modulamen -inis
n. 1. Tonordnung (in einem Tonsystem) 2. Tonbewegung, Melodie, Gesang 3. Tonstufe 4. Zusammenklang, Wohlklang —
1. arrangement of pitches (within a tonal system) 2. melodic progression, melody, song 3. note 4. simultaneous sonority, euphony 1
Tonordnung (in einem Tonsystem) —
arrangement of pitches (within a tonal system) [s.IV] LmLCalc. 37: in mundo septem sunt planetes distantes a se musico modulamine. LmLMacrob. 2, 1, 6: Sed is sonus, qui ex qualicumque aeris ictu nascitur, aut dulce quiddam in aures et musicum defert aut ineptum et asperum personat. Nam si ictum observatio numerorum certa moderetur, compositum sibique consentiens modulamen educitur: at cum increpat tumultuaria et nullis modis gubernata conlisio, fragor turbidus et inconditus offendit auditum (
inde LmLComm. Boeth. II p. 116, 23. LmLFlor. Fax. 1, 3, 7).
al. [s.VI] LmLBoeth. arithm. 1, 1, 40 (
inde LmLUgol. Urb. 4, 2, 11. LmLFr. Gafur. theor. 3, 1, 7). LmLBoeth. arithm. 2, 54, 5 (
inde LmLIac. Leod. spec. 1, 74, 2). LmLBoeth. arithm. 2, 54, 70: VIII vero et VIIII ipsi contra se medii considerati epogdoum iungunt, qui in musico modulamine tonus vocatur.
[s.IX] LmLScol. ench. 3, 549: diatonici modulaminis ratione.
[s.X] LmLVers. Indicis 8.
(?) [s.XI-XII][] LmLQuaest. mus. 2, 26 p. 94: quisque modus duplici modulamine caesus / autentum plagam sedem componit in unam (
inde LmLIac. Leod. spec. 6, 56, 2).
[s.XIV] LmLIoh. Boen ars 2, 21, 8: novum genus modulaminis, quod nec dyatonicum nec cromaticum nec enarmonicum, ymmo commaticum dicetur. LmLLud. Sanct. 26.
(?) [s.XV] LmLGeorg. Ans. 1, 5.
(?) LmLIoh. Legr. rit. 1, 2, 11, 31. LmLTrad. Holl. V 2b, 11: Iubal ... epilogum proporcionum et modulaminum fertur invenisse (
sim. LmLLad. Zalk. A 10).
al. (?) LmLAdam Fuld. 1, 1 (
sim. LmLGloss. Ioh. Mur. spec. 3, 5).
(?) LmLFr. Gafur. pract. 3, 2.
al. 2
Tonbewegung, Melodie, Gesang —
melodic progression, melody, song [s.V] LmLMart. Cap. 9, 920: vocis modulamine.
al. [s.IX] LmLGloss. Mart. Cap. 923/354, 7-8: Pytagoras fistulam mutari precepit adque aliut modulamen concini iussit. LmLAurelian. 1, 8: per cantilene modulamen. LmLAurelian. 20, 1: Ab hac autem disciplina modulamina composita extant, quae die noctuque iuxta constitutionem patrum precedentium precinuntur in ecclesia.
al. [s.XIII] LmLInst. patr. 21: Iubilus vero dulci modulamine bene discretis neumis deponatur. LmLPs.-Mur. summa 2371: triplex cantus triplici modulamine crescit.
al. [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 6, 56, 2. LmLSumm. Guid. ton. 53. LmLComm. Boeth. II p. 16, 6: per modulamen mentem suam dulcorasse.
al. LmLAnon. Seay p. 26 (
sim. LmLAnon. Carthus. theor. 1, 9).
[s.XV] LmLIoh. Olom. 9 p. 45. LmLUgol. Urb. 1, 128, 16.
al. LmLGeorg. Ans. 1, 117: Componuntur itaque modulamina ex commixtione gravium acutarumque vocum. LmLAnon. Carthus. nat. 5, 45. LmLTrad. Holl. I pr. 3: psallebant modulamina. LmLTrad. Holl. I 2, 8, 4: in modulamine psalmorum.
al. LmLTrad. Holl. III 6, 27.
al. LmLIoh. Legr. rit. 1, 2, 3, 3.
al. LmLTrad. Holl. VI 38, 7: modulamen, cui versus annectitur, ut puta responsorium, introitus vel quicumque similis. LmLNicol. Burt. 3, 15, 94.
al. LmLIoh. Tinct. inv. p. 28. LmLFr. Gafur. theor. 5, 8, 7.
al. LmLGuill. Pod. 5, 2. LmLFr. Gafur. pract. 3, 11.
al. LmLHerb. Tr. 1, pr. p. 20. LmLMich. Keinsp. 4, 1: Cantus est modulaminis secundum arsim et thesim congrua coaptatio. 3
Tonstufe —
note [s.V] LmLFulgent. 1, 15 p. 25, 4: decimum musis adiciunt illa videlicet causa, quod humanae vocis decem sint modulamina; unde et cum decacorda Apollo pingitur cithara (
inde LmLRemig. Aut. 286, 17: ... vocis nostrae modulamina decem modis fiunt).
(?) [s.XV] LmLTrad. Holl. VI 47, 2: Voci autente dantur modulamina octo; / cui tamen ad decimam phas est pertingere cordam. 4
Zusammenklang, Wohlklang —
simultaneous sonority, euphony [s.VI] LmLCassiod. inst. 2, 5, 7: Symphonia est temperamentum sonitus gravis ad acutum vel acuti ad gravem modulamen efficiens.
[s.IX] LmLIoh. Scot. annot. 483, 14: ‚Egersimon‘ dicitur caelestis musica, quia super omnem corporeum sensum surgit. ‚'Eγείρω‘ enim ‚surgo‘, ‚egersimon‘ ‚surgens‘ in altum modulamen (
inde LmLRemig. Aut. 483, 14). LmLScol. ench. 3, 174: Quapropter nec soni musici in unum modulamen tam dulce coirent, si non eos per congrua et consona intervalla praefata proportionum commensuralitas sociaret.
[s.X-XI] LmLOrg. Paris. 21: Dicta autem diaphonia, quod non uniformi canore constet, sed concentu suaviter dissono in unum dulciter modulamen coeat. LmLCompil. Casin. 1, 22 p. 399: Symphoniae modulaminis sunt voces corporeae, quae laudem reddunt similiter.
(?) LmLAnon. Prag. 129: diapason simul et diapente triplicis modulamen.
[s.XIII] LmLAnon. Emmeram. 6 p. 284, 10: modulamine (
glo.: id est per dulcem concordantiam).
[s.XIV] LmLArn. Gill. 61.
(?) [s.XV] LmLUgol. Urb. 1, 26, 14: Tritonus igitur a consonantiarum modulamine est seiunctus. LmLFr. Gafur. theor. 5, 1, 14: cuius
(sc. tritoni) dissonum asperumque modulamen. LmLFist. Arbitrii 4 p. 130.
(?)[]