modulo

modulor -atus sum, -ari et modulo -avi, -atum, -are 1. (in einer nach Maß und Zahl geregelten Weise) singen, spielen 2. musikalisch (aus-)gestalten, komponieren — 1. to sing, to play (in a manner determined according to measure and number) 2. to shape (musically), to compose 1 (in einer nach Maß und Zahl geregelten Weise) singen, spielen — to sing, to play (in a manner determined according to measure and number) [s.I a.Chr.] LmLVitruv. 1, 1, 15: in organo non medicus, sed musicus modulabitur, ut aures suavem cantionibus recipiant iucunditatem. LmLVitruv. 5, 4, 7: Concentus, quos natura hominis modulari potest ... sunt sex: diatessaron, diapente, diapason et disdiatessaron et disdiapente et disdiapason. al. [s.III] LmLFragm. Cens. 9, 3. al. LmLCens. 10, 3: musica est scientia bene modulandi (inde LmLAugust. 1, 2, 2. LmLCassiod. inst. 2, 5, 2. LmLScol. ench. 1, 1. LmLLib. argum. 6 p. 19. LmLFrut. brev. pr.[] p. 26. LmLHier. Mor. 1 p. 10, 3. LmLPetr. Dion. 1 p. 147. LmLIoh. Mur. comp. 6, 4 app. crit.: ... recte modulandi secundum Augustinum. LmLComm. Boeth. II p. 136, 35. LmLIoh. Cicon. mus. 1, 3 p. 58, 2. LmLDiff. mus. 13. LmLFr. Gafur. theor. 1, 4, 3. LmLFlor. Fax. 1, 2, 3. LmLGloss. Ioh. Mur. spec. 3, 2: ... recte modulandi). [s.IV] LmLAugust. 1, 2, 2: M.: Numquidnam hoc verbum, quod ‚modulari‘ dicitur, aut nunquam audisti aut uspiam nisi in eo, quod ad cantandum saltandumve pertineret? D.: Ita est quidem: sed quia video ‚modulari‘ a ‚modo‘ esse dictum, cum in omnibus bene factis modus servandus sit et multa etiam in canendo ac saltando quamvis delectent, vilissima sint, volo plenissime accipere, quid prorsus sit ipsa modulatio, quo uno pene verbo tantae disciplinae definitio continetur. LmLAugust. 1, 2, 3: Ergo scientiam modulandi iam probabile est esse scientiam bene movendi. LmLAugust. 1, 3, 4: Unde aliud est modulari, aliud bene modulari. Nam modulatio ad quemvis cantorem tantum, qui non erret in illis dimensionibus vocum ac sonorum; bona vero modulatio ad hanc liberalem disciplinam, id est ad musicam, pertinere arbitranda est. al. [s.V] LmLMart. Cap. 9, 888: modulatur tibia carmen. LmLMart. Cap. 9, 930: enarmonion modulandi genus. al. LmLFulgent. 1, 15 p. 25. 10. [s.VI] LmLBoeth. mus. 1, 1 p. 186, 18 (inde LmLHier. Mor. 8 p. 39, 27). [s.VII] LmLIsid. etym. 3, 20, 6: Diesis est spatia quaedam et deductiones modulandi atque vergentes de uno in altero sono (inde LmLAurelian. 5, 8. LmLHier. Mor. 4 p. 17, 16. LmLWalt. Odingt. 3, 1, 22. LmLComm. Boeth. II p. 276, 7). LmLIsid. etym. 6, 19, 12: Psalmus autem dicitur, qui cantatur ad psalterium ... Nam canticum psalmi est, cum id, quod organum modulatur, vox postea cantantis eloquitur. LmLIsid. etym. 7, 12, 26: Cantor autem vocatus, quia voce modulatur in cantu (inde LmLIoh. Cicon. mus. 2, 32 p. 308, 9. LmLIoh. Tinct. diff. 26: Cantor est, qui cantum voce modulatur). [s.IX-XII] LmLGloss. Boeth. mus. 1, 12, 52: ‚canticum‘: modulamus. al. LmLGloss. Boeth. ar. 648. [s.IX] LmLGloss. Mart. Cap. 930/357, 7-8. al. LmLRemig. Aut. 19, 7: ‚canora‘: id est modulata. LmLRemig. Aut. 494, 11: ‚modulandi‘: id est canendi. al. LmLAurelian. 2, 1: Musica autem est scientia recte modulandi sono cantuique congrua (inde LmLPetr. Palm. p. 507. LmLGloss. Ioh. Mur. spec. 1, 1). al. LmLMus. ench. 10, 33: quod his aequisonis vocibus modulatur. LmLMus. ench. 15, 1: ubi per diapente diaphoniam tribus seu quattuor vocibus modulatur. al. LmLScol. ench. 1, 1: M: Bene modulari quid est? Δ: Melos suavisonum moderari. Sed haec quantum ad artem. Ceterum non bene modulari video, si quis in vanis suavitate artis abutitur, quemadmodum nec ipse, qui, ubi oportet, arte uti non novit, quamvis quilibet devoto tantum corde Domino dulce canit. al. LmLOrg. Bamb. II 5: decentius modulamur laudis Dei gloriam. LmLInch. Uchub. 447: cum ad rationem huius descriptionis haec simphonia (sc. diapason) modulatur, liquido videtur eiusdem conditionis genere hanc ad se invicem concinere. al. LmLComm. br. tit.: Incipit commemoratio brevis de tonis et psalmis modulandis. al. LmLHucbald. 34. LmLReg. Prum. 3, 1. LmLReg. Prum. 5, 5 (inde LmLAnon. Bernh. 2, 74. LmLCompil. Paris. II p. 77. LmLIoh. Cicon. mus. 1, 2 p. 56, 3. LmLIac. Theat. 10. LmLWencesl. Prach. 102). LmLReg. Prum. ton. p. 223b. [s.X-XI] LmLTon. Lugd. pr. 15: Habet autem haec eadem consonantia diatessaron tres species: primam videlicet, qua per tonum ac tonum semitoniumque progreditur; secundam vero, qua per tonum, semitonium ac tonum modulatur; tertiam quoque, qua per semitonium, tonum ac tonum canitur. al. LmLGloss. Aug. 1, 79: proprie tamen musicae artis est modulari. al. LmLComm. ton. 4, 12. al. LmLBerno prol. 9, 26: Si has antiphonas tertio a finali loco, idest a lychanos meson, incipere volueris, in modulando deficis, dum semitonium, ubi esse debuit, minime repperis. al. LmLBerno ton. p. 87b. LmLGuido micr. pr. 21: pueri in modulandi studio. LmLGuido ep. p. 472,[] 152. LmLHermann. mus. p. 37 (p. 135): Mixolidius modulatur a ⋅G⋅ in ⋅g⋅. LmLHermann. mus. p. 47 (p. 140a): cantilenae rationabiliter componendae, regulariter iudicandae, decenter modulandae. al. LmLOdor. Sen. p. 165: Huius toni in antiphonis sic modulatur versus. al. LmLAribo 72 p. 54. al. LmLTon. Aug. p. 121a. LmLAnon. Prag. 153. LmLAnon. Gerbert 2. LmLFrut. ton. p. 176: Si quis tamen vellet cantum huius (sc. toni) certo constringere ordine ac legali sono modulari, videretur tertiae differentiae bene ac legaliter aptari. [s.XI-XII] LmLQuaest. mus. 1, 19 p. 50. al. LmLIoh. Cott. mus. 10, 31. al. LmLTrad. Guid. 4: ad constitutionum formulas compendiose transeamus, quas in modulando modulos, in neumando vero formulas nuncupamus. LmLGuido Aug. 30. LmLTheinr. Dov. 1, 1 p. 146, 4. LmLTon. Vatic. 12, 1 p. 189: Musica est motus vocum cum sciencia modulandi veraciter (sim. LmLCompil. Erlang. p. 30. LmLTrad. Holl. V 4b, 16). [s.XIII] LmLAnon. Lovan. p. 488a. LmLInst. patr. 1. al. LmLMus. man. 14, 5. LmLLambertus p. 254b (inde LmLTrad. Garl. plan. III 142. LmLQuat. princ. 3, 2. LmLPs.-Mur. interv. p. 312b. LmLAnon. Carthus. pract. 4, 10). LmLHier. Mor. 11 p. 48, 11. LmLTrad. Garl. plan. V 13: Musica est scientia veraciter canendi et recte modulandi, ad omnem perfectionem cantus via recta, facilis et aperta. LmLAnon. Ratisb. 8, 3, 9. LmLPs.-Thomas Aqu. I 7. al. LmLAnon. Couss. IV p. 58, 27: longa, brevis, longa modulando, brevis, longa, brevis quiescendo. al. LmLPs.-Mur. summa 125: Musica ... est ars modulandi sonos discrete. al. LmLWalt. Odingt. 5, 12, 5. [s.XIV] LmLMarch. luc. 1, 8, 4: quecumque per ipsam (sc. musicam armonicam) cantari possunt, per organicam musicam et rithmicam possunt etiam modulari, solum enim in hoc differt ab eis, quia ipsa sola per sonum fit, qui est vox hominis seu animalis. al. LmLMarch. comp. 9, 6. LmLIac. Leod. spec. 1, 2, 7: Isidorus autem tertio Etymologiarum sic ait: „Musica est peritia modulationis sono cantuque consistens“, idest scientia, qua quis peritus est modulare, idest dulciter cantare. LmLIac. Leod. spec. 6, 35, 4: modi nuncupantur a modulando, quod est dulciter cantare vel dulcis cantatio, quia in cantu ratione suae modulationis debet esse dulcis processus, prout ad talem vel talem pertinet modum. al. LmLPetr. Palm. p. 507. al. LmLQuat. princ. 3, 11: consonanciis cognitis non erit difficile habita habilitate cantum modulari (sim. LmLTrad. Holl. VI 28, 22). LmLQuat. princ. 3, 38: „Benedictus“ et „Magnificat“ morosius et reverencius modulari debent. al. LmLIoh. Boen ars 1, 12, 18: quidquid in voce possibile sit proferre aut in instrumentis modulari. LmLIoh. Boen mus. 4, 61. LmLComm. Boeth. II p. 408, 26. LmLCompil. Erlang. p. 29. al. [s.XV] LmLIoh. Olom. pr. p. 1. LmLIoh. Cicon. mus. 4, pr. p. 362, 8. al. LmLNicol. Cap. p. 310. LmLGob. Pers. p. 186a. al. LmLAnon. Claudifor. 4, 7, 11. LmLUgol. Urb. 1, 162, 18: per ⋅C⋅ quadrum cantari, ... per ⋅B⋅ molle quandoque debere modulari. al. LmLPs.-Guido corr. 3. al. LmLTrad. March. 387. LmLPetr. Talh. p. 6: musica est recte modulandi scientia et ex sonorum concordia suavem delectationem (ms.; ed.: delectionem) faciens in auditu. LmLAnon. Carthus. nat. 2, 5. al. LmLTrad. Holl. I 2, 12, 2. al. LmLTrad. Holl. II 4, 71: primi toni iubilus tali melodia modulatur. al. LmLAnon. Couss. XII 2, 5. LmLTrad. Holl. III 10, 14: Psalmi introituum tali modulo modulantur. al. LmLIoh. Legr. rit. 1, 1, 2, 10: ritus modulandi varii (inde LmLNicol. Burt. 1, 15, 93). al. LmLAnon. Mell. 6, 2: sono grossiore modulantur (sc. longe). al. LmLTrad. Holl. VI 4, 8. al. LmLConr. Zab. tract. P 2. al. LmLIoh. Tinct. diff. 175: Musica est modulandi peritia. LmLIoh. Legr. tac. p. 420a. LmLGuil. Dufay p. 388. LmLFr. Gafur. extr. 12, 18, 20. al. LmLFr. Gafur. op. 5, 5: abitiens apothomen seu semitonium maius ob nimiam sui dissonantiam, quam generat modulando. al. LmLBart. Ram. 1, 2, 1 p. 26. al. LmLNicol. Burt. 1, 13, 77. al. LmLIoh. Tinct. inv. p. 39. LmLBonav. Brix. 15, 97. al. LmLLad. Zalk. B 17. al. LmLLe Munerat moderat. 59: moris est producere seu modulare penultimam syllabam.[] al. LmLFr. Gafur. theor. 1, 1, 44. al. LmLLe Munerat tract. 16: modulari vel decantari. al. LmLGuill. Pod. ench. 11 p. 374. al. LmLGuill. Pod. 1, 11: in Gregoriana modulandi practica. al. LmLFr. Gafur. pract. 1, 15: Solent quoque cantores ecclesiastici in canticis, ut sunt alleluya et versus ac in eo genere plurima, circa unam eandemque vocalem continuato et perenni transitu modulari. LmLFr. Gafur. pract. 3, 15: fidibus ipsis modulando tenorem ac voce propria cantum vel econverso. al. LmLHerb. Tr. 2, 9 p. 58. LmLMich. Keinsp. ton. 16. al. LmLFlor. Fax. 1, 5, 13. al. LmLCompend. mus. 40. LmLAnon. La Fage III p. 245. al. LmLSzydlov. 10 p. 42. al. LmLFist. Cuprum pur. 28 p. 58: Post haec ordinantur fistulae ita, ut a dextra modulantis in sinistram paulatim maiores prodeant. 2 musikalisch (aus-)gestalten, komponieren — to shape (musically), to compose [s.XI] LmLGuido micr. 14, 20: Sed quia de artis virtute vix pauca libavimus, quibus ad bene modulandum rebus opus sit, videamus. Capitulum XV de commoda vel componenda modulatione (inde LmLMetrol. 43 p. 83). LmLFrut. brev. pr. p. 26: Bene autem modulari est rata tonorum et intervallorum dispositione per legitimos excursus apta modulatione suaves cantus formare eosque post debitos ascensus et descensus congruo et legitimo fini aptare. LmLFrut. brev. pr. p. 27: Huic opinioni et illud opitulari videtur, quod etiam saeculares cantilenae absque omni artificialis musicae scientia legitimo tonorum et intervallorum cursu dulciter proferuntur, et cum earum confictores modorum diversas proprietates et differentiarum ac intervallorum varietates, consonantiarum quoque proportiones nesciant, sola natura dictante sic congrue eas modulantur, ut legitime currentibus nihil horum deesse videatur. al. LmLIoh. Cott. mus. 10, 7: Modi a moderando sive modulando vocati sunt, quia videlicet per eos cantus moderatur, id est regitur, vel modulatur, id est componitur (inde LmLAnon. Pannain p. 107. LmLTon. Vatic. 12, 1 p. 190. LmLIoh. Aegid. 13, 9. LmLHier. Mor. 20 p. 152, 20. Anon. Gemnic. 2, 2, 6. LmLTrad. Holl. III 6, 14. LmLTrad. Holl. VI 35, 6. LmLConr. Zab. tract. AP 5). LmLIoh. Cott. mus. 17, 8: beatissimus papa Gregorius Spiritu Sancto ei, ut fertur, assidente et dictante cantum modulatus est. LmLIoh. Cott. mus. 23, 19: Cuius rei exemplum subiicere volumus, ut inde non solum discens organizare proficiat, sed et novum cantum componere cupiens modulandi formulam habeat. al. [s.XII] LmLTrad. Guid. 7. LmLAnon. La Fage I 15, 11: cum cantu debet incipere (sc. organum) et inde modulando vel lasciviendo, prout oportuerit et organizator voluerit, vel ascendere superius vel inferius descendere. al. LmLAnon. Pannain p. 114: Optima modulandi forma est, si ibi cantus pausationem finalis recipit, ubi sensus verborum distinctionem facit. al. [s.XIII] LmLIoh. Aegid. 3, 5. [s.XIV] LmLGuido Dion. 2, pr. 93: usque hodie Rome lectus eius (sc. beati pape Gregorii), quo recumbens modulabatur, flagellumque ipsius, quo pueris minabatur, veneratione congrua cum antiphonario eius autentico reservatur. [s.XV] LmLGuill. Pod. 4, 20: Primum igitur modulandi preceptum est, ut secundum verborum sententiam modi cantandi a musico cantum conficiente instituantur. al. cf. LmLHMT s. v. ‚modulatio‘