Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
ob(e)le(g)i st. n.
st. n., mhd. oblei(e) (auch f.), nhd. oblei f.; mnd. mnl. oveleye f.; aus lat. eulogia. — Graff I,101 f.
obe-lago: gen. pl. Gl 2,112,58 (M, Wien 361, Hs. 12. Jh.).
obe-lei: nom. sg. Gl 4,111,13 (Sal. a1). 270,17; acc. sg. 1,404,32 (M, 2 Hss.). 451,47 (M, 2 Hss.). 4,270,14 (M); gen. pl. -]o 2,112,58 (vgl. Gl 5,100,33; M); -l-lei: acc. sg. 4,266,38 (M, Goslar 2, 14. Jh.; -l|lei, l im Zeilenumbruch wiederholt geschr.); obi-: dass. 1,404,33. 451,48 (beide M). — oue-lei: acc. sg. Gl 5,20,38 (Berl. Phillipp. 1650, Hs. 10. Jh.). Thoma, Glossen S. 13,33. 14,2 (beide S. Mihiel BM 25, Gll. 11. Jh.?); nom. pl. Gl 2,138,28 (Sg 299, 9. Jh.). 139,42 (Schlettst., 12. Jh.); dat. pl. -]on Mayer, Glossen S. 17,16. 24 (beide Bologna 1702, Gll. 10. Jh.).
ob-leg-: nom. sg. -i Gl 1,404,31 (vgl. Gl 5,91,23; M, clm 14689, Hs. 12. Jh.; Parallelhss. acc.). 4,111,11 (Sal. a1); -e ebda. (Sal. a1, 3 Hss.). Meineke, Ahd. S. 39,392 (Sal. a1).
ob-lei: nom. sg. Gl 2,255,67 (M, clm 14689, Hs. 12. Jh.; oder acc., vgl. Parallelhss.). 4,111,12 (Sal. a1, 2 Hss., darunter Ink., 15. Jh.). 270,17 (2 Hss.); acc. sg. 1,404,30 (M, 6 Hss.). 451,45 (M, 7 Hss.). 757,26 (clm 18530,1, 8. Jh.). 2,755,20. Meineke, Basler Fragm. S. 105,25 (M); nom. pl. Gl 1,573,24 (M, 9 Hss.). 2,112,58 (M, clm 14689, Hs. 12. Jh.; nom. pl. (?), lat. gen. pl., vgl. Parallelhss.; oder verschr.); gen. pl. -]o 57 (M, 5 Hss.); acc. pl. -] 1,694,35 (M, 8 Hss.). 2,53,39. 255,67 (M, 5 Hss.). 729,54 (2 Hss.). 731,24. 32; -lai (in Hss. des 12.—13. Jhs.): acc. sg. 1,404,31 (M, 2 Hss.). 451,46 (M); nom. pl. 573,26 (M). 4,172,66 (Sal. d); acc. pl. 1,694,36 (M). 2,775,54. — ou-lei: nom. sg. Gl 5,92,37 (nach Gl 1,457,8; Jd).
Verschrieben: ofe-lene: dat. sg. Gl 2,760,22 = Wa 80,32 (Carlsr. S. Petri, 11. Jh.; zur Verschr. von -i- aus -n- vgl. Thies, Sulp. Sev. S. 373; im As. Hwb. S. 302 s. v. ovelei wird Einfluß von lêhan erwogen). Verstümmelt: o .. ei: acc. sg. Nievergelt, Glossierung S. 885,1518 (zu Gl 2,755,20; clm 18547b, 10./11. Jh.; oblei; b u. l unsicher, vgl. Nievergelt z. St.). 1) gesegnetes (nicht in der Messe geweihtes) Brot (vgl. dazu Niermeyer, Lex.2 S. 502 f. s. v. eulogia): obleio [(definito exposita est ...) quod sancta nullo modo, causa] eulogiarum [, tempore Paschalis festi, alias parochias debeant destinare, Conc. Laod. CXVII p. 130] Gl 2,112,57. ouelei eulogiae (benedictiones) [ebda.] 138,28. 139,42. oblai [ad alias parochias] eulogias [, quae oblatae sunt, minime destinandas, Conc. Laod. CXVII, Überschr.] 775,54. oueleion [adparatis exsequiis iam palpitabat exanimis. Cui (sc. coniunx inlustris Vulfari Destasia)] eulogiis [per presbyterum suum directis ... mox ut fauces semivivae liquor benedictionis introit, statim incipit praemortua vitae flatibus anhelare, Ven. Fort., Vita p. 14,26] Mayer, Glossen S. 17,16. oueleion [coniunx viri popularis nomine Destasia muta iacens palpitabat paratis exsequiis; cui missis] eulogiis [ac in ore positis mulier consurgit, vitae respirante flamine, Vita Germ. p. 126,41] 24. 2) Geschenk, Gabe (auch als Mittel der Beeinflussung; zu benedictio ‘Geschenk’ vgl. Niermeyer a. a. O. S. 118 f.): oblei [(Abigail zu David:) quapropter suscipe] benedictionem [hanc, quam attulit ancilla tua tibi domino meo: et da pueris qui sequuntur te dominum meum, 1. Reg. 25,27] Gl 1,404,30 (1 Hs. benedictio, vgl. Gl 5,91,23; 2 Hss. ob(e)le(g)i ł uuisôdi, 1 Hs. ob(e)le(g)i ł uuisôd, 1 ob(e)le(g)i ł uuisôda). 4,266,38. oblei [(der vom Aussatz geheilte Naaman zu Elisa:) obsecro itaque ut accipias] benedictionem [a servo tuo, 4. Reg. 5,15] 1,451,45 (2 Hss. ob(e)le(g)i ł uuîsôdi, 1 Hs. ob(e)le(g)i ł uuîsôda, 1 ob(e)le(g)i uuîsôdo). 4,270,14. 17 (Hs. benedictio). 5,92,37 (nach Gl 1,457,8). Meineke, Basler Fragm. S. 105,25. oblei xenia [et dona excaecant oculos iudicum, et quasi mutus in ore avertit correptiones eoum, Eccli. 20,31] Gl 1,573,24 (1 Hs. noch munera, vgl. Davids, Bibelgl. S. 183,620; 5 Hss. uuîsôd). oblei [accepit (Jonathas) aurum, et argentum, et vestem, et alia] xenia [multa, et abiit ad regem Ptolemaidam, et invenit gratiam in conspectu eius, 1. Macc. 11,24] 694,35. oblei [nullatenus liceat monacho neque a parentibus suis neque a quoquam hominum, nec sibi invicem litteras,] eulogias [, vel quaelibet munuscula accipere aut dare, sine praecepto abbatis, Reg. S. Ben. 54] 2,53,39. oblei [cumque ad easdem partes cum exercitu propinquasset, curae fuit episcopo per clericos suos] xenia (5 Hss. exenia, 1 Hs. exenium) [ei transmittere, eiusque furoris insaniam, si posset, muneribus mitigare, Greg., Dial. 3,12 p. 300] 255,67 (2 Hss. noch dona oblationes, vgl. Schulte, Gregor S. 635,209. 740,121). oblei [excommunicastis me (den heiligen Arsenius), ut non mihi daretis] eulogiam (Hs. eulogias; sc. Feigen) [, quam transmisit dominus fratribus, ex qua ego non fui dignus accipere, Vitae patr. p. 621a,8] 729,54 (nach Gl.-Wortsch. 7,165 1 Hs. noch Gl. benedictio). oblei [laetantibus de adventu suo cunctis, quasi] xenia (Hs. -e) [de monte portans, spiritualia impartitur alimenta, Vita Ant. p. 49b] 731,24. oblei [(abbas) medietatem sumpsit escarum, aliam vero partem dividens ... velut] eulogias [revocans domino rerum, ut avaritiae legem scinderet, et medietatem oblationis proprio domino camelorum reddidisset, Vitae patr. p. 240b] 32 (nach Gl.-Wortsch. 7,164 noch Gl. benedictio). oblei [ergo cum haut longe ab illa villula nos manere nox inminens coegisset,] xenium [beato viro eadem illa virgo transmisit, Sulp. Sev., Dial. 2,12 p. 194,20] 755,20. Nievergelt, Glossierung S. 885,1518 (zu Gl 2,755,20). oblegi xenium Gl 4,111,11. Meineke, Ahd. S. 39,392. oblai xenia dona praemia beneficia munera Gl 4,172,66. diz luzila ouelei [(Jakob zu Esau:) accipe] munusculum (sc. zahlreiche Viehherden) [de manibus meis, Comm. in Gen. = Gen. 33,10] Thoma, Glossen S. 13,33. ouelei [(Jakob zu Esau:) suscipe] benedictionem [quam attuli tibi, et quam donavit mihi deus tribuens omnia, ebda. = Gen. 33,11] 14,2; — hierher wohl auch, Fehlglossierung durch Verwechslung von lat. e(u)logium ‘Anschuldigung’ mit eulogium ‘Geschenk’: ofelene eulogio benedictione [zu: dices tamen illi, sed non asper, non acerbe, conpatientis alloquio, non exprobrantis] elogio [Sulp. Sev., Dial. 3,18 p. 216,17] Gl 2,760,22 = Wa 80,32 (vgl. Thies, Sulp. Sev. S. 373; zum lat. Lemma vgl. Thies a. a. O. S. 396 f.). 3) Abgabe für die Armen: kevuerf (ł) oblei [probaverunt enim Macedonia, et Achaia] collationem (vgl. Mlat. Wb. II,830,37) [aliquam facere in pauperes sanctorum, qui sunt in Ierusalem, Röm. 15,26] Gl 1,757,26 (1 Hs. nur giuuerf). 5,20,38.
Vgl. ob(a)liges. [Seeger]