modulus

modulus -i m. 1. Weise, Melodie 2. Ton, Tonstufe 3. (musikalische) Gestalt, Form 4. ? Tonart 5. Kennmelodie zur Charakterisierung der Kirchentonarten 6. (beweglicher) Steg 7. Intervall 8. unbestimmte Gattungsbezeichnung 9. Taste — 1. tune, melody 2. pitch, note 3. (musical) structure, form 4. ? mode 5. characteristic melody for the definition of a mode 6. (movable) bridge 7. interval 8. term that designates a genre of undetermined meaning 9. key 1 Weise, Melodie — tune, melody [syn.: cantilena, cantus] [s.I a.Chr.] LmLVitruv. 5, 4, 3: Chroma subtili sollertia ac crebritate[] modulorum suaviorem habet delectationem. al. [s.IV?] LmLPs.-Hier. ep. p. 125. [s.V] LmLMart. Cap. 9, 926: Xenocrates organicis modulis lymphaticos liberabat (inde LmLFr. Gafur. theor. 1, 1, 29). al. [s.VI] LmLBoeth. mus. 1, 12 p. 199, 11: Διαστηματικη autem est ea, quam canendo suspendimus, in qua non potius sermonibus sed modulis inservimus (inde LmLReg. Prum. 7, 4. LmLBart. Ram. 1, 2, 1 p. 25. LmLGuill. Pod. 1, 11). [s.IX-XII] LmLGloss. Boeth. mus. 1, 1, 567: ‚cantilenis‘: modulis. LmLGloss. Boeth. mus. 1, 12, 37: ‚modulis‘: vel cantibus. al. [s.XI] LmLAnon. Prag. 285: in quibusdam videlicet antiphonis et responsis nocturnalibus et maxime in modulis vulgate sequentiis dictis sollempnibus. LmLQuaest. mus. 1, 19 p. 42. [s.XIII] LmLIoh. Aegid. 2, 20. al. LmLElias Sal. 30 p. 60b: Tertia (sc. vox) cum prima resonat, quia capit in ima; / dat modulos quarta mediante voce secunda. LmLAnon. Emmeram. 5 p. 272, 33: cantus (glo.: id est modulos). LmLAnon. Emmeram. 6 p. 282, 32: mimos et alios artifices per suum artificium modulos exercentes. al. LmLHier. Mor. 10 p. 47, 3 (cf. Ioh. Cott. mus. 1, 9). [s.XIV] LmLGuido Dion. 1, 4, 375: tam in versibus quam in modulis. al. LmLVers. Iam post 48. LmLComm. Boeth. II p. 76, 29: Et cum ‚modus‘ plurima significata habeat, ut videlicet aliquando ponatur pro termino, fine, mensura, manerie, condicione vel temperamento, hic tamen ut communiter accipitur pro tropo vel cantu; et inde modulus, id est parvus modus. Unde in libro de gestis Appollonii: „lire modulos dulces cantibus miscet“. LmLArn. Gill. 34: nonnullos videmus clericos, qui in organicis instrumentis difficilimos musicales modulos, quos exprimere vix presumeret vox humana, adinveniunt. [s.XV] LmLGeorg. Ans. 1, 140. al. LmLEg. Carl. rit. 86. LmLPetr. Talh. p. 4. LmLAnon. Carthus. theor. pr. 19. LmLIoh. Legr. rit. 1, 1, 4, 10. al. LmLFr. Gafur. op. 5, 6. LmLIoh. Tinct. inv. p. 45. al. LmLFr. Gafur. theor. 1, 1, 29. al. LmLLe Munerat tract. 10-12. LmLFr. Gafur. pract. 1, 2: ad ornatiorem modulorum pronunciationem. al. LmLHerb. Tr. 1, 4 p. 29. al. LmLFlor. Fax. 1, 1, 17. al. 2 Ton, Tonstufe — pitch, note [syn.: phthongus] [s.IV] LmLCalc. 44: Prima igitur symphonia in quattuor primis modulis invenitur, quae diatessaron dicitur, secunda vero, quae ex quinque primis modulis constat, diapente cognominata est (inde LmLFav. Eul. 22, 7. LmLMus. ench. 12, 1). [s.X] LmLInch. Uchub. 368. LmLOrg. Paris. 92: Ptongus vel modulus, qui terminali subiungitur, ut in arsi organi inicium est, sic in thesi finis. al. [s.XI] LmLVers. Ars humanas p. 110b. LmLVers. Fer tuba 8: Personat octonis modulis nam fistula dulcis. [s.XII] LmLAnon. La Fage I 14, 8: Sed si forte in fine clausulae in ultima aut in penultima dictionis sillaba, ut discantus pulchrior et facetior habeatur et ab auscultantibus libentius audiatur, aliquos organi modulos volueris admiscere, licet facere, quamvis natura hoc non velit auferre, aliud enim discantus, aliud organum esse cognoscitur. Proinde, cum deflorere finem clausulae volueris, vide, ne nimios modulos per nimium saepius discantui misceas, ne, cum discantum facere putaveris, organum aedifices et discantum (mss.; ed.: discantis) destruas. 3 (musikalische) Gestalt, Form — (musical) structure, form [s.V] LmLFulgent. 3, 10 p. 79, 1: modulis tantum VI secreta latentibus voluptatum reddit effectus. (?) [s.XI] LmLGuido reg. ex. 7: Constitutiones et moduli vocis primae: Prima constitutio simplex. Secunda constitutio habet formulas duas. Tertia constitutio habet formulas quattuor. Quarta constitutio habet modulos octo et continet omnes superiores constitutiones. al. LmLAnon. Wolf p. 202: Unusquisque enim tonus transformatos habet modulos vel transpositos, ut, si quis cantus in membris finalium propter deficientia ibidem semitonia non possit decurrere, in transpositis vel transformatis decenter possit procedere. LmLQuaest. mus. 1, 19 p. 42: Qui sint autentici, qui[] plagales, satis notum est. De communibus modulis superius iam tractavimus, quos etiam a quibusdam medios tonos vocari diximus. Perfecti vero sunt, qui et perfecte ascensum et descensum sibi regulariter concessum expediunt et secundum legitimam sui moduli qualitatem et in principio et in medio et in fine recte incedunt. LmLQuaest. mus. 1, 19 p. 45: Autenticus modulus prothi, id est primi toni: ⋅C⋅D⋅E⋅F⋅G⋅a⋅b⋅C⋅c⋅d⋅. al. [s.XII] LmLTon. Vatic. 12, 2 p. 191: Sunt igitur moduli autenti, sunt plagales, sunt communes, sunt transpositi, sunt transformati, sunt inperfecti, sunt moduli autentice elevacionis et plagalis deposicionis. Modulus autenti prothi a ⋅C⋅ in ⋅d⋅. LmLTon. Vatic. 12, 3 p. 192: Primus tonus autentus, Grece prothus, constat ex priori specie diapente inferius et prima diatesseron superius, a ⋅D⋅ videlicet in ⋅d⋅ ... Eius modulus hoc modo figuratur: ⋅C⋅D⋅E⋅F⋅G⋅a⋅b⋅c⋅d⋅e⋅f⋅. al. [s.XIII-XIV] LmLEngelb. Adm. 1, 12, 3: Quatuor vero tetracorda continent XV voces et non plures, in quibus duo dyapason continentur et omnes moduli tonorum et consonanciarum musicarum sufficienter haberi possunt. al. LmLIac. Leod. spec. 6, 51, 13: Hi sunt perfecti cantus, quia legitimam sui moduli qualitatem observant in principio, medio atque fine. LmLHugo Spechtsh. 564: Hic modulus quinti, talis modulatio sexti. / Septimus his modulis, octavus fungitur istis. LmLSumm. Guid. 63 (inde LmLGob. Pers. p. 189b. LmLSzydlov. 11 p. 44). al. [s.XV] LmLIoh. Olom. 9 p. 68: modulos discerne tonorum. al. LmLTrad. Holl. III 10, 14: Psalmi introituum tali modulo modulantur. al. LmLBart. Ram. 1, 3, 3 p. 57. (?) LmLLe Munerat moderat. 49. LmLFr. Gafur. theor. 1, 1, 8. al. LmLFlor. Fax. 2, 17, 8. 4 ? Tonart — ? mode [s.IX] LmLGloss. Mart. Cap. 926/355, 14: ‚modulorum gravitate perdomuit‘; ‚modulorum‘: tonorum. LmLIoh. Scot. annot. 483, 15: ‚aliis modulis‘: id est tonis (sim. LmLRemig. Aut. 483, 14). 5 Kennmelodie zur Charakterisierung der Kirchentonarten — characteristic melody for the definition of a mode [s.IX] LmLMus. ench. 8, 46: Ad hunc modum consuetis utuntur modulis ad investigandam toni cuiusque vim eadem ratione compositis (inde LmLInch. Uchub. 245). [s.XI] LmLBerno prol. 10, 9: Inveniuntur et moduli ad vim cuiusque toni investigandam antiquitus constituti, ut puta NOANNOEANE, NOEAIS, NOEOEANE. [s.XII] LmLTrad. Guid. 4: ad constitutionum formulas compendiose transeamus, quas in modulando modulos, in neumando vero formulas nuncupamus. [s.XIV] LmLAnon. Paris. I 4, 12: si aliquis modulus vel clausula cuiusdam cantus incipiatur per duas breves longa sequente. (?) 6 (beweglicher) Steg — (movable) bridge [syn.: magada] [s.X-XI] LmLPs.-Odo dial. p. 252b: Litterae vel notae, quibus musici utuntur, in linea, quae est sub corda, per ordinem positae sunt: dumque modulus inter lineam chordamque decurrit, per easdem litteras curtando vel elongando chorda omnem cantum mirabiliter facit (inde LmLComm. Boeth. II p. 262, 30. LmLTrad. Holl. VI 31, 6. LmLBonav. Brix. 27, 8). [s.XV] LmLIoh. Cicon. mus. 1, 18 p. 80, 6: Monocordus autem de Greco in Latini unicordium vel unicordis dicitur, cuius capitella semispheria vel emispheria dicuntur. Modulus, qui decurrit, smaragda vel magada vocatur, ut Boetius refert. al. 7 Intervall — interval [s.XI-XII] LmLTheog. Mett. 31 interp. 3 (p. 192b): Concinit equisoni modulum sic formula proti (sim. LmLUdalsc. 1. LmLTon. Baumg. 1, 2. cf. LmLHochadel, Melodieformeln p. 108) LmLTon. Gratianop. p. 46: Horum disposicione sonorum hipophrigiam modulationem pariter epocdoica sub intensione personant modulis epitritis ac sexqualteris diapason percurrentibus tonis a sua sede semitoniis. al. [s.XV] LmLIoh. Olom. 7 p. 30: Musica tredenis modulis completitur istis: Unisonus, semitonium, tonus eqs. al. LmLTrad. Holl. III 5, 14: quod novem sunt modi; unde versus: Ter ternis modulis cantus contexitur[] omnis (sim. LmLSzydlov. 7 p. 27. cf. Hermann. mod. p. 150: Ter terni sunt modi, quibus omnis cantilena contexitur: scilicet unisonus, semitonium ...). LmLIoh. Hoth. dial. p. 75. (?) 8 unbestimmte Gattungsbezeichnung — term that designates a genre of undetermined meaning [s.XIV] LmLIoh. Mur. spec. 2, 79: omnisque cantus mensuratus per tempora certa, ut in conductis, organis, modulis, cantilenis ceterisque modis (cf. F. Körndle: Die Motette vom 15. bis zum 17. Jahrhundert. In: Handbuch der musikalischen Gattungen 9, Laaber 1998, p. 104; LmLHMT s. v. motet p. 4-5). LmLComm. Boeth. II p. 76, 30: Et modulus secundum Catholicon est „tropus vel cantus, qui precinitur in principio misse vel matutinarum vel vesperarum“. 9 Taste — key [syn.: clavis] a Definition [s.XV] LmLConr. Zab. tract. DD 5: Modulos voco ligneas illas claves chordam percutientes, quas propter inscriptas sibi litteras claves consuetudinaliter appellamus. LmLConr. Zab. tract. YY 6: Moduli autem, id est claves ligneae, quae chordam tangere sive percutere debent. b Gebrauch — usage [s.XV] LmLConr. Zab. tract. DD 6: oportet utrumque ⋅b⋅ in numero clavium totali computari propter moduli dualitatem. LmLConr. Zab. tract. OO 7: Est autem tonus in proposito ascensus vel descensus de una voce ad aliam sibi proximam secundam sub et supra praeter semitonium, et in monochordo maius spatium habet inter modulum unum et sibi proximum. LmLConr. Zab. tract. YY 8: Ex omnibus autem aliis minutis sive parvis modulis clavichordii nulli inveniantur in toto monochordo praeter hos duos iam dictos ⋅b⋅ mollium modulos minutos. LmLConr. Zab. tract. YY 10: Sic ergo supra communia clavichordia abundabit monochordum in parte inferiori ad duas claves, scilicet ⋅Γ⋅ut et ⋅A⋅re. In parte autem superiori carebit supremo clavichordii modulo communi, quo abundat ipsum propter discantum, qui modulus in monochordo omnino superflueret. LmLConr. Zab. tract. ZZ 2: Sciendum ergo, quod talis monochordi mensuratio infra dicenda fieri debet in unico illo assere vel ligno tenui longo et lato ac optime planato, de quo omnes simul moduli veniunt formandi, prout clavichordiorum notum est factoribus. LmLConr. Zab. tract. AF 4: Ipsorum quoque duorum ⋅b⋅ mollium moduli aliquo colore depingantur, ut clarius eorum a ⋅C⋅ duris considerari queat differentia. al. LmLConr. Zab. mon. GG 2. cf. LmLGümpel, Tastenmonochord p. 154 sq. ex errore pro modalis: LmLAnon. Couss. I p. 438a.