lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

phîfa

nur ahd. · 1 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

AWB
Anchors
1 in 1 Wb.
Sprachstufen
1 von 16
Verweise rein
4
Verweise raus
4

Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch

phîfa sw. (auch st.?) f.

Bd. 7, Sp. 261
phîfa
sw. (auch st.?) f., mhd. phîf(e) sw. st. f., nhd. pfeife; as. pīpa (s. u.), mnd. pîpe, mnl. pipe, pijp; afries. pīp(e); ae. pípe; an. pípa; aus vulgärlat. *pipa entlehnt oder aus dem germ. ôn-Verb (vgl. phîfôn) rückgebildet. — Graff III,330.
phif-: nom. sg. -fa Gl 3,181,13 (SH B); -a 499,35; -] 655,14 (phif:, -a rad.); nom. pl. -un 65,5 (SH A); -en 7 (SH A). — pfif-: acc. pl. -fen Gl 3,420,55 [HD 2,487]; nom. sg.? -a Krotz S. 407,223 (Jc; danach vielleicht n; Krotz vermutet eher den Inf. eines st. v. phîfan, der Gl.Wortsch. 7,273 ein entsprechendes Part. Praet.); nom. pl. -un Gl 1,157,7 (R). 3,65,6 (vgl. Hbr. I,111,1312; SH A; l. pfisun, Steinm.; lat. abl. sg.). 215,18 (SH B). Hbr. I,111,1312 (SH A); pfeyff: nom. pl. Gl 3,65,6 (SH A, clm 23796, 15. Jh.). — fif-: nom. sg. -a Gl 2,534,53 (lat. voc.). 733,16 (clm 14747, 9. Jh.); gen. pl. -on Np 94,4 (-î-). — pif-: nom. sg. -a Gl 2,18,63. 3,382,18 (Jd); -e 383,10 (Jd); piphin: nom. pl. Hbr. I,267,259 (SH A); pipano: gen. pl. Gl 2,580,51 = Wa 94,31. Verstümmelt: p .. a: nom. sg. (oder st. acc. sg.?) Glaser, Griffelgl. S. 504,23 (clm 6305, Gll. 9. oder 10. Jh. (?); oder lat.?).
Unklar, ob hierher: piepho: nom. sg.? Gl 2,715,17 (Paris Lat. 9344, Gll. 10./11. u. 11. Jh.; oder st. gen. sg., s. 1a; zu -ie- für î vgl. Singer, Beitr. 11,295 ff.); von Krotz S. 610,763 als (mask.) Musikerbez., im Gl.-Wortsch. 7,273 als phîfo sw. m. ‘Flöte’ gedeutet. 1) röhrenförmiges Musikinstrument: a) allgem.: Rohrpfeife, Flöte: suegela piepho [ite per alta Dindyma, ubi adsuetis biforem dat] tibia [cantum, Verg., A. IX,618] Gl 2,715,17 (oder ist piepho ein stark flektierter Gen. (vgl. mhd. phîfe st. f.; zur Endg. -o vgl. Braune, Ahd. Gr.15 § 207 Anm. 5), der cantum biforem ‘Lied der zweiflügligen Flöte’ glossiert? Zu weiteren Deutungen s. o.). fifa [pro] calamis (Hs. -us) [et cithara vel alio musico opere ... dico mihi duodecim psalmos, Vitae patr. p. 604b] 733,16. phifa [provocavimus ut ... saltaretis ad nostram] tibiam [Hier. in Matth. 11,17, PL 26,73C] Glaser, Griffelgl. S. 504,23. fone diu suln uuir imo (Gott) iubilare . mit allerslahto stimmo uuunnesangon . mennischin . orginon . seiton . fifon . cymbon . cloccon . horno Np 94,4; b) spez.: (mehrröhrige) Hirtenflöte: pfifun ł suegalun fistulae Gl 1,157,7 (PaK zunga; zur Glossierung vgl. Splett, Stud. S. 230 u. Sam.-Stud. S. 85 f.). pifa fistula [cum citharis reclamans aethera pulsat, Aldh., De virg. 373] 2,18,63. pipano [quid rusticorum monstra detester deum, Faunos, Priapos,] fistularum [praesides, Prud., P. Rom. (X) 242] 580,51 = Wa 94,31. pife fistula (darauf musa idem) 3,383,10. swegele pfiffen tybias fistulas [vgl. plurima pars hominum ... tybias ... ac fistulas et citharas ac diversa genera musicorum sectantes, HD 2,487] 420,55 [HD 2,487]; hierher wohl auch: phif (darüber ł rorra) suegula fistula 655,14 (in einem Sachglossar, zwischen corporal ‘Altartuch’ u. umbihanc ‘Vorhang’); c) Orgelpfeife, im Plur. Orgel: organum (3 Hss. -a, 1 Hs. -o) orgelun vel phifun vel omnia musica vasa dicuntur [Hbr. I,111,1312] Gl 3,65,5. Hbr. I,111,1312. Gl 3,215,18 (alle im Abschn. De musicorum vasis); d) meton.: Muse: fifa [sperne,] Camena [, leves hederas, cingere tempora quis solita es, Prud., H. a. cib. (III) 26] Gl 2,534,53. pifa musa (darauf fistula idem) 3,382,18; e) Glossenwort: pfifan zith karmina [vgl. karmina dicta, CGL IV,531,40?] Krotz S. 407,223 (zu anderen Deutungen s. Formenteil; zith wohl zu zither(a) ‘Zither’ zu ergänzen). 2) Wasserröhre, Wasserleitung: phiffa fistula Gl 3,181,13 (im Abschn. De sacris aedificiis, zwischen skintula u. kanal). rorin vel piphin fistulae quod aquas fundant Hbr. I,267,259 (im Abschn. De partibus aedificiorum). 3) Pflanzenrohr: phifa fistula [vgl. syringos (Hs. cir-) id est fistula, CGL III,537,44] Gl 3,499,35 (in einem Pflanzenglossar).
Komp. beinphîfa, holundarpîpa as., wolvesphîfe mhd.; Abl. phîfâri; vgl. phîfôn.
Vgl. Relleke, Instrument S. 68 f. 154 ff.
4078 Zeichen · 217 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 8.–11. Jh.
    Althochdeutsch
    phîfasw. (auch st.?) f.

    Althochdeutsches Wörterbuch

    phîfa sw. ( auch st.? ) f. , mhd. phîf(e) sw. st. f., nhd. pfeife; as. pīpa ( s. u. ), mnd. pîpe, mnl. pipe, pijp; afrie…

Verweisungsnetz

9 Knoten, 8 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 1 Kompositum 8

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit phifa

2 Bildungen · 2 Erstglied · 0 Zweitglied · 0 Ableitungen

phifa‑ als Erstglied (2 von 2)

phîfære

BMZ

phîfære , phîfer stm. vgl. Schmeller 1,307. pfîfer, pûker, singer, springer, videler Wackern. littgesch. s. 104, anm. 23. mit trumeten, mit …

phîfâri

AWB

phi·fari

phîfâri st. m. , mhd. phîfer, nhd. pfeifer; mnd. pîper, mnl. pi(j)per(e); ae. pípere; an. pípari. — Graff III,330. phifari: nom. sg. Gl 4,22…