humanitas

humanitas (u-), -atis f.c. gen. inhaerentiae: MLWMLW p. 1145, 35. 42. I natura humana – menschliche Natur, menschliches Wesen, menschlicher Wesenszug, das Mensch-Sein, Menschentum: A proprie: 1 strictius: a gener.: MLWRicher. Rem. hist. 4,9 licet ... a fratre de regno pulsus sim (sc. Karolus), tamen natura nihil -ishumanitatis mihi derogavit eqs. MLWThietm. chron. 8,16 tu, lector, mortalitate ac innata -ehumanitate mihi consimilis. MLWChart. Hall. 131 omnium habere memoriam et nullius oblivisci divinitatis potius est quam -ishumanitatis (item MLWChart. Bund. 1207 p. 5,33). al.spectat ad corpus: MLWLamb. Tuit. Herib. 1,11 p. 184,12 adeo interiori rapiebatur spiritus sancti subtilitate, ut ... vix exterius perspici posset in ipsa faciei suae -ehumanitate (cf. notam ed.). b philos.: MLWGodesc. Saxo theol. 1 p. 82,25sq. non est ... mirum, si tres perfecti homines (sc. Petrus, Paulus et Iohannes) non sunt tres -eshumanitates, sed -shumanitas triplex et una (cf. Ps. Athan. trin. 1,2 [PG 28,1120^A] τρεῖς ὑποστάσεις καὶ μία ἀνθρωπότης). MLWOtto Frising. gest. 1,5 p. 18,13 -shumanitas, quae est integrum esse hominis et ex multis ... formis composita eqs. MLWGerhoh. (?) tract. II 18 p. 156 -shumanitas ... significat formam omnis hominis (sim. MLWAlbert. M. praedicab. 2,8 p. 37,47 -shumanitas est forma hominis). MLWAlbert. M. phys. 2,1,8 p. 90,17 quod -shumanitas et carneitas ... secundum suas essentias non haberent dependentiam ad materiam sensibilem, sed eqs. saepe.de collectione -umhumanitatum q. d. totam speciem formante (de re v. Ch. Erismann, From Byzantium to the Latin West, in: Knotenpunkt Byzanz. 2012. p. 243sqq.): MLWHugo Honaug. div. 31,10 non ... in se totam speciem hominis continet Socrates, quia non omnes singulares -eshumanitates, sed dum unam (unum cod.) tantum de tota illa collectione -emhumanitatem, qua homo est, habet eqs. 31,12 cum nullus homo habeat omnes -eshumanitates, sed unam tantum. ibid. al. c theol. de humana natura Christi (abund.: MLW p. 1144, 3): MLWVita Sadalb. 3 (MGMer. V p. 52,14) -emhumanitatem materni corporis nostramque naturam ... absque peccato suscepit Christus. MLWLiber diurn. 84 p. 98,3 ex duabus et in duabus naturis sive substantiis, id est deitate atque -ehumanitate, unum eundemque esse filium Dei Dominum Iesum Christum. MLWRadbert. corp. Dom. 4,53 cum (sc. Paulus dicit) ... ‘figura vel caracter substantiae eius’, -ishumanitatis designat naturam. MLWEpist. Lup. Ferr. 81,2 postquam -emhumanitatem suam in caelum evexit Christus. saepe.spectat ad haeresim naturam Christi divinam negantem (de re v. LThK. ³I. p. 165sqq. s. v. ‘Adoptianismus’): MLWConc. Karol. A 25 p. 222,2 profitentes nos ... adoptionem carnis in filio Dei sive nuncupationem in -ehumanitate (-emhumanitatem var. l.) nullo modo credere vel praedicare. ibid. al. 2 latius: a existentia, vita humana – menschliches Dasein, Leben: MLWChart. Fuld. B 277 (a. 801) ut habeam, unde alam et nutriam fragilitatem -ishumanitatis meae, quamdiu in hac praesenti vita vivam. MLWDipl. Otton. II. 288^a p. 337,9 ad hoc omnipotentis Dei misericordia -emhumanitatem nostre fragilitatis in tantam culminis excellentiam promovere dignatus est, quatinus eqs.de Christo: MLWLiber diurn. 84 p. 100,11 cuius (Christi) duas nativitates esse cognoscimus ... de matre, de qua et initium -ishumanitatis eius accessit ex tempore eqs. MLWVita Gang. I 12 (MGMer. VII p. 166,8) quorum alter (sc. Iudas proditor) -emhumanitatem Christi extinguere ... nisus est. al. b facultas (humana), vires – (menschliches) Vermögen, Kräfte: MLWDipl. Otton. I. 14 p. 101,27 illorum (martyrum) ... obsequia, quantum suppetit -shumanitas, inibi (sc. in ecclesia) ut agantur. c condicio humana (imperfectionis), imperfectio (humana) – menschliches Geschick, (menschliche) Unvollkommenheit: α mortalitas, mors – Vergänglichkeit, Tod: MLWChart. civ. Erf. 111 p. 61,6 (a. 1233) si -shumanitas circa ipsum dominum nostrum ex divina ordinatione contigerit, successor suus eqs. β fragilitas – (menschliche) Schwäche: MLWHincm. divort. 12 p. 191,6 qui (potentes) de potentia tument et non se de -ehumanitate humiliant. MLWBruno Querf. Adalb. A 17 p. 22,16 quicquid ira dictante propter -emhumanitatem deliquit, penitere ... cępit. MLWThietm. chron. 7,6 sicubi ea (promissa) -ishumanitatis gratia seu malo is (imperator) fregerit ortatu. γ necessitas – (menschliches) Bedürfnis: MLWTransl. Eug. Tolet. 6 ita est salubriter correctus, ut de ecclesia illa nusquam nisi -ishumanitatis causa recederet monachus. B meton.: 1 genus humanum, homo – Menschheit, Mensch: MLWHeito Wett. 19 coepit ei angelus exponere, in quantis vitiorum sordibus volutatur -shumanitas. MLWGodesc. Saxo gramm. 1 p. 408,16 sicut saepe dicitur pro hominibus -shumanitas, ita creberrime pro Deo dicitur deitas. MLWRup. Mediol. Adalb. 7 corpus beati viri ... -ishumanitatis more terre mandatum sancte resurrectionis prestolatur edictum (MLWMirac. Bav. 1,2; cf. MLW p. 1146, 48). 2 persona singularis, exemplaris, exemplar humanae naturae – (individuelle) Erscheinungsform, Beispiel menschlicher Natur: MLWGodesc. Saxo theol. 1 p. 82,4sqq. patet ..., quod Adam est -shumanitas masculina a Deo de nullo homine creata, Eva vero est -shumanitas feminina a Deo de homine illo creata, Abel autem est -shumanitas a Deo creata, ab Adam sata, de Eva nata (sed cf. MLW p. 1143, 53; de re v. J. Jolivet, Godescalc d’Orbais et la Trinité. 1958. p. 90sq.). ibid. al. 3 societas (humana) – (menschliche) Gesellschaft: MLWVita Heinr. IV. 11 p. 37,34 si fortuna mea postulaverit extraneam -emhumanitatem expetere. 4 humanatio, incarnatio – Menschwerdung: MLWHariulf. Arnulf. 3,6 anno ... dominicae -ishumanitatis post mille et centum quinto decimo. MLWCatal. cod. Conr. Schir. (MGScript. XVII p. 623,26) anno ab -ehumanitate filii Dei mccxli. II quod homines a brutis distinguit i. q. virtus humana, cultus humanus – Menschlichkeit, Zivilisiertheit: A in univ.: MLWAlbert. Mett. div. temp. 1,2 p. 10,26 scimus eam (Adelam) ad opera multa esse sollertem ...; hęc sola -shumanitas in ea nota est. MLWBerth. chron. B praef. p. 166,19 affabilitatis, iocunditatis et -ishumanitatis omnifarie conatu sese omnibus morigerum et aptum exhibens Herimannus. B eruditio, urbanitas – Bildung, feine Lebensart: MLWArbeo Corb. 8 erat ... vir facundissimus et -ihumanitati praecipuus. MLWEpist. Meginh. 1 p. 193,23 omni lepore -ishumanitatis. C φιλανθρωπία – (Menschen-)Freundlichkeit: 1 comitas, affabilitas – Höflichkeit, Leutseligkeit: MLWArbeo Corb. 21 p. 211,22 vir Dei cum omni -ishumanitatis reverentiae (reverentia p. corr. 1) a rege receptus. MLWVita Liutg. I 17 iocundus moribus et -ehumanitate plurima doctrinam suam acceptabilem ... faciens. MLWEpist. Mog. 26 p. 363,31 Godehardo ... Aribo ... debitum illud orationis, quod -shumanitas exigit christianitatis. MLWRahew. gest. 3,20 p. 193,12 non se (sc. nuntios imperatoris) ignorare Danaum insidias et Grecam astutiam: simulata -ehumanitate maleficia voluisse Graecos. al. 2 benignitas, benevolentia, bonitas, clementia – Gutmütigkeit, Güte, Milde: a de hominibus (in lusu verborum: MLWl. 7): MLWAnnal. Fuld. II a. 876 p. 88,32 quos (optimates Karoli) propter suam (sc. Hludowici) -emhumanitatem servare (servari var. l.) iussit incolumes. MLWOtto Frising. chron. 2,15 p. 84,23 qui (Cambyses) captivitatem relaxando non solum non immanitatem, sed plurimam etiam populo Dei exhibuit -emhumanitatem. MLWChart. episc. Halb. 1067 p. 271,16 pro ... -ehumanitate et favore ... vicarii ... fratribus decreverunt gratiam ... faciendam. MLWEpist. Hann. 88 p. 153,3 si forte -ishumanitatis, liberalitatis dignitatisque regię ... reputatione aliqua munificentia compensaret dampnum. MLWDipl. Frid. I. 840 quia nichil nobis adeo familiare est sicut -shumanitas. persaepe.meton. in allocutione: MLWLup. Ferr. epist. 66 vestram (sc. praesulis) -emhumanitatem ... re ipsa cupimus experiri eqs. MLWGerb. epist. 159 non alienum est a vestra (sc. episcopi) -ehumanitate ... querentibus consilium consilium dare. MLWDipl. Conr. III. 189 p. 344,22 hoc -ihumanitati nostrę suggessit ... episcopus. b de Deo: MLWBereng. Trev. laud. 3,6 p. 972^B o quanta benignitas et -shumanitas Salvatoris! 3 indulgentia, gratia – Nachsicht, Gnade: MLWLeg. Wisig. 2,1,8 p. 57,7 si -ishumanitatis aliquid cuicumque perfido rex largiri voluerit. MLWGodesc. Saxo theol. 3 p. 98,6 tempus est, ut tuas tres hereses, quas mihi misisti (sc. Hincmarus), et, si eis consentirem, omnem mihi -emhumanitatem faciendam esse promisisti, refellam. 4 aequitas – Billigkeit: MLWDipl. Heinr. IV. 438 p. 587,6 nova ... -ishumanitatis racione, quod etiam ab antecessoribus nostris antiquitus constitutum est, ... concedimus (cf. Inst. Iust. 1,6,2). 5 misericordia, caritas – Barmherzigkeit, (Nächsten-)Liebe: MLWHraban. hom. II 81 p. 304^B nisi per longam benignitatem, -emhumanitatem proximi, per confessionem et poenitentiam emendet (sc. peccator). MLWRegino chron. a. 887 p. 128,3 ut ... vix aliquis remaneret, qui ei (imperatori) saltim officia -ishumanitatis impenderet (MLWHelm. chron. 18 p. 38,29. al.). MLWDipl. Constantiae 47 p. 151,45 cum omnia -ishumanitatis opera, que pietatis conferuntur intuitu, stabile apud Deum habeant firmamentum. saepe.c. gen. inhaerentiae: MLWLull. epist. 98 p. 220,1 benigna caritatis -ehumanitate memini susceptum. 6 cura, hospitalitas – Fürsorge, Gastfreundschaft, Versorgung: a proprie: MLWAldh. virg. I 29 p. 267,15 quam (practicam conversationem) Martha ... votivum Christo -ishumanitatis obsequium praebens praefigurat. MLWLiutolf. Sever. I 5 non modicam ... fratrum experti sumus -emhumanitatem, nam et pane et vino refecti iter nostrum laeti peregimus (spectat ad Vulg. act. 28,1). MLWVita Pirmin. II 4 p. 37^B ubi dum apud quendam hospitii -emhumanitatem impetrasset. MLWAdam gest. 4,21 p. 252,7 cui (hospiti) exhibens (sc. gens Sueonum) omnia iura -ishumanitatis. saepius. b meton. i. q. alimonia, victus – Verpflegung (ad vivendum necessaria – das Lebensnotwendige: MLWl. 47): MLWConc. Merov. p. 103,9 ut ... nullus episcopus ... quicquam de rebus ecclesiae praeter -emhumanitatem praesumat auferre (sc. post mortem pontificis). MLWForm. Marculfi 1,11 ut ... eisdem (sc. legatis) a vobis eveccio semul et u-sumanitas ministretur. MLWConsuet. Marb. 217 ut, si forte contigerit, ut aliquis fratrum ad meridianum vel post completorium superveniat, possit cellerarius ei -emhumanitatem exhibere. 7 miseratio, maestitia – Mitgefühl, Kummer: MLWEpist. Hann. 74 p. 122,3 nec tantum -ishumanitatis stuporem in te concipio, ut omne desiderium domni nostri (sc. mortui) ... ex animo tuo evellas (de re v. P. v. Moos, Consolatio. III/3. 1972. nota 432). D humilitas, modestia – Demut, Bescheidenheit: MLWVita Adalb. Prag. A 5 o ter quaterque beatus, si hęc -ishumanitatis studia tota devotione adimpleverit. E pietas, verecundia – Pietät, Ehrfurcht: MLWLex Baiuv. 19,7 si aliquis a quolibet mortuus fuerit repertus et eum -ishumanitatis causa humaverit. MLWAnnal. Altah. a. 1044 p. 37,11 mortuos suos ... quaesierunt et eis debitum -ishumanitatis impenderunt (sc. populus). al.abund.: MLWEpist. Hildesh. 51 comes ... quosdam ... ad ecclesiam ... confugientes ... captivos abstraxit nec Deo nec sacro loco aliquam -ishumanitatis exhibens reverentiam.Leithe-Jasper