Eintrag · Mittellateinisches Wb.
historialis
historialis (i-, hys-), -e.s-: MLWl. 70.ad historiam pertinens – die Geschichte betreffend, geschichtlich, historisch: 1 in univ.: MLWConr. Hirs. dial. 493 non negabis ... poetas compactae vanitati suae nonnihil interdum veritatis adiecisse ... sine -ihistoriali ratione. MLWVita Karoli M. 3 prol. p. 67,20 que (pauca) ... congessimus -iahistorialia ipsius gesta ... ab hac serie excludentes. 2 rerum gestarum descriptioni proprius – der Geschichtsschreibung eigen (usu rhet.): MLWHugo Flor. hist. p. 352,57 -ihistoriali stilo contentus, quod restat operis, explanabo. 3 res gestas describens, tradens – (geschichtliche) Ereignisse beschreibend, überliefernd: MLWWillir. carm. 9,31 si quis navigium ridet prestare papyrum, querat Alexandri scripta hy-iahystorialia Magni.spectat ad vetus testamentum vel ad partem eiusdem libros historicos q. d. continentem (de re v. MLW p. 1045, 15): MLWHildeg. epist. 156R,37 quae (filiae) ... se ... a te (sc. abbatissa) verterint, has cum -bushistorialibus verbis et cum verbis evangelii ... revoca. MLWBurch. Sion. descr. 11,12 que (sc. terrae sanctae) descriptio ... utilis est pro libris -bushistorialibus et tota biblia. 4 cantus -is i. q. series responsoriorum, historia (rimata) – Responsorienreihe, (Reim-)Offizium (usu liturg.; cf. MLW p. 1045, 52.sqq.): MLWBerth. chron. B praef. p. 168,9 cantus ... hy-eshystoriales plenarios ... de ... sancta Affra martyre, sancto Magno confessore ... composuit (sc. Herimannus; v. notam ed.). 5 de interpretatione (locorum sacrae scripturae) i. q. sensui litterali congruens, litteralis – dem Wortsinn entsprechend, wörtlich, Wort-, Literal- (usu theol.; in imag.: MLWl. 39): MLWEpist. var. II suppl. 6 p. 624,9 sunt ... primus -ishistorialis (hy-hystorialis var. l.), secundus allegorialis, tertius utriusque rei modus (sc. descriptionis). MLWWillir. cant. 5,1 p. 145,27 superficiem quę (verba) pandunt hy-emhystorialem. 5,12 p. 165,32 lac post -ehistoriale (hy-hystoriale var. l.) flumina verborum conentur (sc. oculi) amare sacrorum. MLWConr. Hirs. dial. 1433 sub eo sensu, qui est in significatione vocum ad res, continetur sensus -ishistorialis, cui famulantur ... grammatica, dialectica, rethorica. MLWAlbert. M. sent. 1,1,5 p. 19b,24 habet (sc. sacra scriptura) quadruplicem expositionem, scilicet -emhistorialem, allegoricam eqs.