Eintrag · Lex. musicum Latinum
saltus
saltus -us m. I. Intervallsprung II. Intervallschritt, Intervallsprung III. Bezeichnung für die Synkope — I. intervallic leap II. conjunct motion, (disjunct) intervallic leap III. term that designates the syncope I Intervallsprung — intervallic leap 1 Definition [s.XIII-XIV] LmLEngelb. Adm. 3, 9, 4: Huiusmodi autem saltum (sc. de aliqua voce ad terciam etc.) priores musici sicut Gwido et Odo appellaverunt motum vocum, quia secundum [] ipsum vox gravis movetur ad acutam vel e converso: quod quia etiam in simplici tono contingit inmediate ad proximam, propter hoc moderni musici motum vocis ad vocem obmissis aliquibus vocibus intermediis magis proprie appellaverunt saltum. [s.XV] LmLAnon. Claudifor. 6, 1, 9: Unde saltus vocum dicitur ascensus vel descensus in aliam immediate sequentem obmissis tamen omnibus aliquibus mediis. 2 Gebrauch — usage a in der Charakterisierung bestimmter Kirchentonarten — in the characterization of particular modes [s.XI] LmLGuido micr. 14, 5: unus autenti deuteri fractis saltibus delectetur (inde LmLQuaest. mus. 1, 19 p. 47. LmLAnon. Pannain p. 109. LmLMetrol. 36 p. 82. LmLEngelb. Adm. 4, 3, 15. LmLGuido Dion. 1, 4, 246. LmLIac. Leod. spec. 6, 45, 13. LmLComm. Boeth. II p. 82, 3. Trad. Holl. XX pr. 33). LmLPs.-Guido form. 7, 8: Praeterea et modorum diversae species non minima praepollent quantitate seu qualitate, dum unus in modum historiae recto et tranquillo feratur cursu; alter vero anfractis saltibus concinatur. LmLIoh. Cott. mus. 16, 5: alii mimicos septimi saltus libenter audiunt (inde LmLHier. Mor. 24, 15 (p. 174). LmLIac. Leod. spec. 6, 74, 11. LmLCompil. Lips. p. 131. LmLTrad. Holl. VIII 27, 21. LmLGob. Pers. p. 187b. LmLHerb. Tr. 2, 3 p. 49). [s.XII] LmLGuido Aug. 567: Autentum autem non diu permittas morari circa finalem, sed sepe eleva saltu vel hilari motu ad quintam. al. LmLTon. Cist. 45. LmLAnon. Cist. I 17 p. 36. LmLAnon. Pannain p. 109: Tertius (sc. tonus) dicitur severus et incitabilis in cursu suo fractos habens saltus (inde LmLTrad. Holl. III 17, 4. LmLTrad. Holl. VI 39, 3). ibid.: Septimus dicitur lascivus et iocundus varios habens saltus (inde LmLTrad. Holl. VIII 27, 35. LmLIoh. Olom. 9 p. 71. Anon. Gemnic. 3, 2, 39. LmLTrad. Holl. III 17, 8. LmLTrad. Holl. VI 39, 7). ibid. al. [s.XIII] LmLMus. man. 44, 8: Auctenti vocantur cantus, qui liberius et longius a littera, qua finiendi sunt, ad alta procedunt saltibus et amfractibus variis lascivius discurrentes. LmLMus. man. 52, 30: tonus ille (sc. primus) frequenter saltibus diapenticis utitur vel dyatessaronicis maximeque in quintam et quartam a finali vel reciprocis saltibus ab ipsis ad finalem. al. LmLIoh. Aegid. 15, 10. al. LmLPs.-Mur. summa 2116. al. LmLEngelb. Adm. 4, 3, 16: Sextus (sc. tonus) vero habet saltus lenes et ita est voluptuosus. al. [s.XIV] LmLAnon. Michaelb. II p. 49. LmLComm. Boeth. II p. 98, 26. al. [s.XV] LmLIoh. Olom. 9 p. 71. LmLIoh. Cicon. mus. 2, 24 p. 292, 5. LmLAnon. Claudifor. 4, 6, 7 (sim. Anon. Gemnic. 3, 3, 115). Anon. Gemnic. 3, 2, 34. LmLTrad. Holl. VI 26, 20. LmLBart. Ram. 1, 3, 3 p. 57. LmLNicol. Burt. 2, 5, 42. b allgemein — general [s.XI] LmLOrg. Mediol. rhythm. 92: Saltu vero de ⋅a⋅ ad ⋅c⋅. [s.XII] LmLGuido Aug. 362: Dispositionem facit simplicium coniunctionum ordinatio, progressionem elevatio et depositio, compositionem tarditas morarum, saltuum levitas et circuituum variatio (inde LmLMus. man. 51, 11). al. LmLTon. Cist. 68. LmLTon. Nivern. f. 143v p. 123. [s.XIII] LmLMus. man. 51, 29: Explorandum, qualiter ambulet cantus, utrum videlicet passubus simplicibus an saltibus, saltibus utrum parvis an magnis. al. LmLTrad. Garl. plan. V 97. al. LmLPs.-Mur. summa 2147: Si vero materia fuerit leta et iocosa, cantus cum saltu convenit. al. LmLEngelb. Adm. 3, 9, 1: Qualiter in musicis vocibus fiat ascensus et descensus per saltum. LmLEngelb. Adm. 3, 9, 6: saltus vocum numquam contingit in musico cantu uno saltu transilire duas mutaciones in cantu naturali. al. [s.XIV] LmLIac. Leod. comp. 3, 4, 26: Pluries item si discantent pariter, unusquisque aut per fractiones, hokettationes, sincopationes, truncationes vel etiam saltus. LmLHugo Spechtsh. comm. p. 42: Item si aliquis secundum eundem modum mutare non potest de una voce in aliam, sine mutationibus saltus fiat, ut si contingat nos saltum facere ab ⋅E⋅lami in ⋅B⋅fa⋅B⋅mi et e converso. al. LmLHeinr. Eger 5 p. 59: si iubilandum est, exultando surgunt [] cum saltu ut in antiphona nativitatis „Angelus“. LmLAnon. Seay p. 39: sexta non debet fieri, quando cantus planus facit saltum de regula in regulam vel de spatio in spatium, tamen bene potest de regula in spatium. [s.XV] LmLTrad. Holl. VIII 27, 4: Occidentales (sc. gentes) vero asperis et fractis cantilene saltibus vescuntur. al. LmLNicol. Cap. p. 328. LmLAnon. Claudifor. 4, 4, 9: Si autem (sc. prima nota) non gradatim ascenditur, sed immediate fit saltus ad ⋅c⋅ acutum (sim. Anon. Gemnic. 3, 3, 64). LmLAnon. Claudifor. 4, 6, 8-9 (sim. Anon. Gemnic. 3, 3, 116-118). al. LmLTact. Octo princ. ex. 1: ascendens sine saltu - cum saltu - descendens sine saltu - cum saltu. al. LmLTact. Concordanciarum p. 170, 3: respice ergo primo ante omnia tenorem, si procedit cum saltu vel sine. Si sine saltu ut sic ⋅c⋅d⋅e⋅f⋅g⋅a⋅. al. LmLAnon. Tegerns. I p. 105: In saltibus quibuscumque mediales note addi non debent (ed.: debet), quia mensura cantus ibi non servaretur nec forma; mensura quidem, quia propter addicionem unius note vel plurium proxima precedens aut sequens contra morem cantaretur, forma, quia semiditonus vel ditonus sive quicumque alius modus cassaretur. LmLThom. Bad. p. 89: per saltum sive gradatim. LmLTrad. Holl. IX 2, 4, 233: per tonum leniter et non saltu. al. LmLTact. Reperi 3. al. LmLTrad. Holl. I 2, 8, 9. al. Trad. Holl. XI 2, 64. al. LmLTrad. Holl. II 4, 94. al. LmLTrad. Holl. V 4, 193: aliqui causari volunt differencias tonorum quandoque ex saltu, quandoque ex precipitacione, quandoque ex levi ascensu vel descensu. al. LmLTrad. Holl. VI 26, 12: Omnes enim orientales gentes gaudent lenioribus modis, et quasi femineis cantibus gaudere noscuntur. Occidentales vero asperis et fractis cantilene saltibus vestiuntur, uti ille per planiorem, iste per aspera moncium iuga ferri videantur. al. LmLTrad. Holl. VII 4, 289. al. Trad. Holl. XX 2, 7. al. Trad. Holl. XV 10, 55: descendendo cum saltu. al. LmLBart. Ram. 2, 1, 2 p. 68. al. LmLAnon. Tegerns. II 143: Non dabitur saltus ab aliqua nota ad aliam notam in proximo ultra octavam vocem in ascensu aut descensu, sed in contratenore (ed.: contratenor) licet per decimam. LmLIoh. Hoth. dial. p. 69-70. LmLIoh. Hoth. contr. I 13: cantare discantum per gradum tam ascendendo quam descendendo, quando tenor movetur per saltum per consonantias perfectas. LmLBonav. Brix. 23, 1. LmLLad. Zalk. B 21. al. LmLMich. Keinsp. 8, 49. al. Trad. Holl. XVI 1, 5, 24. LmLCompil. Salisb. 43: in medio choro omnes species saltus dari possunt (sim. LmLContr. Contr. est ars 27). al. Trad. Holl. XIX 391: ascendit sine saltu ad dyapenthe. al. Trad. Holl. XIV 9, 43. LmLContr. Consonantiae p. 409a: contrapunctus sit facilis in pronunciando, id est non habeat ineptos saltus. al. LmLContr. Contr. est ars 25. al. LmLContr. Et primo I 16 p. 139 (p. 463b). LmLContr. Inprimis 7, 1: aliter debet ordinari contrapuntus, quando tenor gradatim ascendit et descendit vel per exiguos saltus et quando saliendo discurrit. al. LmLContr. Prima regula 26: immo etiam in contratenore aliquando saltus novem vocum datur. al. c zur Beschreibung einzelner Intervalle — for the description of singular intervals [s.XI-XII] LmLIoh. Cott. mus. 8, 13: Diapente Latine ‚de quinque‘ sonat eo, quod ab una incipiens voce ad quintam saltum facit (inde LmLTrad. Holl. VIII 13, 96. LmLConr. Zab. tract. QQ 1). al. LmLAnon. Pannain p. 413: diapason ..., quod interpretatur de omnibus sive quod ab una voce inchoans ad octavam saltum facit. [s.XIII] LmLMus. man. 32, 2: Ditonus fit ex duobus tonis immediate coniunctis, sive saltu fiant de prima voce in tertiam sive simplici passu media non omissa. LmLMus. man. 50, 24: dyatessaronico saltu. LmLTon. Franc. p. 122a: ascendens (ms.; ed.: ascendendo) quintam de primo psaltu. LmLHier. Mor. 14, 92 (p. 61): Quatuor sunt, inquiunt (sc. aliqui), irregulares saltus infra diapason, videlicet de octava in octavam cum minus diapason, de septima in septimam cum duplex diatesseron, de quinta in quintam cum minus diapente, et de quarta [] in quartam, cum tritonus reperitur. LmLAnon. Ratisb. 3, 14. LmLPs.-Thomas Aqu. I 72. [s.XIV] LmLHugo Spechtsh. 320: Ad ternam vocem ditonus praebet tibi saltum. [s.XV] LmLTrad. Holl. VIII 13, 90. al. Trad. Holl. X C 119. LmLAnon. Claudifor. 6, 4, 10. al. LmLTrad. Holl. IX 2, 1, 31: Semiditonus est saltus ab una voce in aliam debiliter intensus vel remissus (sim. Trad. Holl. XI 2, 71). al. LmLTrad. Holl. I 1, 9, 39: semitonium cum dyapente, ut quando fit saltus ab una voce in sextam imperfecte sonans (sim. Trad. Holl. XI 2, 113). Trad. Holl. XI 2, 76 (sim. Trad. Holl. XIII 3, 102). LmLTrad. Holl. II 3, 86: Ditonus est saltus unius vocis in 3am plene et viriliter sonans (sim. LmLTrad. Holl. IV 32. LmLTrad. Holl. V 3, 111. LmLTrad. Holl. VII 3, 86. Trad. Holl. XIII 116. LmLLad. Zalk. A 61). al. LmLTrad. Holl. III 5, 47. al. LmLTrad. Holl. IV 26. al. LmLTrad. Holl. V 3, 105. al. LmLTrad. Holl. VII 3, 73. al. Trad. Holl. XX 3, 22. al. LmLConr. Zab. tract. RR 2. Trad. Holl. XV 61. al. LmLLad. Zalk. A 61. al. LmLMich. Keinsp. 6, 24. al. LmLCompil. Salisb. 75. al. Trad. Holl. XXI 6, 62: Sed ultimus modus inusitatus est dyatesseron cum dyapenthe. Et est saltus ab una in nonam. al. Trad. Holl. XIX 579. al. Trad. Holl. XIV 9, 35. al. II Intervallschritt, Intervallsprung — conjunct motion, (disjunct) intervallic leap [s.XIII-XIV] LmLEngelb. Adm. 3, 9, 4 (cf. LmL col. 1091, 64). [s.XV] LmLAnon. Claudifor. 2, 3, 3: ⋅C⋅ autem est littera et habet duas mutationes diversas, unam videlicet ascendendo et aliam descendendo, et circa quamlibet illarum mutationum triplex potest fieri variatio. Unde fa mutatur in ut ascendendo de primo cantu ♮ durali in primum cantum naturalem, et tunc saltus vel fit per diatesseron vel per diapente aut per tonum cum diapente, hoc est ad quartam vel ad quintam vel ad sextam clavem, et non alio modo per mutationem saltem (ms. dubie; ed.: saltus cf. Mut. Christo 107) regularem. Potest quidam ulterius saltus fieri de hac clave in aliam, sed nequaquam per mutationem vocum regularem. ... Sed ut mutatur in fa descendendo de primo cantu naturali in primum cantum ♮ duralem, et tunc saltus fit aut per semitonium aut per semiditonum aut per diatesseron, hoc est vel ad secundam vel ad tertiam vel ad quartam clavem (sim. Anon. Gemnic. 2, 1, 14. Mut. Christo 106). LmLAnon. Claudifor. 2, 4, 2 - 2, 18, 15 (sim. Anon. Gemnic. 2, 1, 20 - 2, 1, 189). LmLAnon. Claudifor. 3, 1, 1: Pro meliore intellectu est sciendum, quod duodecim sunt species sive modi saltuum, quae vel qui occurrunt in cantibus, scilicet unisonus, semitonium, tonus, semiditonus, ditonus, diatesseron, diapente, semitonium cum diapente, tonus cum diapente, semiditonus cum diapente, ditonus cum diapente et diapason. LmLTrad. Holl. II 3, 73: Tonus, sicut hic capitur, diffinitur sic: est saltus unius vocis in proximam et immediatam potenter vel viriliter sonans (sim. LmLTrad. Holl. III 5, 26. LmLTrad. Holl. V 3, 98. LmLTrad. Holl. VI 3, 66. Trad. Holl. XX 3, 18. Trad. Holl. XV 7, 42. LmLLad. Zalk. A 59. LmLSzydlov. 7 p. 29. Trad. Holl. XXI 6, 14. Trad. Holl. XIX 568). Mut. Christo 120. al. LmLBart. Ram. 1, 2, 2 p. 28: cum in arsim et thesim saltus fit per semitonium, magis mollescit vox illa quam quando per tonum (inde LmLIoh. Hoth. exc. p. 40). LmLAdam Fuld. 2, 7: Duodecim sunt modi sive species saltuum. al. Trad. Holl. XVI 2, 45. LmLSzydlov. 13 p. 49: Nam primo fit saltus ab ⋅F⋅ gravi per tonum ad ⋅G⋅ grave. al. III Bezeichnung für die Synkope — term that designates the syncope [s.XIV] LmLIoh. Boen ars 1, 14, 1: Occasione dictarum regularum subtilia quedam posterius inventa sunt, que sincopationes vel saltus usualiter dicuntur, ut ex quo similis ante similem imperfici nequeat, quod ideo nota primo loco posita trahitur non ad notam proximo, sed tertio vel ulteriori loco positam, et cum ea computatur. []