hypate

hypate -es f. (ὑπάτη) I. die ‚höchste Saite‘ (in der graphischen Darstellung des Tonsystems) II. ? Neumenbezeichnung — I. the ‘highest string’ (within the visual representation of the tonal system) II. ? term that designates a neume I die ‚höchste Saite‘ (in der graphischen Darstellung des Tonsystems) — the ‘highest string’ (within the visual representation of the tonal system) 1 als Bezeichnung für den tiefsten Ton eines Tonsystems — as term that designates the lowest note in a tonal system a im bis zu achtsaitigen Tonsystem — within a tonal system that consists of up to eight strings [s.I a.Chr.] LmLVitruv. 5, 4, 6. [s.III] LmLFragm. Cens. 12, 3. [s.IV] LmLCalc. 44: veteres musici octo solis chordis utebantur, quarum princeps erat hypate edens gravissimum sonum, ultima vero nete acutum edens sonum. LmLFav. Eul. 26, 5. [s.VI] LmLBoeth. mus. 1, 20 p. 206, 12: septimus nervus a Terpandro Lesbio adiunctus est secundum septem scilicet planetarum similitudinem. Inque his, quae gravissima quidem erat, vocata est hypate quasi maior atque honorabilior, unde Iovem etiam hypaton vocant. Consulem quoque eodem nuncupant nomine propter excellentiam dignitatis ... Parhypate vero secunda, quasi iuxta hypaten posita et collocata (inde LmLGloss. Boeth. mus. 1, 20, 32-33. LmLGloss. Boeth. mus. 1, 20, 65. LmLFrut. brev. 1 p. 28. LmLHucbald. 43. LmLReg. Prum. 14, 10. LmLEngelb. Adm. 1, 11, 5. LmLAnon. Ellsworth 3 p. 200, 3. LmLUgol. Urb. 1, 5, 3-4. LmLFr. Gafur. extr. 3, 1, 3. LmLFr. Gafur. op. 5, 1. LmLFr. Gafur. theor. 5, 1, 4. sim. LmLGloss. Mart. Cap. 941/362, 14. LmLComm. Boeth. I 1, 20 p. 57. LmLBart. Ram. 1, 1, 3 p. 7). LmLBoeth. mus. 1, 20 p. 207, 28: In eptachordo enim est unum tetrachordum: hypate, parhypate, lichanos, mese, aliud vero: mese, paramese, paranete, nete, dum mesen nervum secundo numeramus (inde LmLFrut. brev. 1 p. 29. sim. LmLUgol. Urb. 1, 5, 6. LmLFr. Gafur. extr. 3, 2, 3). al. [s.IX-XII] LmLGloss. Boeth. mus. 1, 20, 38-41. [s.IX-X] LmLHucbald. 43: Primo autem solum[] octo cordae fuerunt his nominibus: Hipate - Parhipate - Lichanos - Mese - Paramese - Trite - Paranete - Nete. [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 5, 4, 17. LmLAnon. Ellsworth 3 p. 198, 2: Chorebus Athis, qui fuit rex Lidorum, quintam cordam apposuit, ut sequitur: ⋅C⋅ ypate... ⋅D⋅ paripate ... ⋅E⋅ lichanos ... ⋅F⋅ mese ... ⋅G⋅ paramese ... Hyagnis Frix exacordum composuit, ut sequitur: ⋅C⋅ ypate... ⋅D⋅ paripate ... ⋅E⋅ lichanos ... ⋅F⋅ mese ... ⋅G⋅ paramese ... ⋅A⋅ nete. al. [s.XV] LmLIoh. Cicon. mus. 1, 4 p. 62, 5: Sed legitur Mercurius Pythagoras quatuor cordarum esse inventor, videlicet hypate, parhypate, lychanos, mese, antequam muse facte fuissent (sim. LmLIoh. Cicon. mus. 2, 44 p. 316, 9). LmLUgol. Urb. 1, 5, 3-4. LmLFr. Gafur. extr. 3, 1, 3. LmLFr. Gafur. op. 5, 1 (sim. LmLFr. Gafur. theor. 5, 1, 4-5). LmLIoh. Hoth. dial. p. 65. b im neunsaitigen Tonsystem (mit Hinzufügung der hyperhypate unterhalb der hypate) — within a tonal system of nine strings (with the insertion of the hyperhypte below the hypate) [s.VI] LmLBoeth. mus. 1, 20 p. 208, 12: Prophrastus autem Periotes ad graviorem partem unam addidit chordam, ut faceret totum enneachordum. Quae, quoniam super hypaten est addita, hyperhypate est nuncupata. ... nunc vero ordo sese enneachordi sic habet: Hyperhypate - Hypate - Parhypate - Lichanos - Mese - Paramese - Trite - Paranete - Nete (inde LmLFrut. brev. 1 p. 29. LmLIac. Leod. spec. 5, 4, 23. LmLUgol. Urb. 1, 5, 12. LmLFr. Gafur. extr. 3, 4, 3. LmLFr. Gafur. op. 5, 1. LmLFr. Gafur. theor. 5, 1, 10. ad loc.: LmLComm. Boeth. I 1, 20 p. 58). LmLBoeth. mus. 1, 20 p. 209, 2: Histiaeus vero Colophonius decimam in graviorem partem coaptavit chordam, Timotheus vero Milesius undecimam, quae, quoniam super hypaten atque hyperhypaten (ed.: parhypaten) sunt additae, hypate quidem hypaton vocatae sunt quasi maximae magnarum aut gravissimae gravium aut excellentes excellentium (inde LmLIac. Leod. spec. 5, 4, 24. LmLFr. Gafur. op. 5, 1. LmLFr. Gafur. theor. 5, 1, 10). [s.IX-XII] LmLGloss. Boeth. mus. 1, 20, 140. 2 als Bezeichnung für die unterste Stufe eines Tetrachords — as term for the lowest degree of a tetrachord a im tetrachordum hypaton bzw. tetrachordum meson — within the tetrachordum hypaton, or tetrachordum meson [s.VI] LmLBoeth. mus. 1, 20 p. 209, 9: Quarta vero hypate antiquum tenuit nomen, quinta parhypate (inde LmLFrut. brev. 1 p. 30. LmLIac. Leod. spec. 5, 4, 28. LmLAnon. Ellsworth 3 p. 210, 3. LmLFr. Gafur. op. 5, 1. LmLFr. Gafur. theor. 5, 1, 11). LmLBoeth. mus. 1, 20 p. 209, 14: Est igitur unum tetrachordum: hypate hypaton, parhypate hypaton, lichanos hypaton, hypate; aliud vero: hypate, parhypate, lichanos, mese. Et haec quidem coniuncta sunt. Tertium vero est: paramese, trite, paranete, nete. Sed quoniam inter superius tetrachordum, quod est hypate hypaton, parhypate hypaton, lichanos hypaton, hypate, et inter infimum, quod est paramese, trite, paranete, nete, fit positione medium tetrachordum, quod est hypate, parhypate, lichanos, mese, totum hoc medium tetrachordum meson vocatum est (inde LmLFrut. brev. 1 p. 30. LmLFr. Gafur. op. 5, 1. LmLFr. Gafur. theor. 5, 1, 12). LmLBoeth. mus. 1, 24 p. 217, 16: Hypate hypaton - Parhypate hypaton - Lichanos hypaton - Hypate meson - Parhypate meson - Lichanos meson - Mese. Hic igitur est unum tetrachordum: hypate, parhypate, lichanos, hypate meson, aliud vero: hypate meson, parhypate meson, lichanos meson, mese. In utrisque igitur tetrachordis hypate meson adnumerata est, superiorisque tetrachordi ea est acutissima, posterioris vero gravissima. [s.IX-XII] LmLGloss. Boeth. mus. 1, 20, 206: ab illis chordis, quae hypate vocantur. LmLGloss. Boeth. mus. 3, 9, 65, 1: Si nonam partem netes diezeugmenon vel nonam partem paramese vel nonam utriusque hypate sumpseris. [s.IX-X] LmLHucbald. 37: a principali chorda ipsius tetrachordi (sc. hypaton), quae ipate dicitur.[] LmLHucbald. 43: Ypate: gravis vel principalis. Parhypate: iuxta hypaten. Lichanos: quia Grece index digitus sic nominatur. [s.XI] LmLOdor. Sen. p. 210. LmLFrut. brev. 8 p. 62. [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 5, 30, 2: Cum autem sint quinque tetrachorda in toto contenta monochordo, primum incipiendo a parte acutiore nete hyperboleon, secundum in descendendo nete diezeugmenon, tertium nete synemmenon, quartum mese, quintum hypate. LmLAnon. Ellsworth 4 p. 216, 2. [s.XV] LmLIoh. Cicon. mus. 2, 54 p. 332, 9: primum sistema est ab acquisito ad mesen, secundum ab hypate ad paramesen, sic et reliqua. LmLFr. Gafur. extr. 3, 7, 1 (cf. Boeth. mus. I, 20 p. 211, 25). LmLFr. Gafur. extr. 7, 3, 6. LmLIoh. Hoth. exc. p. 42: voces semitonia constituentes a musicae initiis principes nuncupatae sunt ut hypate, mese, paramese et netediazeugmenon. LmLIoh. Hoth. exc. p. 45. b in einem erweiterten Tetrachordsystem — within an expanded tonal system [s.XV] LmLIoh. Hoth. exc. p. 44: hypate, parhypate, lychanos synemenon gravium et hypate, parhypate, lychanos diazeugmenon gravium et hypate, parhypate, lychanos hyperboleon acutarum (pro gravium), rursus hypate, parhypate, lychanos synemenon acutarum et hypate, parhypate, lychanos diazeugmenon acutarum et hypate, parhypate, lychanos hyperboleon acutarum. Quodsi supra etiam quis velit ascendere: hypate, parhypate, lychanos synemenon superacutarum. Contra etiam si infra descendit demittendo incipiendo ab ⋅E⋅ subgravi sic: hypate, parhypate, lychanos hyperboleon subgravium, quae voces aetate nostra accesserunt. ibid. al. 3 unspezifisch — unspecific [s.XIII] LmLComm. Boeth. I 1, 20 p. 58: Estieus et Timotheus duas addiderunt cordas supra nonam, quae omnes vocate sunt hipathe generali nomine quasi excellentes. LmLComm. Boeth. I 1, 20 p. 59. [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 5, 14, 4: Primi enim tetrachordi chordae sunt hae: hypate hypaton, parhypate hypaton, lichanos hypaton, hypate meson. Omnes igitur hae chordae ab hypate nominantur. Ideo dicitur tetrachordum hypaton. [s.XV] LmLIoh. Cicon. mus. 2, 50 p. 326, 11: Hypate vero, sicut pollex honorabilis est in digitis, ita hypate in nervis. II ? Bezeichnung für ein Versmaß oder eine Neume — ? term for a meter or a neume [s.XV] LmLOrig. et eff. 7, 1: Nomina notarum et pedum cantus aequeformis, scilicet plani: Longa, brevis, molossus, liquida, ypate et a<po>stropha (ms. et ed.: astropha), dactilus, tribracus, iambus eqs. ex errore pro hypaton: LmLWalt. Odingt. 3, 2, 27-28. LmLWalt. Odingt. 3, 4, 26.