hyperbolaeos

hyperbolaeos -a, -on (ὑπερβολαῖος) ‚hinzugefügt‘ — ‘appended’ 1 zur Benennung der Saiten bzw. Töne des höchsten Tetrachords (e - ) — for designation of the strings or notes of the highest tetrachord (e - ) [s.I a.Chr.] LmLVitruv. 5, 4, 5. al. [s.III] LmLFragm. Cens. 12, 3. [s.IV] LmLMart. Cap. 9, 931: quintus decimus νήτη διεζευγμένων, id est ultima divisarum, sextus decimus τρίτη ὑπερβολαίων, id est tertia excellentium, septimus decimus ὑπερβολαίων διάτονος, hoc est excellentium extenta, octavus decimus νήτη ὑπερβολαίων, id est ultima excellentium. [s.VI] LmLBoeth. mus. 1, 20 p. 211, 5: aliud unum tetrachordum adiunctum est super neten diezeugmenon, quae quoniam supervadebant acumine netas superius collocatas, omne illud tetrachordum hyperboleon vocatum est (inde LmLIac. Leod. spec. 5, 4, 36). LmLBoeth. mus. 1, 21 p. 213, 4: sint igitur quinque tetrachorda: hypaton, meson, synemmenon, diezeugmenon, hyperboleon (inde LmLHier. Mor. 9 p. 44, 14. LmLIoh. Cicon. mus. append. 1 p. 392, 9). LmLBoeth. mus. 1, 26 p. 219, 1: Albinus autem earum nomina Latina oratione ita interpretatus est, ut hypatas principales vocaret, mesas medias, synemmenas coniunctas, diezeugmenas disiunctas, hyperboleas excellentes (inde LmLReg. Prum. 14, 41. LmLIac. Leod. spec. 5, 6, 1-2. LmLIoh. Cicon. mus. 2, 47 p. 322, 4. LmLUgol. Urb. 5, 44, 30. LmLFr. Gafur. op. 5, 1. LmLFr. Gafur. theor. 5, 1, 18). LmLBoeth. mus. 4, 12 p. 335, 5: V tantum notantur esse tetrachorda: primum atque gravissimum hypaton ... quintum vero est hyperboleon, cuius est quidem princeps nete diezeugmenon, ad neten vero hyperboleon terminatur extremam (inde LmLIac. Leod. spec. 5, 37, 4. LmLIoh. Cicon. mus. 2, 46 p. 320, 17. LmLUgol. Urb. mon. 1, 15-16. LmLIoh. Hoth. exc. p. 42). al. [s.IX-XII] LmLGloss. Boeth. mus. 1, 22, 138a, 13: Hyperboleon: excellentium. al. [s.IX] LmLGloss. Mart. Cap. 954/368, 3-4 (sim. LmLRemig. Aut. 509, 18). al. LmLRemig. Aut. 504, 12. al. LmLMus. ench. 16 descr. al. LmLHucbald. 37: Nam sinemenon coniunctarum, diezeugmenon divisarum, yperboleon excellentium interpretatur. al. LmLMod. Ecce modorum 21. eqs. al. LmLAlia mus. 15 p. 107. al. LmLReg. Prum. 14, 4. al. [s.X-XI] LmLTon. Lugd. pr. 63. al. LmLAnon. Bernh. 1, 3. al. LmLBerno prol. 5, 15. al. LmLPs.-Berno mon. 4, 2. al. LmLHermann. mus. p. 35 (p. 134a). LmLOdor. Sen. p. 180: Autentus tritus, id est auctoritate tercius, qui et lydius, a trite diezeugmenon incipit et in paripatemeson desinit; usque ad trite hyperboleon ascendit[] et ad hypate meson descendit. eqs. al. LmLOliva 15. al. LmLWilleh. Hirs. 3 (c. 2), 3: In ipsis quindecim chordis inveniuntur tetrachorda nominibus, genere, specie valde diversa, id est tetrachordum hypaton, meson, diezeugmenon, hyperboleon. al. LmLAribo 6 p. 11. al. LmLLib. spec. 27 p. 49. LmLCompil. Casin. 1, 24 descr. LmLAnon. Prag. 156. LmLVers. Consona quo p. 174. LmLAnon. Venet. I 11-14. LmLMod. Protus finit p. 108: Tritus finit in paripate meson et intenditur usque ad trite yperboleon. ibid. al. LmLFrut. brev. 13 p. 98: Tertia decima (sc. chorda) ⋅f⋅ designatur, quae trite hyperbolaeon, id est tertia excellentium, vocatur. Quartadecima ⋅g⋅ figuratur, quae paranete hyperbolaeon, id est prope ultimam excellentium, nominatur. Quintadecima ⋅aa⋅ informatur et nete hyperbolaeon, id est ultima excellentium, appellatur. al. LmLFrut. ton. p. 113. al. [s.XI-XII] LmLAnon. Wolf p. 208: Secundus magister intenditur ad trite hyperboleon, idest ⋅f⋅. eqs. al. LmLQuaest. mus. 1, 6 p. 16. LmLTheog. Mett. 30, 3 (p. 192a). al. LmLIoh. Cott. mus. 13, 29: Sequitur ⋅f⋅, quae appellatur trite hyperboleon, id est tertia excellentium ... Post ⋅f⋅ locata est ⋅g⋅, quae dicitur paranete hyperboleon, id est iuxta ultimam excellentium, quia est iuxta ⋅aa⋅, quae vocatur nete hyperboleon, id est ultima excellentium. LmLIoh. Cott. mus. 13, 32 descr. al. LmLGuido Aug. 57. al. LmLCompil. Paris. II p. 76-77. [s.XIII] LmLMus. man. 12, 3. LmLComm. Boeth. I 1, 20 p. 60. al. LmLEngelb. Adm. 1, 15, 21: et tetracordum yperboleon, i. e. excellencium, quod est quintum. al. LmLWalt. Odingt. 3, 2, 23: Trite hyperboleon, id est tertia ab ultima excellentium. Paranete hyperboleon, id est iuxta excellentissimam. Nete hyperboleon, id est ultima excellentium. [s.XIV] LmLMarch. luc. 15, 1, 17: ⋅e⋅ nete diezeugmenon, ⋅f⋅ trite yperboleon, ⋅g⋅ paranete yperboleon, ⋅a⋅ nete yperboleon. LmLIac. Leod. spec. 5, 14, 15: Quintum et ultimum tetrachordum dicitur tetrachordum excellentium; unde vocatur hyperboleon, quod excellentiam signat; illius enim tetrachordi chordae ceteris excellentiores sunt in acumine. al. LmLWillelm. 3, 3 descr. al. LmLHeinr. Eger 2 p. 38. LmLComm. Boeth. II p. 270, 2. al. LmLAnon. Ellsworth 4 p. 224, 2-3. [s.XV] LmLIoh. Cicon. mus. 1, 60 p. 216, 2: Eptaden est in responsorio „Ecce eicies me hodie“ in eo loco „Omnis qui invenerit me occidet me“, ut lychanos meson ad trite hyperboleon. LmLIoh. Cicon. mus. 2, 50 p. 326, 1: Trite hyperboleon, id est tertia excellentium. Hyperboleon diatonos, id est penultima excellentium. Nete hyperboleon, id est ultima excellentium. Nam hypaton diatonos et meson diatonos et synemenon diatonos et diezeugmenon diatonos et hyperboleon diatonos omnes diatonos vocantur, id est extente, quia omnes tono distant ab inferiore et superiore. al. LmLGob. Pers. p. 183a: Sequitur ⋅f⋅, quae vocatur trite hyperbolaeon, id est tertia excellentium. ⋅g⋅ dicitur paranete hyperbolaeon, iuxta ultimam excellentium, quod est iuxta ⋅aa⋅, quae vocatur nete hyperbolaeon, id est ultima excellentium. LmLUgol. Urb. 5, 41, 16. al. LmLGeorg. Ans. 2, 70: notarum hyperbolaion, hoc est acutissimarum. al. LmLAnon. Carthus. inton. 88. al. LmLIoh. Legr. rit. 1, 1, 7, 5: Has igitur Graeci quindecim cordas in quatuor primo divisere tetracordis primum appellantes tetracordum hypaton, id est gravissimarum, secundum autem tetracordum meson, hoc est mediarum, tertium tetracordum diezeugmenon, id est disiunctarum, quartum vero tetracordum hyperboleon, quod sonat superiorum. al. LmLTab. Catan. p. 142. LmLFr. Gafur. extr. 3, 7, 3. LmLFr. Gafur. op. 5, 1 (sim. LmLFr. Gafur. theor. 5, 1, 17). LmLBart. Ram. 1, 1, 3 p. 7: Estque quintum tetrachordum ⋅m⋅p⋅, quod hyperboleon, hoc est excellentium, dicitur. LmLBart. Ram. 1, 3, 3 p. 59: Rogerius Caperon asserebat esse crisim vocem illam supra neten hyperboleon additam. al. LmLIoh. Hoth. exc. p. 44. al. LmLAdam Fuld. 2, 1. al. LmLGuill. Pod. ench. 13 p. 375. LmLGuill. Pod. 2, 12: Tertiadecima ⋅f⋅ tryte yperboleon, id est tertia[] superacutarum ab ultima dinumerando. Quartadecima ⋅g⋅ paranete yperboleon, id est iuxta ultimam superacutarum posita, que etiam lycanos yperboleon dicitur. Quintadecima ⋅a⋅, que finem facit, nete yperboleon, id est inferior vel ultima superacutarum sive excellentium. al. LmLMich. Keinsp. 3, 10-12. LmLErasm. Hor. p. 85b. al. LmLMon. Ante omnia p. 38, 4. LmLMon. Boetius p. 232, 9. al. LmLMon. Designata p. 70, 17-18. LmLMon. Dimidium 2-5. LmLMon. Dividatur p. 54, 2. al. LmLMon. In capite p. 26, 6. LmLMon. In primis 3. al. LmLMon. In primis divide p. 5, 3. al. LmLMon. Magadis p. 13, 12-14. LmLMon. Mensurus p. 66, 11. LmLMon. Mon. compos. II p. 69, 61-62. LmLMon. Mon. divisurus p. 40, 33. al. LmLMon. Mon. regulare p. 180, 52. LmLMon. Prius dividenda 1. al. LmLMon. Qui desideras p. 92. LmLMon. Si regularis 6. LmLMon. Super unum 17. LmLFist. Rogatus 36-38 p. 68. 2 zur Benennung des verbundenen Tetrachords (e - aa) oberhalb des Tetrachordum diezeugmenon — for designation of the conjunct tetrachord (e - aa) above the diezeugmenon tetrachord a allgemeiner Gebrauch — general usage [s.I a.Chr.] LmLVitruv. 5, 4, 7: Tetrachorda autem sunt quinque: primum gravissimum, quod Graece dicitur υπατον, secundum medianum, quod appellatur μεσον, tertium coniunctum, quod συνημμενον dicitur, quartum disiunctum, quod διεζευγμενον nominatur, quintum, quod est acutissimum, Graece υπερβολαιον dicitur. [s.III] LmLFragm. Cens. 12, 4. [s.XI] LmLPs.-Berno mon. 5, 9: Quintum (sc. tetrachordum)... hyperboleon, id est excellens, dicitur, quod in acutioribus et idcirco excellentioribus vocibus inveniatur. LmLOliva 15. [s.XIII] LmLComm. Boeth. I 1, 20 p. 59. [s.XV] LmLIoh. Cicon. mus. append. 5 p. 406, 26: Ecce habes unum tetracordum, quod vocatur hyperboleon, id est superexcellens (inde LmLMon. In primis divide p. 5, 9). LmLFr. Gafur. op. 5, 1: superadiunctum est unum aliud tetracordum ... quod ... hyparboleon vocatum est, quasi superius adiunctum (sim. LmLFr. Gafur. theor. 5, 1, 15). LmLErasm. Hor. p. 84a: Ultimum tetrachordum est hyperboleon, et hoc est excellens. b irrtümlicher Gebrauch als Adverb — erroneous usage as adverb [s.XIV] LmLWalt. Odingt. 3, 2, 32: Ultimum (sc. tetrachordum) hyperboleon, id est excellenter.