organicus

organicus -a, -um 1. instrumental, Musikinstrumente betreffend 2. Orgel-, zur Orgel gehörig 3. musikalisch 4. begleitend, Begleit- (in Bezug auf die Zusatzstimme im Organum) 5. mehrstimmig, die mehrstimmige Musik betreffend 6. im Note gegen Note-Satz 7. im Halteton-Satz — 1. instrumental, with respect to musical instruments 2. related to the organ 3. musical 4. accompanying (with reference to the additional voice in organum) 5. polyphonic, with respect to polyphonic music 6. in note-against-note composition 7. in sustained-note composition 1 instrumental, Musikinstrumente betreffend — instrumental, with respect to musical instruments a generell — general [s.IV] LmLCalc. 73. [s.V] LmLMart. Cap. 9, 926: Xenocrates organicis modulis lymphaticos liberabat. Thaletem Cretensem citharae suavitate compertum morbos ac pestilentiam fugavisse (inde LmLFr. Gafur. theor. 1, 1, 29). al. [s.IX-XII] LmLGloss. Boeth. mus. 1, 34, 42a: tria genera circa musicam: [organicum, poeticum, musicum]. LmLGloss. Boeth. mus. 1, 34, 55: ‚sed illud quidem (sc. genus)‚ quod in instrumentis positum est‘: organicum. al. [s.IX] LmLGloss. Mart. Cap. 930/356, 20-1: ‚melicis‘: i. in humana et organica voce (sim. LmLRemig. Aut. 516, 17). al. [s.X-XI] LmLGloss. Aug. 1, 60: sono organico (omnia enim instrumenta musica organa appellantur). [s.XIII] LmLInst. patr. 38: suavi animo, pura anima, iocunda spiritus gravitate, concordi levitate, dulci melodia, nectareo iubilo, organica voce, ineffabili leticia iubilemus Deo creatori nostro. (?) LmLWalt. Odingt. 3, 1, 5. [s.XV] LmLFr. Gafur. theor. 1, 1, 22. LmLFr. Gafur. theor. 1, 1, 71: Architas Tarentinus Pythagoricus motum organicum primus geometrica descriptione dimensus est. b speziell auf Blasinstrumente bezogen — with special reference to wind instruments [s.VII] LmLIsid. etym. 3, 19, 1: De triformi musicae divisione. ... Prima est harmonica, quae ex vocum cantibus constat. Secunda organica, quae ex flatu consistit. Tertia rythmica, quae pulsu digitorum numeros recipit (inde LmLGloss. Boeth. mus. 1, 34, 43, 7. LmLAurelian. 5, 2. LmLVocab. mus. p. 141. LmLMetrol. 20 p. 69. LmLHier. Mor. 2 p. 11, 10. LmLIac. Leod. spec. 1, 17, 5. LmLAnon. Grac. p. 17. LmLIoh. Olom. 1 p. 2. LmLIoh. Cicon. mus. 1, 3 p. 58, 18. LmLGob. Pers. p. 181a. LmLEg. Carl. rit. 49-50. LmLAnon. Carthus. pract. pr. 3-5. LmLTrad. Holl. I 1, 1, 7. LmLIoh. Tinct. diff. 175-177. LmLFr. Gafur. extr. 6, 6, 1. LmLAdam Fuld. 2, 3. LmLMich. Keinsp. 2, 9). LmLIsid. etym. 3, 21, 1: Secunda est divisio organica in his, quae spiritu reflante conpleta in sonum vocis animantur, ut sunt tubae, calami, fistulae, organa, pandoria et his similia instrumenta (inde LmLHier. Mor. 4 p. 18, 21. LmLTrad. Holl. VIII 3, 92). [s.XIV] LmLMarch. luc. 1, 16, 2: omnem modum cantandi, sive sit illud, quod cantatur armonium, sive sit organicum, sive sit rithimicum (inde []Fr. Gafur. extr. 6, 10, 1). al. [s.XV] LmLTrad. Holl. VIII 3, 92. al. LmLIoh. Cicon. mus. 1, 3 p. 60 descr. LmLIoh. Tinct. diff. 243: Sonitor est, qui instrumento artificiali sive organico sive rithmico musicam exercet. LmLFr. Gafur. extr. 6, 7, 10. al. LmLFr. Gafur. op. 1, 4: Instrumentalem musicen ad diversa operari instrumenta multis variisque modis diuturna nos docet experientia. Aut enim ex naturalibus instrumentis productos sonos colligens consonantias format et tunc armonica, aut ex artifitialibus et hoc tripliciter: nam aut ex organicis artifitialibus instrumentis aut ex rythmicis aut ex organicis rythmicisque simul mixtis consonantias ducit; tunc altera organica, altera rythmica (sim. LmLFr. Gafur. theor. 1, 4, 1). ibid. al. c auf die Einrichtung eines Tonsystems auf einem Musikinstrument bezogen — with reference to the disposition of a tonal system on a musical instrument [s.X-XI] LmLGloss. Aug. 1, 28: Artis musicae duae species sunt, quarum una in humanis vocibus continetur, altera vero in organicis instrumentis. (?) [s.XV] LmLTrad. Holl. VIII 3, 68: Sed in sambuca, in fidibus, in cimbalis et ceteris organicis instrumentis diversitas sonorum distincta et discreta ac dulcissona cumulatur (cf. Ioh. Cott. mus. 4, 7: ... in cymbalis atque in organis ...). LmLTrad. Holl. VIII 15, 22. LmLMon. Organalis I p. 45: Organica dispositio secundum Aribonem. Organica mensura hoc exigit, ut tonum habeat infra finales, ditonum autem supra finales. In primis pone ⋅A⋅, ubi volueris, ita tamen, ut gravem vocem habeat; et ab eodem ⋅A⋅ fac IIII passus ad finem monochordi, et in primo passu fac ⋅D⋅ (cf. LmL col. 744, 63). Organistr. Organicam p. 208, 2: Organistrum. Organicam quicumque liram meciendo laboras. (?) LmLFist. Mensuram fist. 2 p. 126: cum organica regula sicut septem chordis, ita et septem fistulis naturaliter constet. LmLCymb. Si volueris 1, 1: Regula ad fundendas nolas, id est organica tintinnabula. 2 Orgel-, zur Orgel gehörig — related to the organ a allgemein — general [s.IX] LmLRemig. Aut. 49, 9: ‚ydraulia‘ vel ‚ydraula‘ dicitur organicus sonus. LmLRemig. Aut. 493, 13: ‚organica... voce‘: ... per vocem organi. [s.XI] LmLAribo 77 p. 44: Totidem etenim organicis fistulis uti placuit experientiae domni Willehelmi, qui duobus ordinibus quatuordecim videlicet fistulis tres adiecit. al. LmLFrut. brev. 15 p. 105: Mensura fistularum organicarum. LmLQuaest. mus. 1, 27 p. 70: De organicis fistulis. al. [s.XIII] LmLMus. man. 23, 31. al. LmLHier. Mor. 11 p. 48, 3: Propter quod etiam in instrumentis organicis quasdam tabulas principalibus litteris harmonicarum clavium descriptas, ex quarum inflexione meatus quidam edentes sonum harmonicum aperiuntur. al. LmLEngelb. Adm. 1, 6, 10: in manu musicali et in organicis instrumentis. LmLEngelb. Adm. 2, 11, 7: fistula organica. [s.XIV] LmLArn. Gill. 33: nonnullos videmus clericos, qui in organicis instrumentis difficilimos musicales modulos, quos exprimere vix presumeret vox humana, adinveniunt. (?) [s.XV] LmLIoh. Olom. 5 p. 16: in instrumentis organicis saepius latior fit progressus, pluraque in eis capiuntur semitonia quam in manuali serie sunt distincta. al. LmLTact. Octo princ. 4: corpus organicum caret duabus clavibus, scilicet ⋅Gamma⋅ut et ⋅a⋅re, sed primo a ⋅b⋅mi incipimus. LmLTact. Opusculum 3: ars organica. LmLTact. Concordanciarum p. 174, 12. al. LmLGeorg. Ans. 2, 138: Verum organica hec instrumenta, quorum est maioribus in basilicis usus, cum altas teneant in eis testudines, ut per omnem illarum resonent locum sufficienter, breviores ad canarum concava comparatione fistularum longitudine fiunt; at contra his, quibus privatis utuntur locis, longiores et artiores, quatenus melior sit eorum sonitus et non perstrepens, que vero in basilicis, habent minoribus. al. LmLFist. Cuprum pur. 1 p. 56: de fistulis organicis. LmLFist. Fistulae mens. 12 p. 129. LmLFist. Incipit mensura 1 p. 136: Incipit mensura ad faciendum opus organicum. al. LmLFist. Mensuram et 1a p. 93. al. []Fist. Mensuram fist. 3 p. 126: quot choros fistularum musici solent ipsi organico instrumento apponere et ad organizandi artem habere. al. LmLFist. Quicumque cupit 1 p. 114. LmLCymb. Sonitum 2, 1. cf. LmLSachs K.-J., Mensura 2 p. 53 sq. b übertragen: für eine mensuralrhythmische Singweise (nach Art der Orgelmusik) — by analogy, for a manner of singing in mensural rhythm (according to the manner of organ music) [s.XV] LmLProsd. exp. 65, 49: in cantando cantum planum sive organicum. LmLProsd. ital. II p. 64: sciendum est, quod antiqui ante inventionem cantus mensurati quendam habebant modum cantandi in cantu plano, quem modum organicum appellabant, quoniam ipsum acceperant ab organorum pulsatione. cf. LmLBerktold, Cantus planus binatim p. 156 3 musikalisch — musical [s.IX] LmLRemig. Aut. 51, 1: ‚organicis‘, id est musicis. LmLRemig. Aut. 479, 14: ‚organicarum‘, id est musicarum. 4 begleitend, Begleit- (in Bezug auf die Zusatzstimme im Organum) — accompanying (with reference to the additional voice in organum) [s.XI-XII] LmLIoh. Cott. mus. 23, 25: ubi in recta modulatione est elevatio, ibi in organica fiat depositio et e converso. [s.XIII] LmLAnon. Emmeram. 6 p. 284, 1: Nobis organica specialis vox (glo.: id est organum speciale, quod et duplex organum appellatur) fit amica. LmLAnon. Emmeram. 6 p. 284, 22: organicae voci naturaliter prolatae. al. 5 mehrstimmig, die mehrstimmige Musik betreffend — polyphonic, with respect to polyphonic music [s.IX] LmLMus. ench. 13, 11: Ac inprimis per diatessaron organici meli ponatur exemplum. [s.X-XI] LmLOrg. Paris. 19: Ex hac simphonia (sc. diapason vel disdiapason) nascitur ea nobilis cantilena, quam diaphoniam vocitamus, id est organicum melos. LmLComm. Guid. 70 p. 114: Organica enim constitutio ubique fit vel per diapente superius vel per diatessaron, quae diaphonia dicitur. LmLCompil. Casin. 1, 5 p. 6: Una voce quasi unum corpus ecclesiae in totidem membris cum organicis vocibus modulationem laudem Deo reddunt. (?) [s.XIII] LmLAmerus 11, 33: Antiphone vero processionales, comuniones, prout cuiuscumque toni sunt, mutare debent ascensum et descensum et etiam conductus et cantilene, quando artem servant in sui compositione. Notum est autem, quod in omnibus fere cantilenis organicis tonos invenio mixtos, in quibusdam locis plus debito elevantur, in quibusdam vero plus deprimuntur; hoc autem fit, ut varietates notarum facilius habeantur. al. LmLHier. Mor. 25 p. 187, 8: Gaudent (sc. quidam Gallicorum) insuper, cum modum organicum notis ecclesiasticis admiscent. (?) LmLPs.-Mur. summa 2349: Organica (sc. poliphonia?) nihil aliud est quam dispar concordia cantus diversimode sibi occurens. LmLPs.-Mur. summa 2356: Sepe tamen contingit in organica (sc. poliphonia?), quod pars inferior paucas habet notas et superior multas; tunc vero pauce tractim sunt, multe canende velociter. al. [s.XV] LmLThom. Wals. 1, 2: iuvenilibus ad facultatem organicam tendentibus. LmLTrad. Holl. II 3, 155: cognicio talium coniunctarum necessaria sit in cantu plano et eciam organico (sim. LmLTrad. Holl. V 3, 189. LmLTrad. Holl. VII 4, 315. LmLLad. Zalk. A 73). al. LmLTrad. Holl. V 3, 238 (sim. LmLTrad. Holl. VII 4, 331). LmLLad. Zalk. A 80 (sim. LmLTrad. Holl. V 3, 237. LmLTrad. Holl. VII 4, 330). LmLLe Munerat moderat. 36: novo quodam more atque inaudito cum suo plano, gravi et uniformi cantu minimam, immo minimulam organicam nigram videlicet atque retortam immiscere non vereatur (sc. quedam ecclesia in Galliis). LmLFlor. Fax. 3, 1, 1: Figurativum cantum vel organicam musicam. al. 6 im Note gegen Note-Satz — in note-against-note composition[] [s.XIII-XIV] LmLPs.-Mur. summa 2370: Vel canit utraque pars discors concorsque sodali; / organicum genus hoc dicas modulamine tali. v. diaphonia organica 7 im Halteton-Satz (im Gegensatz zum Diskantsatz) — in sustained-note composition (in contrast to discant) [s.XIV] LmLIac. Leod. comp. 3, 2, 4: Ipsum etiam intellectum, ne aliud intelligat, tenet (sc. poliphonia) captivum, et non solum haec, quae cum discretione mensurabilis est, verum etiam ea, quae sine discretione est, puta organica. v. cantus diatonicus - cantus organicus - cantus enharmonicus, cantus organicus, corpus organicum, diaphonia organica, discantus organicus, instrumentum organicum, musica organica, punctus organicus, triphonia organica cf. LmLLöschhorn, Organum p. 221 sqq.; LmLWaeltner, Musikanschauung; LmLReckow, Organum-Begriffadv.