1.
integer, -gra, -grum.
script.:en-: MLWMLW
p. 2101, 45.-tae-: MLWForm. Marculfi 2,17 l. 72
(var. l.).-ec(er): MLWMLW
p. 2101, 45. 66.-tig(er): MLWConc. Merov. p. 37,2.
form. abl. sg.:-ru: MLWMLW
p. 2101, 45.-ri: MLWDipl. Karlom. I. 49 p. 69,2.
nom. pl. -us: MLWDipl. Merov. I 185 p. 460,30.
per metathesin acc. sg. -tregum: MLWChart. Ticin. 234 p. 16,11
(v. notam ed.), nom. pl. -treg(h)i
(cf. Stotz, Handb. 3,VII § 294.1): MLW
p. 2100, 65.
usu subst.: MLWMLWMLWMLW
l. 70. p. 2100, 1sqq. 2101, 39sqq. 2102, 16.sqq.
persaepe.
intactus, totus –
unangetastet, ‘intakt’: I
in univ.: A
usu vario: 1
usu communi: MLWStatut. ord. Teut. p. 42,13 fragmenta ... mensarum distribuantur pauperibus panibus -isintegris reservatis. 2
usu subst. i. q. pristinum –
ursprünglicher Zustand: MLWThietm. chron. 5,44 de Misni atque de Citici episcopatibus decrevit
rex ... ad -umintegrum redire. B
ex, ab, de -o i. q. denuo, iterum –
von Neuem, wieder(um), nochmals: MLWRimb. Anscar. 35 p. 69,11 licet antea decimata fuerint
animalia, ad elemosinarum dationem iterum ex -ointegro decimationem faciebat. MLWWiduk. gest. 3,64 quasi cum rege Danorum Haraldo bellum ab -ointegro machinaturus
(sc. Wichmannus). 3,76 ab -ointegro ab omni populo electus in principem transtulit
Otto corpus patris in civitatem. MLWRuotg. Brun. 35 p. 36,5 pax ... ex -ointegro condicta.
al. II
inviolatus, illaesus, incolumis –
unversehrt, unverletzt, unzerstört, unbeeinträchtigt, unbeschadet, heil: A
de hominibus eorumque sanitate, affectibus, moribus sim.: 1
strictius: a
spectat ad sanitatem: MLWLeg. Wisig. 2,5,11 salutem videntur
(sc. dementes) recipere et -aintegra ... mente persistere, de suis rebus ferre iudicium proiberi non poterunt (MLWDipl. Karoli III. 5.
al.). MLWHugeb. Wynneb. 13 p. 116,34 corpore -ointegro (MLWThietm. chron. 3,17.
al.; sim. MLWHraban. epist. 47 p. 502,23 qui ... fortes sunt et sensu atque corpore -iintegri.
al.). MLWThietm. chron. 4,26 brachium absque iiii digitis solo cum pollice -umintegrum. MLWMetell. buc. 8,48 quam dura cutis, plagis manet -aintegra cunctis.
al.
de sanitate ipsa: MLWRud. Fuld. mirac. 12 p. 338,17 puellae -aintegra mentis ac manus sanitas restituta est (MLWConst. Constant. 157 beneficiis ... beati Petri -eintegre me sanitati comperi restitutum.
al.). b
spectat ad virginitatem (‘unberührt’): MLWHincm. divort. 12 p. 182,10 non est auditum ..., ut ... inaperta vulva seu -aintegra carne vivum vel abortivum pepererit
femina eqs. p. 182,17 virgines, quae carne -aeintegrae sunt.
de Maria virgine: MLWGreg. Cat. chron. I p. 112,1 Christo domino adiuvante, eius optentu -rrimintegerrimę genitricis (
sim. p. 133,19). 2
latius: a
purus, incorruptus, probus, honestus –
rein, unverdorben, anständig, ehrlich, ‘integer’: MLWWalahfr. Otm. 5 vir venerabilis castitate -rinteger, vitae ac morum maturitate grandevus. MLWRuotg. Brun. 36 p. 37,28 repente flos ille -rrimusintegerrimus ...
(i. Liudolfus) e medio excessit. 41 p. 43,9 erat imperatori filius ... delicatissime indolis et -rrimeintegerrime voluptatis. MLWEpitaph. var. II 42,4 -aintegra vitae hostia grata
(sc. abbatissa) Deo. MLWAlbert.
M. bon. 191 p. 117,71 -umintegrum et incorruptum se conservare a delectationibus, quae corrumpunt. 195 p. 120,82 incorruptum et -umintegrum dicunt idem.
usu subst.: MLWEpist. Hann. 56 -orum ... corruptio est peccatum.
fort. huc spectat: MLWConst. imp. II 196,15 cum duobus viris bone opinionis et -iintegri status, synodalibus hominibus (196,20 sit omnis testis liber, -iintegri
s. et bone fame). b
verus, sincerus –
wahr, echt: MLWConst. Constant. 30 nos ... ad -amintegram christianorum fidem ... pervenisse. MLWWalahfr. Mamm. hymn. 8,2 mansit fides in pectore, spes mente felix -aintegra. MLWChart. Heinr. Leon. 16 de -rrimintegerrimę dilectionis affectu ex nostri parte sitis indubii.
al. c
liber –
frei: MLWCod. Lauresh. 20 l. 7 per quod
(testamentum) spontanea et -aintegra voluntate donamus, quod
eqs. B
de Christo i. q. immaculatus –
unbefleckt (loci spectant ad Vulg. lev. 23,12): MLWHymn. Hraban. 14,14,4 qui
(Agnus) frequenter immolatur permanetque -rinteger. MLWTheod. Amorb. Mart. 8 p. 426,39 est mirum ..., quomodo agnus Dei ... quotide in sacrosancta altaris mensa crucifigitur, moritur, a fidelibus comeditur ..., vivus et -rinteger manet.
al. C
de rebus: 1
strictius: a
non discissus, non diruptus –
nicht zerrissen, nicht geborsten: MLWLeg. Wisig. 8,4,21 vestis pretium, quantum -aintegra illa, que rupta ... est, valere potuit, dare conpellatur
(sc. qui vestem rupit). MLWWett. Gall. 38 p. 278,38 invenerunt
fratres ... pallam -amintegram, quam ante dolebant igne consumptam. MLWThietm. chron. 7,66 catena de pedibus divina maiestate constrictis leniter cadente -aqueintegraque permanente.
al. b
non perforatus, solidus –
nicht durchlöchert, dicht: MLWTheoph. sched. 3,21 sub quibus
(sc. dolii) foraminibus pone aliud vas -umintegrum, in quo colligas urinam eius
(hirci). c
non dissecatus –
nicht zerschnitten: MLWOtto Frising. gest. 1,58 p. 82,22 quas
(orthodoxorum patrum auctoritates) non in scedulis decisas sed in corpore librorum -asintegras attulerat
episcopus. d
non fucatus –
unverfälscht: MLWChart. Bund. 726 p. 197,9 (a. 1234) ambos brevia ipsi emtores retenerunt in se sani et intreghi pro defensione ipsarum terrarum. e
immutatus –
unverändert: MLWGodesc. Saxo gramm. 1 p. 358,19 nullatenus ipsa praepositio
(sc. con) corrumpitur, sed -aintegra regulariter manere dinoscitur. 2
latius: a
inconcussus, constans –
unangefochten, unumstößlich: MLWDipl. Loth. I. 139 p. 311,22 pro -aintegra firmitate. MLWDipl. Otton. II. 12 ut hęc nostrę traditionis auctoritas firma -aqueintegraque permaneat. MLWVita Mahum. 313 quę lex apud illos
(Agarenos) hactenus -rrimaintegerrima servatur. MLWChart. Raitenh. 232 p. 190,33 ut ... res ista maneat stabilis et semper -aintegra.
al. b
non offensus, non inquietatus –
unbehelligt, ungestört: MLWDipl. Loth. I. 15 p. 83,34 liceat eum
(sc. monasterium) cum omnibus suis rebus ... -umintegrum manere. MLWDipl. Karoli III. 7 p. 11,28 ancillarum Christi congregatio per eam
(precariam) diutius inconcussa consistat et -aintegra. c
consequens, rectus, aptus –
(folge)richtig, korrekt, stimmig: α
gramm.: MLWOtfr. ad Liutb. 121 ut qualicumque modo, sive corrupta seu lingua -aeintegrae artis, humanum genus auctorem omnium laudent. β
mus.: MLWAribo mus. p. 53,5 posset ... prior per ditonum appositus scandere per semiditonum proportionaliter ..., sed -aeintegrae non est euphoniae (
inde MLWComm. microl. 51 p. 168). γ
log.: MLWAlfan. premn. phys. 18,16 p. 100 non erit -aintegra diffinitio (
PG 40,681C ὑγιής), quae dicit
eqs. III
cunctus, plenus, non minutus, indivisus –
ganz, gesamt, vollständig, unvermindert, ungeteilt: A
gener.: 1
in univ.: a
usu vario: MLWDipl. Heinr. IV. 476 p. 649,42 -um ... servitium erit modius unus tritici, situlę vini duę ..., dimidium ... servitium erit
eqs. MLWGerhoh. Sim. p. 253,42 cum domui neque tectum neque parietes neque fundamenta desunt, -aintegra domus dicitur. MLWMetell. Quir. 63,35 reddidit -aintegra, quę tulisset
fur. MLWChart. Aquens. 257,10 in qua
(domo) panni -iintegri venduntur.
saepe.
de imagine totius corporis: MLWTheoph. sched. 3,61 p. 116,17 facies ... singulas imagines angelorum -asintegras. b
de manicis i. q. longus –
lang: MLWChart. Wirt. 1638 p. 31,36 (c. 1262) habeant
(sc. sorores) ... manicas camisearum -asintegras. c
non fissus, continuus –
ungeteilt, -gespalten, durchgehend: MLWTheoph. sched. 3,7 forcipes, qui dicuntur carbonarii ..., qui sint in una summitate -iintegri et plicati.
anat.: MLWAlfan. premn. phys. 24,30 p. 140 multis
(animalibus) ... ad defensionem simul et sustentaculum gressus
(sc. ungulae sunt) ut equis et omni animali ⌊-amintegram ungulam habenti⌋ (
PG 40,717A μονώνυχι). MLWAlbert.
M. animal. 3,71 homo habet os sincipitis, quod coronale vocatur, -umintegrum, et hoc multa aliorum animalium habent fissum. 13,49 -aintegra et indivisa voco
(sc. membra interiora), quae subiecto eadem sunt, ... sicut cor et pulmo. d
locut. adv. i. q. omnino, plene, plane –
zur Gänze, ganz und gar, völlig: α ex, in, de, ab, sub -o: MLWWillib. Bonif. 9 p. 57,2 cum ... colliculi opus iam ex -ointegro aedificarent
Fresones eqs. MLWVita Rimb. 12 p. 90,33 vestem ... promissionis ex -ointegro suscepit. MLWThangm. Bernw. 26 de -ointegro brachium sancti martiris abstulit. MLWConsuet. Marb. 286 potus ... in usus pauperum ab -ointegro recipitur. MLWIdung. Pruf. dial. 2,267 cui
(novitio) ... ter regula ex -ointegro lecta est.
saepius.
in formulis chartarum sim.: MLWLex Alam. 1,2 res illas ex -ointegro reddat. MLWChart. Sangall. B 12 omnia ex omnibus ex entecru. C 9 ex entegru. C 134 omnia ex -crointecro. MLWTrad. Frising. 200
b omnia in -ointegro in eodem loco nobis pertinentes. MLWDipl. Otton. I. 322 concambium ... non partim, sed ex toto et -ointegro fieri decrevimus. MLWDipl. Loth. II. 17 p. 412,20 ut villa ... ad dominium eorum
(sc. monachorum) sub -ointegro revertatur. MLWChart. Aquens. 24,23 terra de -ointegro in pristinum ... usum canonicorum ... restituetur.
persaepe. β ad, in, per -um (-o, -a): MLWForm. Andec. 50
a hoc
(sc. homicidium) ad -aintegra fortiter denecabat
(sc. accusatus). MLWHraban. epist. 28 p. 443,9 Hieronimi explanationes in hunc prophetam
(sc. Jeremiam) nusquam ad -umintegrum repperire potui. MLWDipl. Heinr. IV. 235 sicut dictum est in -umintegrum. MLWMarian. chron. a. Chr. 247 qui
(diaconi) ... gesta martirum veraciter in -igrointigro colligerent. MLWDipl. Loth. III. 78 quia ... militaribus negociis intenti Deo ad -umintegrum vacare non possumus.
al.
in formulis chartarum sim.: MLWTrad. Weiss. 1 l. 105 (a. 742) quicquid ... visus sum habere, ... trado ... ad -umintegrum. MLWDipl. Otton. I. 392 p. 534,31 quod ... abbas ... silvaticum ... velit ... per -umintegrum vendicare (
inde MLWDipl. Heinr. II. 247 p. 284,24). MLWChart. Tirol. notar. I 61 p. 29,6 cum omni iure et racione in -umintegrum.
persaepe. γ
abund. totum (et) (ad, in) -um
sim.: MLWChart. Sangall. C 18 (a. 752) tres locus et curtis totum et -umintegrum dono; ... iste omnia totum -crumintecrum ... trado. MLWChart. Fuld. B 22 p. 44,31 totum et -umintegrum ... dictam rem habeatis
(sc. monasterium). MLWDipl. Loth. I. 66 p. 178,20 xxv mansos ... totum et ad -umintegrum ... transfundimus. MLWDipl. Ludow. II. 64 p. 193,12 donamus ... curtem ... totum in -um.
cf. MLWMLWMLW
l. 45. 46. 48. 2
de possessionibus sim.: a
usu communi: MLWLeg. Burgund. const. I 24,3 ad matrem iubemus hereditatem mariti ... -amintegram pertinere. MLWNotit. Arnon. 5,5 tradidit ... dux ... unum putiatorium -umintegrum. MLWChart. Rhen. inf. I 7 tradidi
(sc. Theganbaldus) ... illam houam -amintegram (MLWCod. Lauresh. 3678,1 hubę lidorum xx -integrę.
al.). MLWEinh. Karol. 33 p. 38,18 (testam.) partes
(sc. substantiae suae) subdividendo de duabus partibus xx et unam partem fecit, tertiam -amintegram reservavit. MLWDipl. Heinr. III. 123 p. 154,34 predium ... habens xl mansos cum -aintegra ecclesia. 144 p. 183,6 locus -rinteger. MLWChart. Ital. Ficker 201 p. 255,13 comitatum sive episcopatum Aretinum et Perusinum ... non tollemus -osintegros
(ci. Staub, internos
ed.
) nec minuemus.
persaepe.
usu abund.: MLWCod. Lauresh. 496 (a. 774) cum omni -aintegra re. MLWTrad. Ratisb. 11 p. 9,36 cum omnibus -isintegris. MLWCod. Odalb. 5 ut ... ad sanctum Petrum ... tota et -aintegra loca praescripta consisterent. MLWDipl. Constantiae 16 p. 56,6 restitutionem -amintegram et plenariam facientes.
al. b
usu subst. i. q. omne –
alles: MLWTrad. Frising. 226 p. 209,27sqq. (a. 806) ut ... cum -ointegro, quod supramemoravimus, ad redimendum cum alia pecunia ... cum -ointegro pretiatum licentiam habuissent
(sc. filii comitis). MLWDipl. Ludow. Inf. 64 p. 194,39 curtem ... transfudimus totam cum -ointegro, cum curtilibus omnibusque edificiis, campis
eqs. 3
de pretio, valore sim.: MLWLeg. Burgund. const. 46,4 -umintegrum pretium ... occisi ... conpellatur
(sc. necator) exsolvere. MLWDesid. Cad. epist. 1,5 l. 15 -aintegra mercede. MLWLex Baiuv. 10,4 ducalis ... disciplina -rinteger (-aintegra
var. l.) permaneat. 14,17 aequalitatem -amintegram ille reddat, cuius
eqs. 4
de mensura: MLWRuotg. Brun. 47 numquam minus quam libra denariorum -aintegra. MLWDipl. Otton. II. 203 si in ... predictis locis -aintegra ... trium regalium hobarum inveniri non possit mensura. MLWGerb. geom. 3,5 dictus dodrans, quod ab -ointegro pede dempto quadrante constet. MLWTrad. Salisb. I 295 Wolframnus ... tradidit ... vineas ... duas, quarum una -integrę est dimensionis, altera dimidię. 5
de tempore: MLWLex Sal. Merov. 73,7 anno -ointegro (MLWLex Alam. 67,1 usque ad annum -umintegrum.
al.). MLWWandalb. martyr. compr. 13 ebdomas ... septem complectitur -aintegra soles. MLWWiduk. gest. 3,28 agens tres -osintegros menses ... rex in illis regionibus ... revertitur in Saxoniam. 3,38 dum mense -ointegro (-aintegra
var. l.) et dimidio obsideretur
urbs. MLWThietm. chron. 7,71 p. 484,28 ab uno pavimenti foramine per -umintegrum diem ... oleum emanavit. 6
-a aetas i. q. aetas pubes –
Volljährigkeit: MLWChart. Sangall. A II 571 (a. 873) post obitum ... illius
(matris) ad filias redeat
(sc. duae partes hereditatis) ..., usque dum ad -amintegram aetatem perveniant. 7
de textu (cf. MLW
p. 2100, 63): MLWHraban. epist. 24 p. 430,32 nisi eorum
(patrum) dicta ... -aintegra ponerem, ne
eqs. (
sim. 34 p. 467,34). 8
de versu: MLWGodesc. Saxo gramm. 2 p. 421,20 versus -rinteger unam habet figuram. 9
de luce diei: MLWRuotg. Brun. 45 p. 48,33 luce adhuc -aintegra vespertinę laudis officium ... consummavit. 10
de cucurbita ad sanguinem imminuendum usitata necessariisque instructa: MLWAurelius 4 p. 497,25 debemus adhibere cucurbitas vacuas aut -asintegras (intingeris
cod. Augiens. cxx). B
mus. de tono, pede: MLWRemig. Altiss. mus. 511,15 ‘una
(sc. divisio) mollis’, scilicet propter -umintegrum tonum (MLWBerno ton. prol. 2,22.
al.) MLWAnon. IV mus. 1 p. 34,22 pes -rinteger intelligitur in qualibet longa quinti modi perfecti vel imperfecti.
ibid. al. C
math. de numeris: MLWAnon. geom. I 3,26 p. 335,26 tetragonale latus interdum in -isintegris numeris nequit inveniri. MLWFranco Leod. circ. 6,227 quod omnis proportio, quae in minutiis constat, possit etiam ad -osintegros numeros transferri. MLWDixit Algorizmi 863 hec
(sc. dicta) sunt ... universa, que necessaria sunt hominibus ex divisione et multiplicatione in -ointegro numero.
al. D
natur. et philos.: MLWOtto Frising. gest. 1,5 p. 17,20 in nativis ... omnem naturam seu formam, quae -umintegrum esse substistentis sit
eqs. p. 18,14 humanitas, quae est -umintegrum esse hominis. p. 20,36. MLWUrso element. 2 p. 48,11sqq. que elementa
(sc. ignis, aqua, terra, aer) -aintegra sine ulla delibatione ... ad mundi continentiam sumpta sunt propterea, ut perfectum animal esset, idest mundus, utpote ex -isintegris corporibus perfectisque conflatum.
ibid. al. E
publ. et iur.: MLWLeg. Burgund. Rom. 41 si ingenuus redierit
(sc. manumissus), iura libertatis -aintegra se noverit recepisse (MLWChart. Aquens. 29,11.
al.). MLWLex Baiuv. 16,17 quod tibi donavi cum lege -aintegra et verbis testificatione firmare volo. MLWForm. Marculfin. 22 sub integremunitate (
leg. -aintegra emunitate;
v. notam ed.; item 23;
sim. 26. 30). MLWCapit. reg. Franc. 112,22 in libertate -aintegra persistendum
(sc. manumissus) omnibus diebus.