Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
liohtfaz st. n.
st. n., mhd. liehtvaz; as. liohtfat, mnl. lichtvat; ae. léohtfæt; vgl. nhd. lichtgefäß, mnd. lüchtevat. — Graff III,729 f.
leoht-faz: nom. sg.? Gl 1,202,3 (KRa); nom. pl. -] 5 (K); gen. pl. -]zo 158,26. 204,30. 234,3 (alle K); lehot-fazzo: gen. pl. 158,26 (Pa).
lioht-faz: nom. sg. Gl 1,316,47 (Rb). T 36,3; acc. sg. 96,5 (-i- aus e rad.). OPV 2,17,15; nom. pl. Gl 3,654,8. Holder 2,601 (Carlsr. Fragm. Aug. 147, 9. Jh.; bei lioh- nur die unteren Ränder der Buchstaben erkennbar, -a- abgerieben, vgl. Frank, Hss. S. 114 u. Anm. 12). T 148,5. 150,1; dat. pl. -]zon 148,2 (2). 183,1. OPV 4,16,15 (zweites -z- übergeschr. V); acc. pl. -] Gl 1,458,19. 468,45 (beide Rb). T 148,1. 4. OPV 4,33,36; lihot-fazzon: dat. pl. Gl 2,552,47; lioth-faz: acc. sg. OF 2,17,15; nom. pl. Gl 3,654,8; dat. pl. -]zon OF 4,16,15; acc. pl. -] 33,36; liot-faz (zum Ausfall des -h- vgl. Braune, Ahd. Gr.15 § 154 Anm. 6): nom. pl. Gl 3,654,9 (Wien 1234, 9. Jh.); acc. pl. H 1,8,3.
lieht-faz: nom. sg. Gl 3,181,42 (SH B). 660,32. S 153,4. NpNpw 118 O,105. Npw 118 O,107. 131,18; acc. sg. NpNpw 17,29. 131,17 (2, = Npw 18); nom. pl. Npgl 93, Prooem.; acc. pl. NpNpw 135,7; -uaz: nom. pl. W 138,1 (BCFK) [245,28]; -uas: nom. sg. Gl 3,181,42/43 (SH B); lieh-faz: dass. 4,149,54 (Sal. c; zum Ausfall des -t- in der Dreifachkonsonanz vgl. Gröger § 126 2 c β); liht-uaz (zu -i- für -ie- vgl. Braune, Ahd. Gr.15 § 48 Anm. 3): dass. 76,25 (Sal. a 1); -faz: nom. pl. WA 138,1; licht-faz: nom. sg. Gl 3,377,2 (Jd); lith-faz: dass. 394,47 (Hildeg.).
(Öl-)Lampe, Leuchter, Laterne, Gerät zum Leuchten, häufig in Form eines Gefäßes: a) eigentl.: cicindalun edho clesinu leohtfaz cicindelae Gl 1,202,5 (nach Splett, Stud. S. 282 ist wohl lucerna vitrea, vgl. R, übers.; dagegen spricht der Plur.). faz leohtfazzo vasa lucernae 204,30 (Wiedergabe des lat. Sing. durch Plur. unter Einfluß des Plur. von faz (?), vgl. Splett, Stud. S. 288). liohtfaz [fecitque Salomon omnia vasa domus dei, et altare aureum ... et] lucernas [, et forcipes aureos, 2. Paral. 4,21] 468,45. liehtfaz lucerna ł luminare 3,181,42. luminaria 654,8 (1 Hs. noch vł linus). Holder 2,601. luminare Gl 3,660,32. lampas 377,2 (darauf lampada idem. lucerna idem. cicendile similiter). liuizanz lucerna 394,47. lucerna 4,76,25. 149,54. uuiho magadi ... tragante heitariu liotfaz sanctae virgines ... gestantes claras lampadas H 1,8,3. fimf dumbo (Jungfrauen) intfanganen liohtfazzon ni namun oli mit in, thio uuisun uuarlihho intfiengun oli in iro faz mit liohtfazzon quinque fatuae (virgines) acceptis lampadibus non sumserunt oleum secum, prudentes vero acceperunt oleum in vasis suis cum lampadibus T 148,2. (Judas) quam inti mit imo mihil menigi mit liohtfazzon inti mit faccalon venit et cum eo turba multa cum lanternis et facibus 183,1, ähnl. O 4,16,15 (z. gl. St. = Joh. 18,3). ni brennit man ouh thuruh thaz giwisso sinaz liohtfaz, thaz er iz biwelze [vgl. nemo accendit lucernam, Marg. nach Matth. 5,14] 2,17,15; ferner: T 96,5 (lucerna). 148,1. 4 (beide lampada). 5 (lampas). 150,1 (lucerna). O 4,33,36; in Übers. eines PN: Philippus mund lehotfazzo Filippus os lampadarum Gl 1,158,26 (zur Glossengruppe vgl. Splett, Stud. S. 233). 234,3; in Wiedergabe von lanterna, das an die Stelle von latrina des lat. Kontextes getreten ist: liohtfaz [destruxerunt quoque aedem Baal, et fecerunt pro ea] latrinas (Hs. lanterenas; zur La. vgl. Meineke, Bernstein S. 128 u. Anm. 956) [usque in diem hanc, 4. Reg. 10,27] 458,19; — Docht (?): leohtfaz linchinum (aus licinium oder lychnus?) Gl 1,202,3 (zum Lat. vgl. Diefb., Gl. 328b s. v. licmen). lihotfazzon [nostris igniculis ... pinguis quos olei rore madentibus] lychnis (Hs. li-) [aut facibus pascimus aridis, Prud., H. ad inc. luc. (V) 14] 2,552,47; b) bildl.: liohtfaz thes lihhamen ist ouga lucerna corporis est oculus T 36,3. vuanda min liehtfaz zundest du truhten . uuir neheigen nehein lieht fone uns selben quoniam tu illuminas lucernam meam domine NpNpw 17,29. daz uuort dinera intheize liehtfaz ist minen fuozen Npw 118 O,107 (Np lucerna). der minnon liehtuaz brinnent unte lohezent lampades eius lampades ignis atque flammarum W 138,1 [245,28]; ferner: NpNpw 118 O,105 (lucerna); — bez. auf Johannes den Täufer: minemo geuuiehten habo ih alegaro liehtfaz ingagene. Daz liehtfaz zeigota Christus an Iohanne Baptista paravi lucernam Christo meo NpNpw 131,17 (2, = Npw 18). er (Johannes) ist ein brinnentiz liehtfaz Npw 131,18 (Np lucerna); c) übertr. auf (natürliche) Lichtquellen, wobei die Vorstellung des ‘Gefäßes’ zurücktritt: liohtfaz fiures [cum ergo occubuisset sol, facta est caligo tenebrosa, et apparuit clibanus fumans, et] lampas ignis [transiens inter divisiones illas, Gen. 15,17] Gl 1,316,47. diu himilisge gotes burg ... da ist daz gotes zorftel, der unendige tag, der burge tiure liehtfaz S 153,4; — die Leuchtkörper des Himmels: Sonne, Mond u. Sterne: (Gott) der diu michelen liehtfaz teta ... die sunnun des tages zeuualtenne ... den manen unde die sternen . dero naht zeuualtenne qui fecit luminaria magna NpNpw 135,7. in mittauuechun . do uuurden luminaria caeli (liehtfaz himilis) diu sit skinen super bonos et malos Npgl 93,Prooem.
Vgl. liohtkar. [Schmidt]