Eintrag · Lex. musicum Latinum
- Anchors
- 2 in 2 Wb.
- Sprachstufen
- 1 von 16
- Verweise rein
- 0
- Verweise raus
- 0
hypophrygius -a, -um vel subst. -i m. (ὑποφρύγιος) ‚hypophrygisch‘, das ‚Hypophrygische‘ — ‘hypophrygian’ 1 als Bezeichnung für die antike Transpositionsskala — as term that designates the ancient transposition in the Greek tonal system a hypophrygius gravior (einen Halbton über der hypodorischen Skala — a semitone higher than the hypodorian transposition) - hypophrygius acutior (einen Ganzton über der hypodorischen Skala, mit der Oktavspecies t t s t t s t — a tone higher than the hypodorian transposition, with the octave species t t s t t s t) [s.III] LmLFragm. Cens. 12, 2: Species carminum tredecim, ex quibus primi dorius, phrygius, lydius. His accesserunt gravissimus hypodorius, mox duo hypophrygii, gravior et acutior, deinde hypolydii totidem et perinde gravior et acutior, deinde dorius medius, tum phrygius gravis et alter excelsus, totidem lydii, gravis et acutus, tum mixolydii pari diversitate, postremus hypermixolydius acutissimus. b einen Halbton unter der hypoäolischen bzw. über der hypoiastischen Skala, mit der Oktavspecies t t s t t s t — a semitone lower than the hypoaeolian transposition, or a semitone higher than the hypoiastian transposition, with the octave species t t s t t s t [s.V] LmLMart. Cap. 9, 935 (ad loc.: LmLGloss. Mart. Cap. 935/359, 17). [s.VI] LmLBoeth. mus. 4, 15 p. 342, 13: Has igitur constitutiones si quis totas faciat acutiores vel in gravius totas remittat secundum supradictas diapason consonantiae species, efficiet modos VII, quorum nomina sunt haec: hypodorius, hypophrygius, hypolydius, dorius, phrygius, lydius, mixolydius (inde LmLHier. Mor. 20 p. 155, 10. LmLIac. Leod. spec. 6, 5, 2. LmLComm. Boeth. II p. 294, 8. Anon. Gemnic. 3, 1, 19. LmLGuill. Pod. 4, 1. LmLGuill. Pod. 4, 4). LmLBoeth. mus. 4, 15 p. 342, 21: Erit igitur tota constitutio acutior effecta hypophrygius modus. Quod, si in hypophrygio toni rursus intentionem voces acceperint, hypolydii modulatio nascetur (inde LmLIac. Leod. spec. 6, 5, 3-4. LmLComm. Boeth. II p. 294, 25-26. LmLFr. Gafur. op. 5, 8. LmLFr. Gafur. theor. 5, 8, 8. LmLGuill. Pod. 4, 1). al. LmLCassiod. inst. 2, 5, 8: Toni vero sunt quindecim:[] hypodorius, hypoiastius, hypophrygius, hypoaeolius, hypolydius, dorius, iastius, phrygius, aeolius, lydius, hyperdorius, hyperiastius, hyperphrygius, hyperaeolius, hyperlydius (inde LmLWalt. Odingt. 3, 9, 9). ibid.: Hypophrygius est hypoiastium hemitonio, hypodorium tono praecedens. ibid. al. (inde LmLAurelian. 6, 31-43). [s.IX-XII] LmLGloss. Boeth. mus. 4, 15, 40, 1-3. al. [s.X-XI] LmLTon. Lugd. pr. 70-73 (cf. LmLBernhard, Clavis Gerberti 1 p. 86). LmLAnon. Bernh. 1, 9. al. [s.XII] LmLGuido Aug. 238. al. [s.XIII] LmLMus. man. 14, 7: sicut hactenus eiusdem Boetii formula testatur, quae singulos per ordinem tonos quindecim notulis dupliciter annotatos ostendit. Aliis quippe notulis exprimitur ibi dorius, id est primus tonus, atque aliis ypodorius, id est secundus tonus, aliis lidius, aliis ypolidius, aliis frigius, aliis ypofrigius, aliis mixolidius, aliis ypermixolidius. LmLHier. Mor. 20 p. 155, 18. LmLWalt. Odingt. 3, 9, 13. al. [s.XIV] LmLGuido Dion. 1, 2, 186. LmLIac. Leod. spec. 6, 12, 2-6. al. LmLIac. Leod. spec. 6, 13, 14. al. LmLIac. Leod. spec. 6, 113, 2: Boethius enim, quantum ad primum tractatum Graecis utitur nominibus, gravissimum modum vocat hypodorium, secundum a gravissimo hypophrygium. LmLComm. Boeth. II p. 294, 37. al. [s.XV] LmLIoh. Legr. rit. 1, 3, 10, 3. LmLIoh. Tinct. nat. 1, 9. LmLFr. Gafur. op. 5, 8. LmLNicol. Burt. 1, 23, 130. LmLFr. Gafur. theor. 5, 8, 9. al. LmLGuill. Pod. 4, 1. al. LmLHerb. Tr. 2, pr. p. 43. 2 als Bezeichnung für die vierte Kirchentonart — as term for the fourth mode a zur Struktur und Lage im Tonsystem — with reference to disposition and register within the tonal system [s.IX-X] LmLAlia mus. 138 p. 199 (inde LmLAnon. Bernh. 2, 84). al. [s.X-XI] LmLAnon. Bernh. 2, 54: Ypophrigius habet descensum ad ypate ypaton, ascensum ad paramese habens finalem semper in ypate meson (sim. LmLCompil. Paris. II p. 76). al. LmLTon. Lugd. 4, 1. LmLHermann. mus. p. 37 (p. 134b): Ypofrigius constituitur a ⋅B⋅ in ⋅C⋅, mediatur et finitur ⋅E⋅. al. LmLOdor. Sen. p. 173: Plaga<lis> deuteri, id est pars secundi, qui et hypophrigius, ab hypate meson incipit et in eadem desinit; usque ad parameson ascendit et ad hypate hypaton descendit. LmLPs.-Guido arithm. p. 56b. LmLFrut. ton. p. 140: Plagis deuteri, qui et hypophrygius, constat superius ex secunda specie diapente, id est ab ⋅E⋅ ad ⋅C⋅, inferius vero ex secunda specie diatessaron, quae est ab ⋅E⋅ ad ⋅B⋅. [s.XI-XII] LmLQuaest. mus. 2, 26 p. 96 descr. LmLGuido Aug. 238. LmLTon. Gratianop. p. 46: Horum disposicione sonorum hipophrigiam modulationem pariter epo<c>doica sub intensione personant modulis epitritis ac sexqualteris diapason percurrentibus tonis a sua sede semitoniis. Hypolydiam modulandi specie<m> ypophrigio epocdoica intensione tenuato armonica tradit institutio acutiori omnium exurgere consonantiarum ordinem. [s.XIII-XIV] LmLIoh. Groch. 228. LmLWalt. Odingt. 5, 17, 12 descr. LmLTab. Basil. descr. LmLAnon. Ellsworth 4 p. 220, 2: Gregorius, huius operis consors, ad dorium ypodorium, ad frigium ypofrigium, ad lidium ypolidium, ad mixolidium ypomixolidium coaptavit fines in dictis litteris, prout superius notatum est, imponens. [s.XV] LmLIoh. Cicon. mus. 1, 20 p. 94 descr. LmLAnon. Carthus. nat. 7, 94. LmLTrad. Holl. III 10 p. 89 descr. LmLBart. Ram. 1, 3, 2 p. 54. al. LmLBonav. Brix. 15, 80: Quartus tonus vel modus vel plaga deuteri sive hypophrygius, quod idem est, finitur in voce quinta ⋅E⋅ et formatur ex secunda specie diapente et secunda diatessaron communi et inferius, licet raro utatur diatessaron inferius, sed tamen potest. al. LmLFr. Gafur. pract. 1, 7. al. b allgemein — general [s.XI] LmLHermann. mus. p. 63 (p. 147b). al. LmLOliva 99: Frigius et qui sub eo est, ypofrigius, a frigio dictus. LmLWilleh. Hirs. 17 (c. 16), 1: Boetius in dispositione octo troporum figuraliter descripta, ubi tropos primis eorum notat nominibus,[] protum autenticum dorium ... subiugales hypodorium, hypophrygium, hypolydium, hypermixolydium vocans. LmLAribo 40 p. 30. LmLPs.-Guido arithm. p. 57b: Dorius est authenticus, hypodorius subiugalis, phrygius authenticus, hypophrygius subiugalis. LmLFrut. ton. p. 148: Introitus eiusdem modi hypophrygii. al. LmLTheog. Mett. 28, 2 (p. 191b). al. LmLIoh. Cott. mus. 10, 38. al. [s.XII] LmLAnon. Pannain p. 108. [s.XIII] LmLHier. Mor. 20 p. 156, 3: Plaga vero secundi authenti hypophrygius dicitur ab ‚hypos‘, et ‚phrygius‘, quasi sub phrygio (ed.: subphrygio). LmLWalt. Odingt. 5, 17, 4-6. LmLEngelb. Adm. 4, 9, 6. [s.XIV] LmLSumm. Guid. comm. 1, 32. LmLGoscalc. 1, 5 p. 70, 11. LmLHeinr. Eger 5 p. 47. [s.XV] LmLGob. Pers. p. 187a: Et hos plagales tonos Graeci per hanc praepositionem ‚hypo‘, quae valet ‚sub‘ Latine, appositam prioribus vocabulis tonorum determinabant. Unde hypodorium dixerunt plagalem dorii, hypophrygium plagalem phrygii. Et sic de aliis. LmLUgol. Urb. 1, 47, 5. al. LmLAnon. Carthus. nat. 3, 16. LmLTrad. Holl. I p. 177: plagales <seu subiugales ad> radicem primorum addita hac praepositione ‚hypo‘ eisdem nominibus nominantur, ut hypodorius, hypophrygius, hypolydius, hypomixolydius tonus (sim. LmLTrad. Holl. VI 37, 2). LmLIoh. Tinct. nat. 1, 18. LmLAdam Fuld. 2, 13. LmLFr. Gafur. pract. 1, 7. LmLSzydlov. 12 p. 47: primo et principaliter secundus vocatur ipodorius, quartus vocatur ipofrigius, sextus vocatur ipolidius, octavus vocatur ipomixolidius. c zur Charakterisierung — with reference to characterization [s.XI] LmLHermann. mus. p. 65 (p. 148a): si generaliter pro naturali ratione ypodorium suavem, ypofrigium modestum vel morosum ... nominavero. LmLAribo 17 p. 47: qui quosdam modos infirmiores, quosdam etiam sensit saniores, quem frigius ad quendam thalamum traduxit yppofrigiusque penitentem reduxit. [s.XIII-XIV] LmLEngelb. Adm. 4, 3, 9. [s.XV] LmLUgol. Urb. 1, 47, 15: Hypophrygius vero non tam aspere sonat. LmLTrad. Holl. III 10 p. 88: Ast yppofrigius est blandus mitisque, modestus. / Ad pacem venit hic et succensas mitigat iras (sim. LmLTrad. Holl. VI 39, 15. LmLBonav. Brix. 18, 28). ibid. al. LmLBart. Ram. 1, 3, 3 p. 58: Mercurius vero hypophrygium reget. Nam iste modus adulatorum est, qui viciosos et sapientes probosque aequo modo collaudant et ad utramque partem facile convertuntur, hoc est ad lamentum et ad laetitiam, ad incitationem et ad sedationem, qualis est natura Mercurii, qui cum bonis bonus et cum malis est pessimus. al. LmLGuill. Pod. 4, 19. 3 als Bezeichnung für eine Tonstufe (C oder G) in einem Zweioktavensystem von hypodorius - hyperlydius (entsprechend der Tonskala von A- bzw. E-) — as a term that designates a pitch (C or G) in a two-octave system from hypodorius - hyperlydius (corresponding to the scale from A-, or E-) [s.XI] LmLMon. Pythagoras p. 37, 19: Post ypolidium vero ypoeolium statuens geminato yperdorii spatio, post ypoeolium ypofrigium stare disposuit, geminato lidii spatio. Post ypofrigium ypoiastium esse deliberans geminato eolii spatio. cf. LmLMeyer Chr., Mensura p. 255 [4 irrtümlich: als Bezeichnung für die zweite Kirchentonart — erroneously: as term for the second mode] [s.X-XI] LmLTon. Lugd. 2, 1 (MüMn): Secundus tropus hypophrigius Grece inscribitur plagis proti, id est particularis vel lateralis primi.[]
Lautwandel-Kette
Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart
Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.
-
—
Lateinhypophrygius
Lex. musicum Latinum · +1 Parallelbeleg
hypophrygius -a , -um vel subst. -i m. (ὑποφρύγιος) ‚hypophrygisch‘, das ‚Hypophrygische‘ — ‘hypophrygian’ 1 als Bezeich…
Verweisungsnetz
2 Knoten, 0 Kanten
Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen
Filter:
Sackgasse 2
Wortbildung
Komposita & Ableitungen mit hypophrygius
0 Bildungen · 0 Erstglied · 0 Zweitglied · 0 Ableitungen
Keine Komposita gefunden — hypophrygius kommt in keinem anderen Lemma als Erst- oder Zweitglied vor.
Zitieren als…
- APA
-
Cotta, M. (2026). „hypophrygius". In lautwandel.de — Aggregat aus 53 historischen deutschen Wörterbüchern. Abgerufen am 11. May 2026, von https://lautwandel.de/lemma/hypophrygius/lml?formid=H00140
- MLA
-
Cotta, Marcel. „hypophrygius". lautwandel.de, 2026, https://lautwandel.de/lemma/hypophrygius/lml?formid=H00140. Abgerufen 11. May 2026.
- Chicago
-
Cotta, Marcel. „hypophrygius". lautwandel.de. Zugegriffen 11. May 2026. https://lautwandel.de/lemma/hypophrygius/lml?formid=H00140.
- BibTeX
-
@misc{lautwandel_hypophrygius_2026, author = {Cotta, Marcel}, title = {„hypophrygius"}, year = {2026}, howpublished = {lautwandel.de — Aggregat aus 53 historischen deutschen Wörterbüchern}, url = {https://lautwandel.de/lemma/hypophrygius/lml?formid=H00140}, urldate = {2026-05-11}, }