instruo

instruo, -struxi, -structum, -ere.?script. str-: MLW p. 2080, 34. I struendo parare, efficere, instituere – schaffen, bereiten, herstellen, einrichten: A proprie: 1 c. notione creandi, machinandi: a erigere, aedificare – errichten, erbauen: MLWHugeb. Wynneb. 7 p. 111,30 Dei famulus ... cardos erutando ruram renovabat, ... ibi habitationis casulas -endoinstruendo collocavit. MLWDipl. Ludow. II. 85 p. 234,17 (spur.) transfundimus antiquos aqueductus ..., quos ... in pristinum statum reformet ... vel certe novellos -endiinstruendi ... potestatem habeat coniunx. MLWOtto Frising. gest. 2,26 p. 131,23 baleare tormentum ... -untinstruunt oppidani. al. b condere – gründen, aufbauen: MLWHelm. chron. 110 p. 218,13 -unturinstruuntur illic (in Slavorum regione) civitates et oppida. c comparare – anrichten (lassen): MLWWaltharius 289 Waltharius magnis -xitinstruxit sumptibus escas. MLWRom. Salern. annal. p. 129,15 cenam affluentissimam -untinstruunt (sc. Franci). 2 c. notione aptum, promptum reddendi: a collocare – aufstellen (usu milit.): MLWThangm. Bernw. 23 p. 769,41 milites ad expugnationem -itinstruit imperator. MLWBerth. chron. B a. 1080 p. 376,14 cohortibus ad bellum ordinatissime satis -tisinstructis. b colere, plantare – kultivieren, (be)pflanzen, anlegen: MLWTrad. Patav. 637 (a. 1150/70) duas ... vineas alteram -taminstructam, alteram fratrum impensis -endaminstruendam ... fratribus in usum oblationis contulerunt (sc. Rǒdegerus cum uxore). MLWChart. Babenb. I 25 p. 35,25 vinee sunt in loco, qui lingua nostra dicitur Baden ..., -tisinstructis et ordinatis, que ad earum pertinent cultum. MLWChart. Pruss. II 349 p. 235,24sqq. ut ... milites ... terram nostram ... iam dudum desertam et incultam locent et -antinstruant, quam nemo primitus racione locacionis et instructionis propter metum Prutenorum ... ingredi presumebat, illam locare et -ereinstruere desiderant (sim. p. 236,11). B translate: 1 providere, moliri, expedire – in Gang setzen, in die Wege leiten, ermöglichen: MLWDipl. Karoli M. 71 p. 103,10 regalis serenitas semper ea -ereinstruere (institituere var. l.) debet, quae ad aeterna multimoda conferant lucra. MLWThangm. Bernw. 24 adversus hostes certamen -untinstruunt (sc. imperator cum suis). 2 praeparare – vorbereiten, zurüsten: MLWWandalb. mens. 130 classem -taminstructam ventis aptare secundis. MLWBerth. chron. B a. 1075 p. 226,12 Saxones vim et impetum bellantium utpote ad pugnam omnimode -toruminstructorum diutius ferre non sufficientes fugam adierunt. MLWOtto Frising. gest. 2,20 p. 123,19 erat ... arx ... presidiis munita obque tantae opis confidentiam ad propellendam principis iram -iinstrui ausa. 3 capere, constituere – fassen, einsetzen, festsetzen: MLWConc. Merov. (CC ser. Lat. CXLVIII^A) p. 285,121 quicumque ... deliberationem, quem ... in synodale concilio -emusinstruemus, temerare praesumpserit eqs. MLWChart. civ. August. 30 (a. 1265) exhibito sacramento, ut iuris rigor postulabat, verbis sentencialiter adhoc -tisinstructis resignavit Hartmannus. 4 inducere – einführen: MLWAmalar. off. 2,21,1 dalmatica a Silvestro papa -tainstructa (instituta var. l., ed. PL 105,1096^C) est. II (instrumento) adornare, suppeditare, munire – (mit einem Hilfsmittel) versehen, versorgen, ausrüsten: A strictius: 1 in univ.: a gener.: MLWWalahfr. Gall. 2,24 ecclesiae ... custos dum ... olei copiam ad luminaria -endainstruenda non haberet. MLWWiduk. gest. 3,44 p. 125,6 milites ... armis potius -tiinstructi quam fortuna (MLWThangm. Bernw. 7 p. 761,19. saepius). MLWBerth. chron. B a. 1079 p. 368,11 figmentorum argutiis ac responsis mirabiliter -tusinstructus (sc. legatus). MLWOtto Frising. chron. 7,35 p. 372,19 taliter (sc. vestibus) intus et foris -tiinstructi monachi ... signis radiant. al. b iur. i. q. (testimoniis) adornare, approbare – (mit Beweisen) ausrüsten, belegen: MLWChart. Merseb. 200 p. 162,38 (epist. papae a. 1229) causam sufficienter -taminstructam ad nos remittere (MLWChart. eccl. Halb. I 73. al.). v. et MLW p. 2073, 51. 2 dotare, augere – ausstatten, mehren: MLWDipl. Otton. I. 245^b p. 352,25 (spur.) quatinus ... abbas et sui successores ... habeant potestatem tenendi, iuste commutandi, regendi, regulariter -endiinstruendi (sc. castella, capellas, cellas). MLWDipl. Constantiae 52 p. 167,32 monasteria ... habebis (sc. archiepiscopus) sub potestate ... et providere et -ereinstruere ea eqs. 3 co-, inaedificare – bebauen: MLWTrad. Werd. 135 p. 30,7 (a. 1165) in Wagenhem in agris nullis edificiis -tisinstructis et ad hos pertinentibus ii sol. et viiii den. (sc. solvendi sunt). 4 ornare – schmücken, verzieren: MLWWalahfr. carm. 5,42 qui (Deus) ... floribus arva ... -itinstruit. B latius: 1 docere, erudire – unterrichten, -weisen, bilden, (be)lehren (c. acc. dupl.: MLWMLWl. 58. p. 2080, 2): a spectat ad fidem Christianam: α in univ.: MLWLiutg. Greg. 8 magister ... et discipuli eius ... proficientes ... in omni opere bono docentes et -entesinstruentes in via Dei. MLWWett. Gall. 24 p. 269,27 -tusinstructus de scripturis. MLWHraban. epist. 9 p. 395,31 ut non solum evangelicis, sed etiam legalibus ad Christi cultum pleniter -amurinstruamur traditionibus. MLWWalahfr. carm. 20,46 -imurinstruimur summae pacis amare viam. MLWHrotsv. Abr. 2,7 psalterium ceterasque divinae legis paginas illam (Mariam) crebrius visitando -aminstruam (cf. Vitae patr. 1 p. 652^D docebat eam psalterium). MLWDipl. Heinr. IV. 447 quę (abbatissa) vigilanter virgines sibi commissas ad Deo serviendu<m> hortatur et -itinstruit discretione laudabili. persaepe. β spectat ad praeparationem catechumenorum sim.: MLWConc. Karol. A 50^D,6 in primordio ... ecclesiae nemo ad perceptionem ... baptismatis admittebatur, nisi prius et fidei et baptismatis sacramento fuisset -tusinstructus. ibid. iterum. MLWHraban. epist. 40 p. 478,28 de -endisinstruendis rudibus in fide Christi. MLWVita Willeh. 2 multi ... ad fidem -tiinstructi fuerant. MLWLibell. conv. Baiuv. 3 confines eorum (Sclavorum) fide sancta -tiinstructi christianique effecti sunt. MLWPontif. Rom.-Germ. 99,82 -unturinstruuntur cathechumeni de auctoribus et initiis iiii^or evangeliorum. al. γ spectat ad regulam s. Benedicti: MLWEpist. var. II 5 praef. p. 305,23 dum regulares monachi venerint, qui iussu imperiali tota coenobia gentis nostrae ... regulariter -ereinstruere debebunt. MLWDipl. Otton. II. 63 p. 74,11 quem (Alavvicum) idoneum ... vitam beati Benedicti monachos -enduminstruendum elegimus et abbatem posuimus. MLWTrad. Ratisb. 345 quem (filium) illuc (ad s. Emmerammum) obtulit sub regulari vita -endaminstruendam (sic). al. b usu vario: α spectat ad homines: MLWArbeo Emm. 37 p. 85,18 erat ... operandi peritiae -tusinstructus senex. MLWHraban. epist. 29 p. 446,28 cum in utraque lingua perfecte -tusinstructus esset Theodorus. MLWNotker. Balb. gest. 1,5 p. 7,4 erat quidam clericus ... scientia litterarum non satis -tusinstructus. MLWIdung. Pruf. argum. 453 cum intentione ... mores -endiinstruendi introduxit Horatius rusticum murem et urbanum murem sibi invicem colloquentes. MLWOtto Frising. chron. 2,8 p. 76,6 tercius (sc. liber Aristotelis) ... iudicium purgans et -ensinstruens ... docet eqs. (v. notam ed.). MLWChart. episc. August. 86 p. 90,14 Wolfhardo nobile ... Sifrido dapifero ... verba et formam donationis -enteinstruente. persaepe. β spectat ad animalia i. q. formare – abrichten: MLWFrid. II. MLWImp. art. ven. 4 p. 101,8 ille, qui portat -tuminstructum (sc. falconem), precedat et vadat ad iactandum. 6 p. 189,33 -ereinstruere ipsos (falcones) ad circumvolandum in directo super falconarium. MLWAlbert. M. animal. 2,9 per ... promuscidam porrigit elephas domino suo, quod voluerit dominus suus, qui eum -xitinstruxit. al. 2 certiorem facere – informieren, benachrichtigen: MLWLeg. Wisig. 6,1,2 p. 248^a,13 quod si accusator, priusquam occulte iudici notitiam tradat, ... per ordinem -xeritinstruxerit, quem accusat. MLWEpist. Desid. Cad. 2,12 apices ... accepimus, ubi nobis per singula pietas consueta -ereinstruere dignavit. MLWForm. Flav. 117ⁱ supplicamus ..., ut nos ... in omnibus -ereinstruere faciatis eqs.fort. i. q. testimonium dare, probare – viell.: bezeugen, beweisen: MLWChart. episc. Halb. 491 (a. 1203/15) commonitus et a litonibus ... ville -entibusinstruentibus veritate diligenter requisita cessit ab omni iure advocatus. 3 praecipere, iubere, hortari, (ad)monere – anweisen, anordnen, beauftragen, auffordern, anraten: MLWDipl. Merov. I 141 p. 356,29 Amalricus nulla evident<em> potuit tradire racion<em>, qual<iter> in ac causa structus advenisset. MLWWillib. Bonif. 5 p. 19,3 fratres ..., ut patris cuiuslibet spiritalis se subiungerent imperio, -xitinstruxit. MLWTrad. Frising. 38 p. 66,31 ego Pern diaconus iussus ab episcopo Herede atque -tusinstructus donationis cartulam conscripsi. MLWThegan. Ludow. 54 p. 248,22 illi (duces) -xeruntinstruxerunt eum (Lotharium), ut veniret ad misericordiam patris. MLWStatut. ord. Teut. p. 111,7 fratres ... non milites equitabunt sub vexillo suo posterius vel antea, sicut iussi fuerint vel -tiinstructi. saepius.expressius i. q. bene consulere – gut beraten: MLWVita Heinr. IV. 11 p. 36,30 isti (qui tibi suggerunt) te decipiunt, non -untinstruunt.