habilis

habilis, -e.script. a-: MLWMLWMLWl. 16. 55. p. 911, 1. adde MLWAnnal. Ianuens. I p. 115,22.form. superl.:-issimus:habilissimus MLWl. 32.-illimus:habillimus MLWl. 31.struct. notabiliores:c. gen.: MLWl. 35.c. inf.: MLWMLWMLWl. 37. 49. 69.c. enunt. rel. fin.: MLWl. 49.confunditur c. habitabilis: MLWl. 67. I proprie: A corpor. i. q. facile tractandus, commode habendus – bequem zu handhaben(d), leicht zu führen(d): MLWWalth. Spir. Christoph. II 4,17 corithos ... suis -eshabiles suspendere lumbis. MLWStatut. ord. Teut. p. 47,11 si ... sibi (sc. fratri) minus a-iaabilia (sc. arma vel equi) conceduntur ..., superiori ... causam inhabilitatis exponat. B incorpor. i. q. flexibilis – flexibel: MLWAnon. ton. Schneider p. 109 primus tonus dicitur mobilis et -ishabilis, eo quod ad omnes affectus aptus sit (sim. MLWIoh. Aegid. mus. 15,3). II translate i. q. idoneus, aptus, utilis, commodus, congruus, conveniens – geeignet, passend, fähig, nützlich, tauglich, brauchbar, entsprechend, angemessen: A de rebus corporeis (de animalibus: MLWMLWl. 34. 43) vel locis: 1 accedente determinatione: MLWAmalar. off. 1,23,6 quae (scapulae) sunt -eshabiles ad portanda onera. MLWAlfan. premn. phys. 5,48 p. 72 his (animalibus virtutibus) ... -ehabile (PG 40,632^A πρόσφορον) congruumque est corpus compositum. 8,18 p. 84 nervorum duri ad movendum, molles vero ad sentiendum sunt -ioreshabiliores (PG 40,656A ἐπιτηδειότερα). MLWHariulf. chron. 1,5 p. 14,28 regio ... pascuis pecorum -illimahabillima. MLWAnselm. Hav. dial. 3,18 p. 1239^A azyma ... ad distribuendum ... -issimumhabilissimum (sc. est). MLWChart. Rhen. inf. II 1 p. 1,7 habebimus ibidem (sc. in silva) pascendos xxx grandes porcos, qui sint -eshabiles ad pernas (cf. MLWl. 43). MLWFrid. II. MLWImp. art. ven. 1 p. 7,27 aves ..., quibus natura ... membra dedit -iahabilia manendi (ad manendum R) in aquis. MLWAlbert. M. animal. 9,82 sperma ... est materia porosa -ishabilis recipere porositatem amplam in viis corporis. al. 2 absol.: MLWChart. Stab. 82 p. 184,22 (a. 966) dedimus ... pratum ... -emhabilem. MLWDipl. Pipp. 33 p. 46,33 (spur.) in eodem pago -iorihabiliori in loco ... monasterium ... aedificavimus. MLWChart. Salem. 525 p. 129,5 curie ... proprios porcos possunt pascere libere, salvo illo, quod fructus arborum pro pastu porcorum -iumhabilium (sc. ad saginam, cf. MLWl. 34) non quassabunt. al. B de rebus incorporeis: 1 accedente determinatione: MLWAmalar. ord. antiph. 43,1 fecit compositor antiphonarii sonum cantus -emhabilem ad id tempus (i. pascha), id est lugubrem. MLWCarm. Cantabr. A 42,1,2 quoddam legi ridiculum, exemplo tamen -ehabile. MLWAlex. Min. apoc. 22 p. 502,4 ‘haec verba’ ... ‘fidelissima sunt’, id est -iahabilia, quibus fides adhibeatur. al.impers. c. inf.: MLWAmalar. ord. antiph. 71,3 eo ... tempore ..., quo -ehabile est ire ad pugnam (item MLWHonor. August. sacram. 100 p. 800^D). MLWTransl. Balth. prol. (MGScript. XV p. 284,19) censuimus et nos, quod ad laudem Dei ... pertinet, fidelibus ..., quibus -ehabile scire est, pandere. 2 absol.: a in univ.: MLWBonif. epist. 91 p. 207,22 quod nobis predicantibus -ehabile (a-abile var. l.) et manuale et utillimum esse videtur. MLWGerh. August. Udalr. 1,20 episcopus ... -ihabili tempore ... ecclesiam ... aedificare coepit. MLWDipl. Otton. III. 382 p. 810,2 <ob devotum> ingenium -equehabileque <servitium Manfredo> ... <cortem> ... largimur. al.impers.: MLWDipl. Heinr. II. 354^bis ut episcopus ... et sui successores ... de ipsis (sc. concessis) rebus ... faciant ad utilitatem sue ecclesie, prout eis -ehabile visum fuerit (inde MLWDipl. Conr. II. 168 p. 224,34). b facilis, expeditus – leicht (zur Hand), problemlos: MLWMirac. Remacli 1,18 in ea (villa) ..., eo quod piscatura sit -ishabilis, ... moris erat eqs. C de hominibus: 1 accedente determinatione: a in univ.: MLWHraban. hom. I 39 p. 74^C ut nos ... arbores bonas efficiat et ad aedificium domus suae -eshabiles (habitabiles ed., vix recte) faciat Deus. MLWAmalar. off. 3,1,8 qui ... semet ipsum metitur, ipse -ishabilis est fratres vocare ad unum cor. MLWHartw. Emm. 34 predulcis eius qualitas ... reddit cunctis amabilem votisque suis -emhabilem. al. b c. colore quodam: α pronus – geneigt: MLWArnold. Saxo fin. 5,5,7 p. 133,34 magni innati sumus ad delectationem et ideo a-ioresabiliores facti sumus ad incontinentiam quam ad decorem. MLWAlbert. M. animal. quaest. 15,11^capit. utrum mas -iorhabilior sit ad mores quam femina. β promptus, paratus – bereit: MLWConst. imp. II 397,2 (a. 1267) quod ipsi (sc. tres electores) ... venirent ... ad habendum ... de principis electione ... tractatum, si tamen -eshabiles erant ad tantum negotium prosequendum (sim. 397,7). γ mansuetus – umgänglich: MLWEpitaph. var. II 89,4 qui (Artrammus) viguit mitis omnibus atque -ishabilis. 2 absol.: a in univ.: MLWDipl. Karoli III. 100 p. 163,16 si talis inter eos (sc. monachos) secundum canonicam auctoritatem -ishabilis et idoneus inveniri poterit (de abbate eligendo). MLWCarm. Cantabr. A 25,2,1 ne spernas, quod sim fragilis, sum tamen <satis> -is:habilis rugosam si me videas, ut puellam me teneas (per prosop. de ecclesia Trevirensi). b c. colore quodam: α decens, decorus, constans – schicklich, anständig, beständig: MLWCarm. Bur. 56,4,7 nulla magis nobilis, -ishabilis, pulchra vel amabilis, nulla minus mobilis, instabilis. 106,4,3 verax et -ishabilis floreus maneat (sc. amor, i. amans). β iure, auctoritate praeditus – berechtigt, befugt: MLWConst. imp. II 366 (a. 1253) dictum Colinum ... ad omnes actus legitimos -emhabilem denuntiamus legitime admittendum.