Eintrag · Mittellateinisches Wb.
insolentia f.
insolentia (-sul-, -ncia), -ae f.script.:-ll-: MLW p. 2030, 11.in tmesi: MLWl. 51.struct.:c. gen.:inhaerentiae: MLWl. 47. al.explicativo: MLWMLWl. 13. 53. al. I de consuetudine: A proprie i. q. status insolitus – das Ungewohnte, Ungewöhnliche, ungewöhnlicher Zustand: MLWDipl. Conr. III. 133 p. 242,32 marchionissa piscacionem quandam ... per -aminsolentiam temporis ... ab ecclesia alienatam ... Corbeiensi ecclesie ... resignavit. MLWHist. Welf. 27 qui (exercitus) totus pene ... vel inedia vel aeris intemperantia vel ciborum -ainsolentia ... interierunt. MLWChron. Reinh. a. 1190 p. 546,40 tanta ... est maris -ciainsolencia, ut eqs. B meton. i. q. res insolita – ungewöhnliche Begebenheit: MLWLamb. Tuit. Herib. 2,7 p. 221,19 repente res accidit visu mirabilis; ... expalluit -aminsolentiam senior iam curvus senio. II de moribus: A lascivia, petulantia, protervitas, arrogantia – Übermut, Keckheit, Unverschämtheit, Frechheit, Respektlosigkeit: 1 proprie: a in univ. (fere de hominibus; de animalibus: MLWl. 35.): MLWConc. Karol. A 37,9 sacerdotes ... obscenorum iocorum -aminsolentiam non solum ipsi respuant, verum eqs. MLWThegan. Ludow. 30 misit legatos ... propter quandam -ciaminsolenciam, quam Romanus populus super Romanum pontificem Paschalem dixit. MLWDipl. Heinr. II. 533 p. 690,27 cum iterum defensorum ... -ciainsolencia deprimeretur monasterium. MLWChart. episc. Magd. 264 p. 333,36 Martinus ... quondam prepositus ... ecclesie canonicis -aminsolentiam eius accusantibus a Romano pontifice depositus. MLWChart. Tirol. I 563 p. 47,24 (epist. papae) ne ... contra prelatos suos succrescat -ainsolentia subditorum. persaepe.spectat ad animalia: MLWChart. civ. Spir. 11 p. 11,32 (a. 1084) ne a pecoris turbe -ciainsolencia facile turbarentur Iudaei. b spectat ad arrogantiam peccati: MLWAlbert. M. summ. theol. I 20,80,2,3,4 p. 883a,7 redarguendo et puniendo (sc. mala) impedit Deus -aminsolentiam et non tollit libertatem (spectat ad Vulg. Esth. 3,8). 2 meton. i. q. scelus (impium), facinus – Frevel(tat): MLWEpist. Hildesh. 106 longam habuimus (sc. episcopus) in tantis -isinsolentiis pacienciam. MLWChart. Rhen. med. II app. 15 p. 425,2 si forestarius -asinsolentias fecerit, quod in vulgari dicitur swant, hoc est, si ipse ... feras ... sine scitu archiepiscopi ... ceperit (de re v. Lexer, Mittelhochdt. Handwb. II. p. 1337 s. v. ‘swant’). B immodestia, abundantia immoderata – Maßlosigkeit, Taktlosigkeit, Übermaß, Unbescheidenheit: 1 proprie: MLWWillib. Bonif. praef. p. 4,4 non propriae praesumptionis -ainsolentia (insollertia var. l.) fretus (MLWRegino chron. a. 860 p. 78,26). MLWConc. Karol. A 39,13 p. 447,27 ne propter ... incuriam et -aminsolentiam aliquam in monasteriis patiantur sanctimoniales inopiam. MLWHincm. coll. 1 p. 92,13 timere debent presbiteri, ne per eorum neglegentiam vel -aminsolentiam (insolent iam L) sine causa erga se ... parrochianos suos scandalizent. MLWWalth. Spir. Christoph. I 1 adeo contumatię -aminsolentiam pressit, ne eqs. MLWBerth. chron. B a. 1074 p. 220,13 qui (rex Salomon) ... ob flagitiorum -aminsolentiam et turpitudinem a patruo suo ... depulsus est dignitate sua. MLWManeg. c. Wolfh. p. 48,15 ipsa (deliramenta) sue obscuritatis -ainsolentia animum auditoris obtundunt. al.fort. huc spectat: MLWChart. Babenb. 86 p. 117,12 (a. 1192) contra -aminsolentiam eorum, qui officiis nostris (sc. ducis Austriae et Styriae) presunt, eos veluti familiarius nobis obligatos stabili iure condonamus. 2 meton. i. q. postulatio intemperata – maßlose Forderung: MLWChart. Turic. 1236 p. 318,13 (a. 1263) cum monasterium nostrum (sc. Turicense) magno honere debitorum sit oppressum ... nec habeamus, unde possimus compescere -asinsolentias creditorum (1237 p. 319,23 -asinsolentias c. ... compescendo). C defectus disciplinae, indisciplinatio – Mangel an Zucht, Disziplinlosigkeit: 1 in univ.: MLWThangm. Bernw. 14 p. 765,2 postquam luxus ac superfluitas accessit, morum -ainsolentia subintravit, oboedientia torpuit. MLWChart. Raitenh. 253 p. 207,5 cum ... per tympana, fistularum sonitus et tumultum populi per omnes octo dies illos (sc. octavae) plures -cieinsolencie fieri consuevissent. 2 spectat ad infidelitatem in foedere sim.: MLWOtto MLWFrising. gest. p. 2,8 (dipl. Frid. I. imp.) haec (Longobardia) ... propter longam absentiam imperatorum ad -aminsolentiam declinaverat. 1,24 ob Rogerii Siculi -aminsolentiam (sim. 1,68 p. 97,26 propter quorumdam ... comitum -am)insolentiam. 2,20 p. 122,14 princeps Terdonensium ... vindicaturus -aminsolentiam. MLWChart. archiep. Magd. 334 p. 436,27 ut, que a ... suffraganeis canonice gesta cognoverimus, ... propter quorundam -aminsolentiam banno nostro firmemus (sc. archiepiscopus). D impetus – Angriff (usu meton.): MLWChart. Lux. IV 395 p. 495,27 (a. 1277) ut, si dicte domine ... molestarentur super decima ..., comes nos (sc. Walterum) ... a molestiis et -llenciisinsollenciis ... refrenet (cf. antea: si ... a nobis ... impeterentur).Fiedler