmLHugo Spechtsh. comm. p. 91.
al. LmLPetr. Palm. p. 509.
al. LmLQuat. princ. 2, 13.
al. LmLGoscalc. 1, 9 p. 100, 3. LmLHeinr. Eger 3 p. 41. LmLAnon. Mediol. 1, 7. LmLHenr. Zel. 40.
al. LmLAnon. Seay p. 32. LmLAnon. Monac. II 73.
[s.XV] LmLTrad. Holl. VIII 13,
[] 25.
al. LmLIoh. Olom. 7 p. 32. LmLIoh. Cicon. mus. 1, 25 p. 118, 5: Quarta autem coniunctio ptongorum est, quam auctores musice semiditonum et triemitonium vocaverunt. ... Omnis autem semiditonus ex tono et semitonio, duobus intervallis et trium ptongorum quantitate consistit. LmLProsd. contr. II 3, 5. LmLProsd. spec. 1, 6 p. 162, 30.
al. LmLAnon. Claudifor. 3, 1, 6: semiditonus est saltus de una clave ad tertiam incluso semitonio, ut de re in fa vel e contra et de mi in sol et e contra.
al. LmLUgol. Urb. 1, 23, 3: semidiphtonus a praecedenti diphtono per apotome sive per maius semitonium distans sic diffiniri seu describi potest: Semidiphtonus est trium vocum seu sonorum per spatium unum plenum, integrum atque perfectum et aliud non plenum, non integrum atque imperfectum iunctorum acceptio.
al. LmLArn. Zwoll. p. 31. LmLAnon. Carthus. theor. 14, 5. LmLTrad. Holl. I 1, 9, 39. Trad. Holl. XI 2, 71: Semidittonus est saltus ab una voce in terciam debiliter intensus vel remissus (
sim. Trad. Holl. XXIV 8, 46. LmLTrad. Holl. II 3, 79. LmLTrad. Holl. V 3, 104. LmLTrad. Holl. VII 3, 72. Trad. Holl. XIII 3, 101. Trad. Holl. XIII 3, 110 comm. Trad. Holl. XX 3, 22. Trad. Holl. XV 7, 54. LmLLad. Zalk. 3, 102. LmLSzydlov. 7, 48. Trad. Holl. XXVI 154. Trad. Holl. XIV 9, 27). LmLInterv. Notandum 13 p. 159 (p. 470b). LmLIoh. Legr. rit. 1, 1, 3, 18.
al. Trad. Holl. XIII 3, 129 comm.: Versus: Si tercium tangis membrum dytonum bene pangis. / Si fa mi claudatur, semidytonus hic vocitatur (
sim. Trad. Holl. XIII 3, 231).
al. LmLConr. Zab. tract. OO 9.
al. LmLConr. Zab. mon. N 2. LmLIoh. Tinct. diff. 225: Semidytonus est concordantia ex mixtura duarum vocum tono et semitonio ab invicem distantium effecta (
sim. LmLIoh. Tinct. contr. 1, 4, 2). LmLFr. Gafur. extr. 7, 6, 2. LmLIoh. Tinct. contr. 1, 4, 2: Semiditonus... uno tono ac uno semitonio tantummodo constans vulgariter tertia imperfecta appellatur. LmLFr. Gafur. op. 5, 2. LmLBart. Ram. 1, 1, 3 p. 6. LmLNicol. Burt. 1, 21, 121.
al. LmLBonav. Brix. 14, 45. LmLLad. Zalk. 3, 103.
al. LmLFr. Gafur. theor. 5, 2, 10: inter hypatemeson vero et lycanoshypaton erant duo minora semitonia cum apothome, que semidyttonum implent. LmLGuill. Pod. 1, 18.
al. LmLFr. Gafur. pract. 1, 3.
al. LmLFlor. Fax. 2, 18, 4.
al. LmLErasm. Hor. p. 74b. LmLAnon. La Fage III p. 244. LmLSzydlov. 7, 48. Trad. Holl. XII 7, 5. Trad. Holl. XIV 9, 27. LmLInterv. Prima species p. 229. LmLContr. Ad sc. artem p. 68a. LmLContr. Est autem p. 366a. LmLContr. Inprimis 5, 12. LmLContr. Sex
s. spec. I p. 306a. LmLContr. Species plani 5. LmLContr. Volentibus I p. 24b. LmLMon. Figure I p. 175, 51. b
nach der Intervallabfolge in Species eingeteilt —
divided into species according to the sequence of intervals [s.XI] LmLAribo 49 p. 52: semiditonus est quidam trocheicus, id est ex longa et brevi, quidam iambicus ex brevi et longa, ut ⋅D⋅F⋅, ⋅E⋅G⋅ (
sim. LmLComm. Guid. 45 p. 168. LmLQuaest. mus. 1, 21 p. 56. LmLIac. Leod. spec. 6, 31, 4).
al. LmLLib. spec. 46 p. 35: Semiditonus habet species? Utique. Quot? Duas. Quas? Prima species semiditoni est ex tono et semitonio; hoc est exemplum: ⋅A⋅ tonus ⋅B⋅ semitonium ⋅C⋅ prima species semiditoni. De secunda specie semiditoni. Secunda species semiditoni constat ex semitonio et tono hoc modo: ⋅B⋅ semitonium ⋅C⋅ tonus ⋅D⋅ secunda species semiditoni. LmLIoh. Cott. mus. 8, 10: Semiditonus... Huius sunt species duae, una tono et semitonio, altera semitonio et tono constans.
[s.XII] LmLTrad. Guid. 3. LmLGuido Aug. 87.
al. LmLAnon. La Fage I 4, 3. LmLTheinr. Dov. 3, 7 p. 240, 4.
[s.XIII] LmLMus. man. 33, 1: De semiditono et speciebus eius.
al. LmLAnon. Ratisb. 3, 5.
al. LmLAugust. min. BV 120: De semidytono. Semidytonus est consonancia constans ex tono et semitonio. Huius species sunt IIII
or: re fa et mi sol ascendendo, descendendo autem sol mi et fa re; gradatim autem ascendendo re mi, mi fa et mi fa, fa sol, gradatim descendendo sol fa, fa mi; fa mi, mi re (
sim. LmLAugust. min. C 121)
. LmLEngelb. Adm. 2, 23, 3.
al.[] [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 2, 74, 6. LmLIac. Leod. spec. 4, 16, 20: duo sunt modi distincti proferendi semiditonum quantum ad voces intermedias, unus dicendo re mi fa, ubi in ascendendo primo ponitur tonus, secundo diesis (in descendendo fit e converso). Alius modus est dicendo mi fa sol; hic in ascendendo primo ponitur minus semitonium, secundo tonus (e converso in descendendo).
al. LmLHugo Spechtsh. comm. p. 91: Semiditonus... habet duas species, de re ad fa vel de mi ad sol et e converso et potest fieri per claves manus quatuordecim vicibus.
[s.XV] LmLTrad. Holl. VIII 13, 81. LmLIoh. Olom. 7 p. 32. Trad. Holl. X C 112: Semiditonus... habet ... duas species ascendentes et duas descendentes. LmLGob. Pers. p. 184b. LmLAnon. Claudifor. 6, 4, 2. Trad. Holl. XI 2, 80. LmLTrad. Holl. III 5, 53. LmLTrad. Holl. IV 33 (
sim. LmLTrad. Holl. V 3, 106)
. LmLTrad. Holl. VI 7, 19. Trad. Holl. XIII 3, 129 comm.: Versus: ... Si fa mi claudatur, semidytonus hic vocitatur. / Et species in se binas includit uterque. LmLBonav. Brix. 14, 46. LmLSzydlov. 7, 49. LmLContr. Est autem p. 366a. 2
als Zahlenverhältnis —
as numerical ratio [s.XI] LmLAdalb. 1B, 17 app. crit.: semiditonus 9 - 10 ⅛ - 10 ⅔
(manu post.).
[s.XII] LmLTheinr. Dov. 1, 18 p. 176, 10: Semiditoni autem hoc modo: quere, quis numerus in 4 et 9 equas partes se <disiungi> possit, ut quarta parte eius abstracta remittens diatessaron, nona vero ablata remittens tonum; in minoribus terminis diatessaron et toni proportionem semiditoni differentie invenias. Hic autem est 36, aufer igitur quartam partem, et erit 27, nonam, et erit 32. In 27 ergo et 32 semiditonum terminari non dubitas.
al. [s.XIII] LmLMus. man. 24, 17: Restat igitur, ut numerorum proportiones interrogemus, ex quibus constat semiditonus. Tonus novenariam tenet proportionem, semitonium vero minus quaternariam, qui numeri simul iuncti tredecim faciunt. Hoc modo constat semiditonus. LmLIoh. Garl. mens. 10, 6.
al. LmLHier. Mor. 17, 1369 (p. 148): Semiditonus in sonis est super quinque parciens vicesimas septimas in numeris, ut XXXII ad XXVII. LmLTrad. Garl. plan. I 67 (
sim. LmLTrad. Garl. plan. II 40. LmLTrad. Garl. plan. III 109. LmLTrad. Garl. plan. IV 10). LmLAnon. Couss. IV p. 68, 7. LmLWalt. Odingt. 2, 6, 8 descr.: 1728 semiditonus 2048.
al. [s.XIV] LmLMarch. luc. 9, 1, 11. LmLGuido Dion. 1, 1, 241. LmLPs.-Mur. arg. p. 108b. LmLIac. Leod. spec. 2, 64, 11: 2304, 2187, 2048, 1944. In his quattuor terminis multae iacent proportiones, ut semiditoni inter extremos illos terminos ... et sic sunt ibi tria semitonia, duo minora et maius, quod in medio ponitur, ad gravem partem habens semitonium minus et ad acutam similiter. LmLIac. Leod. spec. 2, 73, 1: Semiditonus est inaequalium vocum consonantia tonum perfectum cum semitonio continens minore in superquinquipartiente consistens proportione, quae maior est quam sesquisexta, minor tamen quam sesquiquinta.
al. Ptolom. 20, 17: Tres autem, que restant, consonancie, hoc est ditonus, semiditonus et semitonium, a numerorum proporcionibus separate sunt. Nam aut in nullis cadunt proporcionibus, aut in tam difficilibus, ut eas vix philosophorum intelligencia comprehendat; propterea ab ista numerorum comparacione removendas esse decrevimus (
inde Quat. princ. 2, 23. LmLTrad. Holl. VI 29, 15)
. LmLComm. Boeth. II p. 362, 19: Semiditoni eciam proporcionem ... facile potes deprehendere; nam 216 si ad 256 comparaveris, semiditonii proporcionem sine dubio habebis.
al. LmLAnon. Ellsworth 4 p. 220 app. crit.
[s.XV] LmLIoh. Cicon. mus. 1, 25 p. 120, 7. LmLProsd. spec. 2, 5 p. 186, 18.
al. LmLUgol. Urb. 4, 67, 2: Proportio semidiphtoni, qui unum tenet spatium legitimum et perfectum et unum illegitimum et imperfectum et per consequens tonum cum semitonio minore consistit in proportione, quae est inter 32 et 27, quorum differentia est 5 superpartiens 27.
al. LmLArn. Zwoll. p. 31. LmLAnon. Carthus. theor. 21, 11. LmLBart. Ram. 3, 2, 3 p. 98. LmLIoh. Hoth. exc. p. 23.
[] III
im Tonsystem lokalisiert —
situated within the tonal system [s.XI] LmLGuido micr. 4, 7: semiditonus, qui habet tantum tonum et semitonium, ut a ⋅D⋅ in ⋅F⋅. LmLGuido ep. p. 486, 208. LmLLect. Guid. p. 44. LmLAribo 72 p. 8: post semiditonum, qui est ab ⋅A⋅ in ⋅C⋅, sequeretur ditonus a ⋅C⋅ in ⋅E⋅. LmLComm. Guid. 70 p. 105.
al. LmLLib. argum. 52 p. 23: ⋅A⋅ semiditonus ⋅C⋅, ⋅B⋅ semiditonus ⋅D⋅, ⋅D⋅ semiditonus ⋅F⋅, ⋅E⋅ semiditonus ⋅G⋅, ⋅a⋅ semiditonus ⋅c⋅, ⋅C⋅ semiditonus ⋅d⋅, ⋅d⋅ semiditonus ⋅f⋅, ⋅e⋅ semiditonus ⋅g⋅, ⋅⋅ semiditonus ⋅⋅, ⋅⋅ semiditonus ⋅⋅.
al. LmLLib. spec. 52 p. 35. LmLTon. Aug. p. 102b.
al. LmLOrg. Mediol. rhythm. 70: De ⋅A⋅ ad ⋅C⋅, de ⋅D⋅ ad ⋅F⋅, hoc est semiditonus. LmLOrg. Berol. 30. LmLVers. Ars est 68. LmLFrut. ton. p. 113.
al. LmLQuaest. mus. 1, 4 p. 15. LmLIoh. Cott. mus. 8, 18 descr.: Semiditonus: re - intensio fa - remissio re.
[s.XII] LmLGuido Aug. 441.
[s.XIII] LmLAnon. Lovan. p. 492b. LmLMus. man. 19, 1.
al. LmLMetrol. 59 p. 74. LmLAmerus 20, 16. LmLLambertus plan. 170. LmLHier. Mor. 14, 20 (p. 59). LmLTrad. Garl. plan. I 170. LmLTrad. Garl. plan. II 94. LmLTrad. Garl. plan. V 136. LmLAnon. Ratisb. 3, 12. Vers. Palmam I 79: Semique ditonus est, cum sol mi vel fa re iungas (
sim. Trad. Holl. X C 114. Trad. Holl. XI 2, 74. Trad. Holl. XXIV 8, 53. LmLTrad. Holl. II 3, 83. LmLTrad. Holl. III 5, 57. LmLTrad. Holl. IV 35. LmLTrad. Holl. V 3, 108. LmLTrad. Holl. VII 3, 80. Trad. Holl. XIII 3, 105. Trad. Holl. XV 7, 64. LmLLad. Zalk. 3, 105. LmLSzydlov. 7, 55. Trad. Holl. XIV 9, 29)
. al. LmLAnon. Couss. IV p. 71, 13.
al. LmLVers. Postquam pro 143.
al. LmLPs.-Mur. summa 957. LmLEngelb. Adm. 2, 28, 8: Tercia coniunctio ... est consonancia, que dicitur semidytonus, ut ab ⋅E⋅lami in ⋅G⋅solreut.
al. [s.XIV] LmLMarch. luc. 11, 4, 37. LmLIac. Leod. cons. 17. LmLIac. Leod. comp. 1, 5, 17. LmLIac. Leod. spec. 5, 34, 15: ad semiditoni descriptionem, quae est inter neten diezeugmenon et paraneten diezeugmenon.
al. LmLHugo Spechtsh. comm. p. 129. LmLIoh. Mur. contr. 5. LmLQuat. princ. 2, 17.
al. LmLAnon. Michaelb. I p. 48. LmLHeinr. Eger 3 p. 41. LmLCompil. Ticin. C 127. LmLHenr. Zel. 39.
al. LmLCompil. Lips. p. 135.
[s.XV] LmLTrad. Holl. VIII 19, 39.
al. LmLIoh. Olom. 7 p. 32. LmLIoh. Cicon. mus. 1, 17 p. 78, 15.
al. LmLGob. Pers. p. 184b. LmLIoh. Floess 136. LmLProsd. spec. 1, 6 p. 162, 34. LmLAnon. Claudifor. 3, 1, 6. LmLUgol. Urb. 1, 12, 9. LmLUgol. Urb. 1, 23, 17: Semidiphtonum in nostra Latina manu reperimus a ⋅D⋅ primo ad ⋅F⋅, ab ⋅E⋅ primo ad ⋅G⋅, ab ⋅A⋅ secundo ad ⋅C⋅, quae in Graeca manu his Graecis nominibus nuncupantur, a lycanoshypaton ad parhypatemeson, ab hypatemeson ad lycanosmeson, a mese ad tritediezeumenon.
al. LmLArn. Zwoll. p. 31. LmLIoh. Keck 3 p. 324b.
al. LmLTrad. Holl. IX 2, 1, 75.
al. LmLAnon. Carthus. pract. 15, 17. LmLTrad. Holl. I 1, 9, 39. Trad. Holl. XI 2, 82: Versus: Si fa mi claudatur, semiditonus vocitatur (
sim. Trad. Holl. XIII 3, 129 comm. Trad. Holl. XIII 3, 231).
al. LmLTrad. Holl. III 5, 124.
al. LmLIoh. Legr. rit. 1, 1, 3, 39.
al. LmLTrad. Holl. V 4, 299: ab ⋅a⋅lamire in ⋅c⋅solfaut ascendendo per semiditonum sub signo musice, quod dicitur podathus.
al. LmLTrad. Holl. VI 32, 12. LmLTrad. Holl. VII 3, 81. LmLConr. Zab. tract. p. 240. LmLFr. Gafur. extr. 7, 6, 4: Invenitur enim semidittonus ab hypatheypaton ad lycanoshypaton Grece, Latine vero a ⋅♮⋅mi ad ⋅d⋅solre dicendo mi sol et a lycanoshypaton ad parhypatemeson dicendo re fa et ab hypatemeson ad lycanosmeson dicendo mi sol et in omnibus locis, ubi talis (
ms.; ed.: tali) compositio, scilicet tonus cum semitonio vel semitonium cum tono sive ascendendo sive descendendo, reperitur. LmLIoh. Tinct. contr. 1, 4, 2: Semiditonus est concordantia ex mixtura duarum vocum semitonio et tono ab invicem distantium constituta, sicut re, ⋅D⋅solre, et fa, ⋅F⋅faut gravis.
al. LmLIoh. Tinct. exp. 8, 11. LmLFr. Gafur. op. 5, 7. LmLBart. Ram. 1, 1, 3 p. 6.
al. LmLIoh. Hoth. exc. p. 40. LmLNicol. Burt. 1, 21, 121. LmLBonav. Brix.
[] 14, 45. LmLAdam Fuld. 2, 9. LmLLad. Zalk. 3, 191.
al. LmLGuill. Pod. ench. 30 p. 391. LmLGuill. Pod. 5, 17: Omnis vox tertie sibi aut per ditonum aut semiditonum natura iungitur. Per ditonum enim sic: ut mi, fa la. Per semiditonum autem sic: re fa, mi sol.
al. LmLFr. Gafur. pract. 1, 3. LmLErasm. Hor. p. 74b. LmLCompil. Salisb. 75. LmLSzydlov. 7, 50.
al. Trad. Holl. XII 7, 5. Trad. Holl. XIV 9, 27. LmLInterv. Prima species p. 229. LmLContr. Ad sc. artem p. 68a. LmLContr. Est autem p. 368b.
al. LmLContr. Quatuor sunt p. 410a. LmLContr. Volentibus I p. 24b. LmLMon. Figure I p. 175, 51. LmLMon. Si vis facere p. 173, 19. LmLCymb. Si vis add. 3.
al. IV
Etymologie —
etymology [s.XI] LmLLib. argum. 74 p. 26: Semiditonus quare dicitur? ‚Semis‘ videlicet, id est non plenus ditonus. LmLIoh. Cott. mus. 8, 10: Semiditonus vocatur, quod non sit plenus ditonus (
inde LmLPs.-Thomas Aqu. I 66).
[s. XIII] LmLAnon. Lovan. p. 496b: Semidytonus... dicitur quasi dimidius tonus vel melius a ‚semi‘, quod est ‚imperfectum‘, quasi imperfectus dytonus. LmLMus. man. 33, 2: Semiditonus... Dicitur autem semiditonus, non quod ditoni dimidium habeat, sed quia ditonus imperfectus. ‚Semus‘ enim dicitur ‚imperfectus‘. LmLAnon. Couss. VII 11, 6. LmLTrad. Lamb. 3, 6, 2: Et dicitur semiditonus a ‚semis‘, quod est ‚dimidium‘, et ‚tonus‘, quasi dimidium et tonus. LmLHier. Mor. 14, 22 (p. 59): Et dicitur semiditonus a ‚semis‘, quod est ‚imperfectum‘, et ‚tonus‘, quasi tonus perfectus et imperfectus. LmLTrad. Garl. plan. I 170 (
sim. LmLTrad. Garl. plan. II 94)
. LmLTrad. Garl. plan. V 165 (
sim. LmLTrad. Phil. I
f. 61vG, 6. LmLInterv. Sunt autem p. 22)
. al. LmLAnon. Ratisb. 3, 5. LmLAugust. min. BV 123. LmLTrad. Franc. I p. 18: Semiditonus est cantus, qui tenet tonum et semitonium. Et dicitur a tono et semitonio. LmLAnon. Couss. IV p. 69, 14. LmLPs.-Mur. summa 957.
[s.XIV] LmLPs.-Phil. lib. mus. p. 36b. LmLInterv. Proportionum p. 20. LmLIac. Leod. spec. 2, 60, 2.
al. LmLHugo Spechtsh. comm. p. 91. LmLPetr. Palm. p. 509. LmLQuat. princ. 2, 13. LmLPs.-Mur. interv. p. 311a. LmLAnon. Michaelb. I p. 48. LmLHenr. Zel. 41: Semiditonus dicitur quasi medius ditonus, id est non plenus ditonus. LmLAnon. Seay p. 32.
[s.XV] LmLIoh. Olom. 7 p. 32. LmLIoh. Cicon. mus. 1, 25 p. 118, 11. LmLGob. Pers. p. 184b. LmLProsd. spec. 1, 6 p. 162, 32. LmLAnon. Claudifor. 6, 4, 4. Anon. Gemnic. 2, 2, 15. LmLUgol. Urb. 1, 23, 13. LmLAnon. Philad. 49: Quartus modus est semiditonus... Et dicitur a ‚semis‘, quod est ‚dimidium‘, et ‚dya‘, quod est ‚duo‘, et ‚tonus‘, quod est ‚sonus‘, quasi sonus ex duobus tonis, sed altero medio. LmLIoh. Keck 2 p. 323a. LmLTrad. Holl. IX 2, 1, 31. LmLAnon. Carthus. pract. 15, 17. LmLTrad. Holl. II 3, 79. LmLTrad. Holl. III 5, 53. LmLTrad. Holl. IV 25. LmLIoh. Legr. rit. 1, 1, 3, 18. LmLTrad. Holl. V 3, 104. LmLTrad. Holl. VII 3, 72. Trad. Holl. XIII 3, 112 comm.: semiditonus, id est dimidius ditonus, id est dytonus imperfectus vel imperfecte sonans. LmLConr. Zab. tract. OO 9. LmLFr. Gafur. extr. 7, 6, 3: Dicitur autem semidittonus a ‚semi‘ et ‚tonus‘, id est unus tonus cum dimidio, scilicet cum semitonio minori. LmLIoh. Tinct. contr. 1, 4, 3. LmLIoh. Tinct. exp. 8, 12. LmLFr. Gafur. op. 5, 7. LmLNicol. Burt. 1, 21, 121. LmLBonav. Brix. 14, 46. LmLLad. Zalk. 3, 102. LmLGuill. Pod. 1, 18. LmLMich. Keinsp. 6, 21. LmLCompend. mus. 80. LmLAnon. La Fage III p. 244. LmLSzydlov. 7, 52. Trad. Holl. XIV 9, 27. LmLContr. Volentibus I p. 24b. V
qualitative Bestimmung —
qualitative designation 1
als Dissonanz —
as dissonance [s.XII] LmLGuido Aug. 76: Harum septem coniunctionum, ubi diapason includamus, quatuor priores dicuntur dissonantie, tonus videlicet, semitonum, ditonus, semiditonus (
inde LmLMus. man. 29, 12)
. [s.XIII] LmLMus. man. 29, 7: de coniunctionibus sonorum variis septem tantum musici ducunt excipiendas, videlicet semitonium, tonum, semiditonum, ditonum,
[] dyatessaron, dyapente, dyapason. ... cum primae quatuor coniunctiones magis dissonent quam consonent, dissonantiae potius dici debent quam consonantiae. LmLLambertus plan. 203: Quarum autem
(sc. discordantiarum) quedam dicuntur imperfecte, quedam medie et quedam perfecte. Imperfecte vero sunt tonus, semitonium et tritonus ... Medie vero sunt ditonus et semiditonus. Perfecte sunt tonus cum diapente et semitonium cum diapente. LmLAnon. Emmeram. 4 p. 260, 38: Quidam vero ditonum et semiditonum inter discordantias medias posuerunt. LmLWalt. Odingt. 2, 10, 14: Superpartiens vero nec integrum servat nec singulas admittit partes, sed plures partes, et ideo ipsa relicta est. Et per consequens ditonus et semiditonus non sunt symphoniae. Verumtamen quia vicinae sunt sesquiquartae et sesquiquintae habitudinibus, quarum unitas facit differentiam, iccirco plurimos (
pro plurimi
?) estimant consonas esse. Et si in numeris non reperiantur consoni, voces tamen hominum sua subtilitate ipsos ducunt in mixturam suavem et penitus in consonum (
inde LmLComm. Boeth. II p. 362, 25). LmLWalt. Odingt. 2, 15, 2: Concordes discordiae sunt sex: semiditonus, ditonus, diapente cum tono, diapason et semiditonus, diapason et ditonus, diapason et diatessaron.
[s.XIV] LmLMarch. luc. 9, 1, 11: Sed si tonus non est consonantia, qui inest in proportione musicali, quanto minus semitonium, quod est pars eius, et ditonus et semiditonus, quorum nulla est proportio. LmLIac. Leod. spec. 2, 36, 14: haec consonantia
(sc. diatessaron) secundum antiquos est minima inter consonantias, sicut bis diapason maxima, quia soni extremi in ea minime a se distant, quantum ad illos, qui nec ditonum, nec semiditonum, nec tonum in numero posuerunt consonantiarum. LmLIac. Leod. spec. 4, 14, 2: consonantiarum autem vocum inaequalium ... aliae prope consonae, quae non perfecte discordant ut tonus, semiditonus, ditonus et consimiles ad melos aptae. LmLComm. Boeth. II p. 348, 17: dissonancie sunt tres: tonus perfecta scilicet dissonancia ... medie sunt semiditonus bona, ditonus melior, tonus cum diapente optima de mediis appellatur. Secundum quosdam eciam sex vocantur concordes discordie, scilicet semiditonus, ditonus, diapente cum tono, diapason cum semiditono, diapason cum ditono, diapason cum diapente; que concordes discordie pro eo dicte sunt, quod ipse, et si discordent, aliis preposite tribuunt eisdem concordiam suaviorem.
[s.XV] LmLIoh. Cicon. mus. 1, 59 p. 210, 6: Toni vero et semitonia, ditoni atque semiditoni non sunt consonantie, sed intervalla quedam et spatia vocum et membra consonantiarum.
al. LmLIoh. Legr. rit. 1, 1, 3, 21: aliae sunt omnes dissonantiae, quamquam ditonus ac semiditonus, tonus cum diapente sive semitonium et huiusmodi sint compassibiles. LmLIoh. Legr. rit. 2, 3, 3, 24: Ditonus etenim ac semiditonus primae sunt dissonantiae compassibiles.
al. LmLTrad. Holl. VI 17, 9: Istarum
(sc. dissonantiarum) autem quedam dicuntur perfecte, quedam imperfecte, quedam medie. ... Medie sunt sicut dytonus et semidithonus. LmLFr. Gafur. op. 2, 2: Emelles sunt, que, cum consone non sint, recte tamen aptantur ad cantilenam, ut sunt dyttonus, semidyttonus, diapente cum tono et diapason cum dyttono et huiusmodi (
inde LmLNicol. Burt. 2, 1, 12: ... aptantur ad contrapunctum ...) 2
als Konsonanz —
as consonance [s.XIII] LmLMus. man. 29, 16: nota, quod duae illarum, quas dicit
(sc. Guido Augensis) dissonantes, ditonus scilicet et semiditonus, aliquando non solum nihil dissonare probantur, sed et decenter consonare in voce dumtaxat humana, cum tonus et semitonium semper discordent.
al. LmLIoh. Garl. mens. 9, 8: Imperfecta
(sc. concordantia) dicitur, quando duae voces iunguntur in eodem tempore ita, quod una vox ex toto percipitur ab alia secundum auditum, et hoc dico secundum concordantiam, et sunt duae species, scilicet ditonus et semiditonus. ... Sic
[] apparet, quod sex sunt species concordantiae, scilicet unisonus, diapason, diapente, diatesseron, ditonus, semiditonus. LmLAnon. Couss. VII 11, 23: Notandum est, quod unisonus et dyapason sunt consonantiae perfectae, dytonus et semidytonus sunt inperfectae, dyatesseron et dyapente dicuntur mediae (
sim. LmLTrad. Lamb. 3, 15, 2)
. LmLAnon. Emmeram. 4 p. 262, 5: Quatenus autem ditonus et semiditonus in concordantiarum numero debeant collocari, patet per cantus musicos approbatos, in quibus saepius sunt reperti. LmLAnon. Emmeram. 4 p. 264, 22: concordantiarum quaedam dicuntur perfectae, scilicet unisonus et dyapason, aliae mediae, scilicet dyapente et dyatessaron; aliae imperfectae tamen concordant, scilicet ditonus et semiditonus, et hac de causa non possunt cantum aliquem terminare.
al. LmLFranco Col. 11, 9: Perfectae concordantiae dicuntur, quando plures voces coniunguntur ita, quod una ab alia vix percipitur differre propter concordantiam. ... Imperfectae dicuntur, quando duae voces multum differre percipiuntur ab auditu, non tamen discordant. Et sunt duae, scilicet ditonus et semiditonus. ... Mediae vero concordantiae dicuntur, quando duae voces coniunguntur meliorem concordantiam habentes quam praedictae, non tamen ut perfectae. LmLPs.-Franco comp. 1, 5: Consonantiarum ... Tres sunt per accidens, scilicet semiditonus, ditonus in ordine ad diapente vel unisonum vel tonus cum diapente in ordine ad diapason. LmLHier. Mor. 15, 300 (p. 72): quod ditonus simul et semiditonus sint consonancie, sensui patet ex notis, que sequuntur
(sequitur exemplum). LmLHier. Mor. 15, 323 (p. 72): Secundarie vero consonancie sunt XXX, scilicet semiditonus, ditonus, minus diapente, tritonus, semitonium cum diapente, duplex diatesseron, minus diapente cum diatesseron, diapason cum diatesseron, diapason cum duplici diatesseron et duplex diapason cum diatesseron
eqs. al. LmLAugust. min. BV 105: De speciebus consonanciarum. Hee autem species in XI dividuntur, prima quarum est unisonus, secunda tonus, tercia semitonus, quarta dytonus, quinta semidytonus, VI
ta dyatesseron, VII
a tritonus, VIII
a dyapente, <IX tonus cum dyapente>, X semitonium cum dyapente, XI dyapason. Dicuntur autem quedam istarum consonancie, quia consonant, idest simul sonant, non quod proporcionaliter consonanciam efficiant
. LmLTrad. Franc. I p. 32: Consonantiarum aliae perfectae, aliae imperfectae, aliae mediae. Perfectae sunt ut unisonus et diapason. Imperfectae sunt ditonus et semiditonus, quae sunt bonae veniendo a diapente in diapente vel a diapente ad unisonum et e converso, et tonus cum diapente, quae est bona ante diapason. Mediae sunt diatessaron et diapente. LmLAnon. Couss. IV p. 85, 32: Concordantiae organi puri regulares dicuntur unisonus et diapason, diatesseron et diapente, semiditonus et ditonus; et istae sex dicuntur primae concordantiae.
al. LmLEngelb. Adm. 2, 15, 2. LmLWalt. Odingt. 2, 10, 14 (
inde LmLComm. Boeth. II p. 362, 25;
cf. LmL
col. 1158, 10).
[s.XIV] LmLTrad. Phil. I
f. 61vG, 2: Sex sunt species principales sive concordantie discantus: unisonus, semiditonus, dytonus, dyapente, tonus cum dyapente et dyapason. LmLIac. Leod. cons. 16: Concordantiae imperfectae sunt, quarum voces simul tempore prolatae differre multum ab auditu dinoscuntur, non tamen discordant; et sunt duae, scilicet semiditonus et ditonus. ... Est autem semiditonus consonantia melior ditono, maxime, cum suae voces dulciter simul proferantur. Omnis enim concordantia perfecta semitonium vel semitonia requirit (
sim. LmLHeinr. Eger 4 p. 43)
. al. LmLIac. Leod. spec. 4, 36, 1: illae voces, quas Ptolomaeus vocat <emmeles>, quae, etsi non sint perfecte consonae, possunt tamen recte aptari ad melos, quia partes sunt principaliores aliquarum perfectarum concordiarum ut semiditonus et ditonus. His duabus inter non perfectas concordias in discantibus amplior est usus.
al. LmLPetr. Palm. p. 512. LmLQuat. princ. 4, 2, 12.
al. LmLGoscalc. 2, 1 p. 110, 8. LmLHenr. Zel. 4.
[s.XV][] LmLOrig. et eff. 12, 3. LmLIoh. Cicon. mus. 1, 59 p. 208, 6: habendum iudicium est de Guidonistis, qui ob penuriam rationis dicunt tonum, semitonium, ditonum et semiditonum consonantias esse. LmLIoh. Keck 4 p. 326b. LmLAnon. Carthus. theor. 20, 7. LmLIoh. Legr. rit. 1, 2, 12, 3.
al. LmLTrad. Holl. VII 3, 72: semiditonus... prout est pars consonancie, tunc est inperfecta consonancia. LmLIoh. Tinct. diff. 46: Concordantia imperfecta ... ut dytonus, semidytonus, diapenthe cum tono et diapenthe cum semitonio, sub et supra quantumvis diapason.
al. LmLFr. Gafur. extr. 9, 3, 4. LmLCompos. Natura 2, 7. LmLIoh. Tinct. contr. 1, 2, 13.
al. LmLAdam Fuld. 2, 10. LmLAnon. Couss. I p. 446. LmLContr. Ad sc. artem p. 69a. LmLContr. Septem
s. cons. 66 p. 148 (p. 466b). LmLContr. Septem
s. spec. II 1. LmLContr. Sex
s. spec. I p. 306b. LmLContr. Sex
s. spec. II p. 382. LmLContr. Volentibus I p. 27a.