gravis

gravis, -e.script.:ga-: MLWl. 51.gla-: MLW p. 816, 30.grev(is): MLW p. 816, 49.grab(is): MLWl. 71.sq. MLWLeg. Wisig. 6,5,1 p. 195,16 (var. l.).form.:acc. fem. -va: MLWl. 35.abl. -e: MLW p. 815, 25.pendet inf.: MLW p. 813, 46.metr. grā-: MLWMLWl. 22. p. 813, 66.in figura etym.: MLWl. 28. I adi.: A ponderosus – schwer: 1 proprie (fere de mole ponderabili; de sanguine: MLWl. 67): a gener.: α in univ.: MLWWandalb. creat. mund. 266 corporis ... terreni -isgravis atque vergens pondere moles (MLWCarus Clem. 210 quisnam tellurem sustentat p. -em?)gravem?. MLWFrid. II. MLWImp. art. ven. 6 p. 193,6 quoniam mutant falcones pennas et sentiunt se ex hoc -esgraves, non possunt multum recedere a falconario (cf. MLW p. 813, 48.). al.in imag.: MLWWiduk. gest. 2,37 ut plures ... deposito habitu ... -egrave onus sacerdotum devitarent. MLWThietm. chron. 6,18 p. 294,27 statuit rex ... -emgravem peccatorum ... sarcinam relevari. MLWCarm. de Frid. I. imp. 1392 -ioregraviore iugo miserorum colla gravavit. β spectat ad soliditatem materiei: MLWWaltharius 539 -emgravem rursus parmam collegit Waltharius et hastam. MLWGesta Bereng. 1,68 rura colunt alii (sc. iuvenes), sulcant -iagravia (gloss.: diu inarata) arva iuvenci. γ spectat ad gravitatem i. q. gravidus, fetus – schwanger: MLWLex Sal. Merov. 41,19 si quis feminam -emgravem occiderit, solidos dc culpabilis iudicetur. MLWLex Sal. Pipp. 31,2 (rec. D) si quis ⌊femina -e⌋grave (femina grava D9; 30,2 [rec. E] feminam gravidam; cf. MLWLex Sal. Merov. 24,5 femina gravida) debatterit et ipsa exinde mortua fuerit eqs. δ spectat ad aequilibrium amissum fort. i. q. propensus, cernuus – viell.: das Übergewicht habend: MLWBruno Magd. bell. 81 parumper se inclinans ab equo -isgravis cecidit Liuppoldus. b publ. de pondere monetarum (de re v. Hoops, RGA ²XX. p. 343sqq. s. v. ‘Münzfuß’): α in univ.: MLWTrad. Werd. 108 p. 10,28 (a. 1066/81) tria talenta denariorum ... concessi (sc. abbas), unum ... -iorisgravioris monetae ... persolvendum, duo ... levioris ... monetae (MLWChron. Lippold. p. 557,45 [chart.] decem talenta redituum, media ... pars l. monete alteraque -ioris)gravioris. MLWDipl. Conr. III. 44 p. 74,24 quę (aestimatio) est xii nummorum -isgravis monetę. MLWChart. Eichsf. 296 quinquaginta marcas -iumgravium denariorum. MLWConst. imp. II 339 donamus (sc. Conradus in regem electus) ... libertatem ... -emgravem monetam cudendi. MLWRegistr. abb. Werd. 9,7 p. 302,1 summa denariorum duo talenta duobus solidis minus et i mr. g<r>avem (gavem cod.). saepe.alleg.: MLWHerm. Iud. conv. 21 p. 123,12 in septem -isgravis monete denariis recte septiformis spiritus dona intelliguntur. β ellipt. (usu subst.): MLWRegistr. Mog. p. 46,1 exposita in Gandera: officium totum pro cc et lx marcis argenti; ... in Houegesmar omnia pro dccc marcis -iumgravium domino Padeburnensi; item xxv marcarum redditus domino E. ... pro centum et lxx marcis -iumgravium. c natur.: α in univ.: MLWAlfan. premn. phys. 2,67 p. 39 dicere ... a se ipsis moveri elementa, haec quidem levia natura, haec vero -iagravia (PG 40,565^C βαρέα), falsum est. MLWAlbert. M. animal. 7,40 quae ... inter istas aves -iorgravior est, est illa, quae moratur iuxta flumina et lacus: -emgravem ... carnem habet omnis avis aquatica. al. veget. 4,22 ‘materia lapidis terrea ... descendit sub aqua’, quia terra simpliciter est -isgravis. al. v. et MLW p. 816, 1. β densus, spissus – dicht, zäh(flüssig): MLWAlbert. M. animal. 1,579 dexter ventriculus respicit epar, unde mittitur ei sanguis grossus et -isgravis. d philos. de contaminatione c. materia: MLWAlfan. premn. phys. 2,89 p. 45 dicunt Manichaei puras animas tendere ad lucem, ... ⌊-esgraves ... a materia⌋ (PG 40,577^B μεμολυσμένας ὑπὸ τῆς ὕλης) tendere in elementa. e techn.: MLWCompos. Luc. B 33sq. metallus -biorgrabior masculinum ..., plus quam (sc. femininus metallus) -biorgrabior invenitur (v. notam ed. p. 94). MLWMappae Clavic. 21^capit. aurum -iusgravius facere. MLWCompos. Matr. 11^capit. auri pondus -isgravis (leg. -ius) facere. 2 translate: a in univ.: α gener.: MLWWalahfr. hort. 87 attactu ... -esgraves leni dispergit ruta odores. 257 pistillo lilia praestat commacerare -igravi sucosque haurire Falerno. MLWRud. Fuld. mirac. 5 p. 334,2 erat ... caelum -egrave nubibus obscurissimis. MLWThangm. Bernw. prol. p. 758,7 cum ... ingererem -egrave peccatum esse bona opera cęlare eqs. MLWVita Heinr. IV. 3 p. 15,7 iniuria -issimagravissima rex commotus exercitum contra gentem illam duxit. MLWFund. Consecr. Petri p. 232,17 maxillarum regiones irrigabant (sc. qui aderant) rivulis lacrimarum capita -iagravia manibus tenentes. al. (nonnulla exempla infra allata etiam huc spectare possunt, e. g. MLWMLWMLWl. 8. p. 814, 26. 815, 23.sqq. et al.). β publ. et canon.: MLWLex Baiuv. 1,7 nulla sit culpa tam -isgravis, ut vita non concedatur eqs. MLWConc. Karol. A 37,47 quibus (fidelibus) pro -busgravibus criminibus inhibitum est (sc. eucharistiam percipere). al. MLWThietm. chron. 4,72 lector, audisti de contemptu sanctorum -emgravem poenam (MLWVita Heinr. IV. 8 p. 28,8. al.). al. b onerosus, molestus, importunus, durus – schwer zu ertragen(d), (be)drückend, lästig, belästigend, beschwerlich: α spectat ad homines: MLWPoeta Saxo 3,408 cum foret Constantinus inmensa morum -isgravis improbitate a Grecis regni deiectus culmine. MLWChart. Wirt. I 279 p. 355,5 (dipl. Heinr. V.) qui (advocatus), si postmodum -isgravis et inutilis fratribus fuerit eqs. MLWHelm. chron. 17 p. 36,15 quo (tempore) dux Bernardus ... Saxoniae ecclesiis esset -isgravis et infestus eqs. MLWChart. Turic. 1321 frater ... Otto ... in suis sermonibus ... adeo -isgravis est et iniuriosus ..., quod eqs.inimicus, infensus – feindselig, bedrohlich: MLWConst. imp. II 204 p. 275,8 (a. 1236) adversus ... Iudeos ... oborta generaliter -isgravis opinio vicini populi minabatur. β spectat ad res: MLWWalahfr. carm. 21,26,4 finire ... -emgravem senectam. MLWThegan. Ludow. 49 indulgentiam praestitit ...; et hoc non sit ei et honerosum vel -egrave eqs. MLWErinh. Heimer. 507 est michi (sc. famulo) vestitus -isgravis atque penuria victus. MLWCarm. de Frid. I. imp. 1011 fortunam ... -emgravem populus toleravit uterque. MLWOliv. hist. Dam. 10 p. 177,3 archiepiscopus Remensis et episcopus Lemovicensis propter -esgraves annos remanserunt in Accon. MLWRuotg. Brun. 20 p. 21,13 -egrave hoc (sc. quosdam infidos fuisse) perpessu fuit. MLWDipl. Otton. I. 438 p. 592,2 (spur.) quia fratribus ... -egrave nimis esset ... presentiam regis semper adire. al. v. et MLW p. 817, 66.repudiosus, falsus – anstößig, falsch: MLWEpist. pont. Rom. sel. I 7 p. 66,12 in Graeco non dicunt sicut nos, sed dicunt: ‘qui ex Patre procedit’ et vident istum sermonem -emgravem, quem nos dicimus in Latino. c brutus, segnis – schwerfällig, träge, müde (usu subst.: MLWl. 47): MLWWalahfr. carm. 76,79 maeror, luctus, angustia, terror me fecere -emgravem versu depromere Musam. MLWEkkeh. IV. bened. I 31,30 detinet in stadio celerem piger (-isgravis a. corr.) impediendo. MLWFrid. II. MLWImp. art. ven. 1 p. 112,26 que (aves) sunt -isgravis et mali volatus.maestus – schwermütig: MLWAlbert. M. animal. 1,129 melancolicos ... tristes et -esgraves dicimus et terribiles ymagines patientes eqs. d de aetate i. q. senex, grandaevus – alt, bejahrt, (hoch)betagt (usu subst. in lusu verborum: MLWl. 57): MLWWalahfr. carm. 25^a,6,1 Anna (sc. prophetissa) iam natu -iorgravior (spectat ad Vulg. Luc. 2,36sqq.; v. notam ed.). MLWPoeta Saxo 5,552 talibus a studiis non regni maxima cura, non aetas -iorgravior tum revocavit eum. MLWWiduk. gest. 1,16 ipse (Oddo) ... quasi iam -iorgravior (gratu C2) recusabat imperii onus. MLWOtloh. prov. G 28 -isgravis aetate -iagravia etiam debet proferre. al.senio -is i. q. decrepitus – altersschwach: MLWOtto Frising. gest. 2,9 cardinales ... Burchardum (sc. episcopum) ... senio -emgravem ... submoverunt. e difficilis – schwierig (de genere enarmonio: MLWl. 63): MLWAnon. mus. Bernhard II 79 enarmonium (sc. genus) magis coaptatum (sc. est) reliquorumque -issimumgravissimum. MLWEupolemius 2,206 cui (Gothoniel) prolatu -egrave nomen barbara lingua dedit. f lamentabilis, lugubris – beklagenswert, traurig: MLWCarm. de Nyn. 25 hominum cuneos -igravi de morte vocatos duxit ad astriferi rutilantia sidera celi. MLWAgius epic. Hath. 282 Danielem, cui tanta arcana Deus patefecit ..., nunc -isgravis urna tegit. B magnus, fortis, vehemens, acer – groß, stark, heftig, streng: 1 gener.: a in univ.: MLWWillib. Bonif. 4 p. 16,12 -igravi ingruente paganorum impetu eqs. (sim. MLWVita Sev. Col. 5 p. 57^F -issimagravissima inundatio gentis incredulae).MLWWalahfr. Wett. 665 -busgravibus plangoribus. carm. 76,4 post hiemes iam saepe -esgraves. MLWRimb. Anscar. 7 p. 29,18 cum -igravi ... difficultate hanc suscipientes peregrinationem pervenerunt servi Dei Coloniam. 18 p. 39,29 quod ... -issimamgravissimam Domini nostri ... senserint ultionem (sc. qui pontificem spoliare praesumpserant). MLWWiduk. gest. 2,37 -isgravis ... persecutio monachis oritur. MLWThietm. chron. 4,71 in tormentis -busgravibus. al.de pretio (‘hoch’): MLWDipl. Ludow. Inf. 8 p. 106,37 nonnulli ex ... censariis ... censum ... -graviorem ad partes episcopii persolvere compellebantur (item 28 p. 141,11). MLWThietm. chron. 4,73 p. 216,10 quem (virum) precium -egrave ... redimerat. b de bello i. q. atrox – grausam, schrecklich: MLWPoeta Saxo 2,95 qui (viri) tam -egrave bellum ... contra Francos gessere (MLWWiduk. gest. 1,9 p. 16,15. MLWOtto Frising. gest. 1,6 capit. p. 5 bello -igravi. 1,30 p. 47,29 -issimumgravissimum b. al.). al. c de vi, virtute i. q. efficax, validus – wirksam: MLWWalahfr. hort. 77 praefulget salvia ... dulcis odore, -isgravis virtute atque utilis haustu. carm. 6,21 -isgravis cape pocula myrrae, quae sit saeva licet, pluribus auxilio est. 2 milit. de copiis, viribus sim.: MLWWiduk. gest. 1,9 p. 12,23 cum -igravi exercitu appropians ... invenit Thiadricus cum valida quoque manu generum suum se expectantem (MLWHelm. chron. 50 p. 99,27. al.). 1,38 p. 56,3 cum -igravi hostilique manu (MLWAnnal. Sangall. IV a. 1022 imperator in -igravi m. Apuliam ingressus eqs. al.). MLWVita Wern. Merseb. 2 p. 247,17 Saxones -igravi multitudine collecta ... hostilem manum perturbant (MLWChron. reg. cont. I a. 1187 p. 137,8. al.). al. 3 medic. de dolore, infirmitate, morbo sim.: MLWAesculapius 1 p. 2,10 cum ... vertigine capitis et dolore -igravi. MLWWalahfr. carm. 30,21 tussim ... -emgravem ... perpetiens (sc. Heribaldus) eqs. MLWHraban. epist. 28 p. 444,4 -igravi ęgritudine pressus ... in lectulo accumbo. MLWRimb. Anscar. 40 p. 74,24 -igravi coepit (sc. episcopus) corporis morbo laborare (MLWWiduk. gest. 1,25 p. 37,18. al.). p. 75,7 infirmitas novissima, -isgravis nimium eqs. (MLWDipl. Karoli III. 89 p. 146,15 -igravi infirmitate). MLWRuotg. Brun. 37 p. 38,21 in -igravi pestilentia. 43 p. 45,25 -igravi corporis molestia detentus (MLWThangm. Bernw. 19. al.). saepe.in imag.: MLWWiduk. gest. 1,11 p. 19,10 de promissa pace ac nostro -igravi vulnere nichil suspicantur adversi. C serius, severus, constans – ernst, würdevoll, gesetzt: 1 de hominibus (interdum fere i. q. magni momenti, auctoritate pollens – etwa: bedeutend, gewichtig, e. g. MLWMLWMLWl. 44. 45. 48; usu subst.: MLWMLWl. 50. 54): MLWCapit. reg. Franc. 22,40 ut virgines Deo sacratae a -busgravioribus personis diligenti custodia serventur (sim. 28,40). MLWAgnell. lib. pont. 138 p. 315 l. 105 omnes ... senatores -ioresgraviores (-iorumgraviorum cod.) interempti ... sunt. MLWRuotg. Brun. 41 p. 44,16 hic eidem (imperatori) -issimusgravissimus auctor ad constituendam ... rem publicam ... fuit. MLWChart. archiep. Magd. 247 p. 311,8 favore et consilio -iumgravium et religiosorum virorum. MLWConst. imp. III 139,15 si ... occisione persone solennis et -isgravis ... pacis ordinacio fuerit violata eqs. al.usu subst.: MLWAgnell. lib. pont. 137 p. 313 l. 33 fit ingens clamor -iorumgraviorum (-vorumgravorum cod.) deleta iuventa, et multi ad limina plectebant capita sua. MLWHonor. III. registr. 297 p. 222,32 quod si reperirent (sc. archiepiscopus et coniudices eius) abbatissam infamatam esse apud bonos et -esgraves de dilapidatione eqs. (MLWChart. Aquens. 146 l. 18 [epist. papae]). 2 de rebus (de motu: MLWl. 60; de oppido personato: MLWl. 61): a in bonam partem: α in univ.: MLWWalahfr. hort. 319 canimus, quae certa -igravi ratione tenemus. MLWCand. Fuld. Eigil. II prol. 5 litterulis mandare ... mores ... -graves animumque virilem ...non piguit. MLWWiduk. gest. 2,36 p. 97,8 venter (sc. regis) commodus; incessus quondam citus, modo -iorgravior. MLWWalth. Spir. Christoph II prol. 30 tu ..., -isgravis censu tali, Sekkinga ..., dic eqs. al.usu mus. (cf. LexMusLat. II. p. 153sq.): MLWSchol. enchir. 1,422 utrum sit levibus -busvegravibusve neumis composita (sc. melos). MLWHerm. Augiens. mus. p. 65,28 si ... hypodorium (sc. modum) suavem, ... dorium -emgravem vel nobilem ... nominavero eqs.fort. huc spectat: MLWWalth. Spir. Christoph. II 1,185 edidit ... -esgraves durasque Diatona voces; quę sequitur, suavem generavit Enarmia cantum. β impensus, multus – schwerwiegend, wichtig: MLWDipl. Loth. I. 81 p. 203,2 querimoniae ..., quae absque -igravi iniquoque dispendio nequeant diffiniri eqs. MLWLamb. Hersf. annal. a. 1076 p. 262,25 rex ... -igravi nuncio accepto, comperto etiam, quod ... principes ... defectionem meditarentur eqs. MLWDipl. Conr. III. 229 p. 405,38 non absque -isgravioris consilii ratione. MLWOtto Frising. gest. 1,32 p. 51,10 qui ... de militum ordine sunt, nulla occasione nisi -issimagravissima domi remanere audebunt. al. b in malam partem: α asper, destrictus – harsch, streng: MLWBerth. chron. B a. 1077 p. 285,24 omnem populum dictu -issimogravissimo corripuit Octavianus (ex Isid. orig. 9,3,17). MLWChart. archiep. Magd. 247 p. 311,25 a decessore meo (sc. archiepiscopi) decreta ... confirmavi sub -igravi anathematis sententia. β malus, pravus, improbus – schlimm, arg: MLWGodesc. Saxo theol. 21 p. 289,19 facinus -egrave. MLWRuotg. Brun. 38 p. 41,1 conspiratio ... -issimagravissima facta est. MLWFroum. carm. 36,2 nos -busgravibus vitiis per Christi solvite (sc. sancti) nomen. al. D βαρύς, profundus – tief: 1 gener.: a in univ.: MLWThietm. chron. 7,31 p. 436,21 singultu -igravi. MLWOtto Frising. gest. 2,2 p. 104,3 -isgravis et diutina inter maximos imperii viros ... simultas. al.adde de iustitia (‘tiefempfunden’): MLWChart. Rhen. med. III 83 p. 83,30 (epist. papae a. 1218) ut conscientie ... sue consulens (sc. archiepiscopus) ... castrum restituat ..., ita quod ex iusticia -igravi sibi facere videatur.in imag. (proverb.: MLWl. 20): MLWThietm. chron. 3,14 quanto alcior gradus, tanto -iorgravior fit casus (MLWConsuet. Bamb. p. 295,8). MLWOtto Frising. chron. 8 prol. p. 392,1 molestissimus penarum turbo aeternaque nox -iorgravior apparebit, quatenus eqs. b de somno sim. (per compar.: MLWl. 25): MLWArbeo Corb. 4 p. 192,17 coepit ... vir Dei ... monitione a sua nequitia eum (furem) quasi a somno -egrave (-igravi p. corr. m. al. 1.2) suscitare. MLWWalahfr. Wett. 796 ut nemo -igravi torpore subactus neglegat ... Domino persolvere laudes. MLWWiduk. gest. 1,11 p. 19,17 prima vigilia noctis ..., qua solet sopor -iorgravior occupare mortales eqs. c de affectibus, sensibus, animo sim.: MLWWillib. Bonif. 5 p. 18,16 -igravi ... mentis arreptus est merore et ... oppressus animi mestitia (MLWThietm. chron. 7,44. MLWCarm. Bur. 105,5,2. al.). MLWThietm. chron. 5,35 audita senioris sui fuga Bucco comes -igravi dolore concutitur. al.in imag.: MLWGodesc. Saxo theol. 22 p. 321,23 per quod (sc. iustum iudicium Dei) talem iure stimulum patior et insuper ... -ioremgraviorem pati mereor. 2 mus. (de altitudine toni vel soni eorumque notis; de variis usibus cf. LexMusLat. II. p. 144sqq.): a in univ.: MLWRemig. Altiss. mus. 494,15 ‘qui ... tonus ex duobus sonis’ ... ‘continetur’, id est, ut -iorgravior unus, acutior alter sit. MLWAurel. Reom. mus. 6,4 ne ... acutus (sc. sonus) plus, quam decet, elevatus minus -igravi conveniat. MLWSchol. enchir. 1,337 primum (sc. tetrachordum), quod est humilius, -egrave tetracordum nuncupantes eqs. MLWAlfan. premn. phys. 2,36 p. 32 si ... acutus sonus et -isgravis (PG 40,553^A βαρύς) deinceps permutentur eqs. MLWAnon. IV mus. 4,2 p. 71,10 organum ... potest terminari ... per diapason ... dicendo cc acuta (sc. signa) contra CC -iagravia vel potest terminari in G -igravi per diapente dicendo cG. al. b per enallagen de chorda, fistula sim.: MLWRemig. Altiss. mus. 495,8 ‘proslambanomenos’: haec chorda -issimagravissima est omnium extra alias posita. MLWTheoph. sched. 3,80 p. 142,16 qualiter metiri debeant fistulae -esgraves et acutae et superacutae. 3,86 p. 158,16. al. c de modo: MLWGuido Aret. microl. 12 ut quisque modus partiretur in duos, id est acutum et -emgravem ..., et ... -isgravis ... plaga vocaretur. d usu communi de rumore, voce sim.: MLWAlbert. M. animal. 1,254 qui (sc. homines) ... a -igravi voce incipientes in acutam desinunt, mollis sunt affectus. 19,43 quaedam (animalia) sunt ⌊-isgravis vocis⌋ (p. 786^b,7 βαρύφωνα), quaedam autem acutae et quaedam mediae. ibid. al.fuscus, raucus – dumpf: MLWPoeta Saxo 4,41 tellus exterrita motu contremuit sonitusque -esgraves nimis ... ediderat. II subst.: A masc. de accentu i. q. βαρεῖα – ‘Gravis’: 1 spectat ad syllabas: MLWGodesc. Saxo gramm. 2 p. 475,10sqq. cum dicitur ‘Deus dominus optimus’, id est inclitus, primas syllabas tenet acutus, ceteras -is;gravis ... cum dicitur ‘carus, clarus, peritus’, penultimas tenet circumflexus, ceteras -isgravis. 2 spectat ad partes sententiae: MLWEpist. var. II 15 p. 321,23sqq. tres aptantur accentus: ... usque ad medium totius sententię sensum -is;gravis in medio ... sensu acutus ...; ita ut nec ante acutum sit circumflexus, nec post acutum sit ullo modo -isgravis. B neutr.: 1 ponderosum, onerosum – Schweres, das Schwere: a proprie: α in univ.: MLWAlfan. premn. phys. 8,11 p. 83 sensibile ... proprium est tactus: calidum et frigidum, molle et durum, viscosum et liquidum, -egrave (PG 40,652^B βαρύ) et leve. MLWFrid. II. MLWImp. art. ven. 2 p. 198,1 cum -isgravis sit (sc. falco) et -iagravia naturaliter tendant deorsum. MLWAlbert. M. cael. 4^tit. in quo (libro) agitur de -igravi et levi. 4,2^capit. de distinctione simpliciter levis et -isgravis a levi et -igravi secundum eqs. animal. 20,47 p. 1297,8 quod in omni mixto grossiora et -ioragraviora inferius sunt (animal. quaest. 16,7 p. 278,47 in o. m. dominantur -iagravia. al.). al. v. et MLW p. 817, 43. β de (navis) vectura (‘Schwergut’; de re v. W. Vogel, Gesch. d. dt. Seeschiffahrt. I. 1915. p. 197): MLWChart. Livon. A 413,5 (a. 1269) navis honerata -busgravibus, utpote carnibus, farina, siligine vel brasio, theloneabit dimidiam marcam kunen. b translate: MLWLull. epist. 125 p. 263,12 -iagravia (sc. transmissionem librorum) forte postulo, sed nihil -egrave verae caritati iniungo. 2 quod serium, magni momenti est – Ernsthaftes, Wichtiges: MLWWiduk. gest. 3,35 diutius ibi (sc. in loco pugnae) non morari visum ad -ioragraviora tendentibus. v. MLW p. 813, 57. 3 gravitas – tiefer Klang: MLWAlbert. M. summ. creat. II 1,25,3^capit. utrum acutum et -egrave sint differentiae vocis.