Gemach (Adj.) Gemach (
Adj.). 1. Der gemach gehet, der kompt auch ferrn. –
Henisch, 1481, 21; Petri, II, 90. 2. Der gemach gehet, der kompt weiter, als der laufft. –
Lehmann, 68, 14. 3. Früh gemach, spät ungemach. Wer es sich in jungen Jahren sehr bequem macht, hat es im Alter in der Regel sehr unbequem.
Mhd.: Ze vruo gemach tuot gerne after riuwe. (
Frauenlob.) (
Zingerle, 99.) 4. Gehe gemach hin vnd komme bald wider. –
Henisch, 1482, 1. 5. Gehe gemach vnd lebe lang seindt zween brüder. –
Henisch, 1482, 2. 6. Gemach fährt man den Berg hinauf. –
Simrock, 919. 7. Gemach findt allzeit vngemach. 8. Gemach geht Gottes Rach'. –
Geiler. 9. Gemach geht man auch weit. –
Braun, I, 719. 10. Gemach in die Kolen geblasen, so fehrt kein staub in die Nasen. –
Gruter, III, 43; Lehmann, II, 236, 40; Körte, 2000; Braun, I, 721. 11. Gemach ins Dorf, die Bauern seindt truncken. –
Henisch, 1482, 5; Petri, II, 333; Eyering, II, 649; Guttenstein, 76, 92; Kirchhofer, 212; Simrock, 788. 12. Gemach ins Dorf, die Bauernhunde schlafen. –
Fischart. 13. Gemach ins dorff, die Baweren sitzen vber den Eyern. –
Gruter, III, 43; Lehmann, II, 236, 41. 14. Gemach kombt man auch weit, bevorab so man hat die zeit. –
Gruter, III, 43; Lehmann, II, 236, 42; Kirchhofer, 141. 15. Gemach mit der Geyss, der Marckt ist erst morgen. –
Gruter, III, 43; Lehmann, II, 236, 43. 16. Gemach reisen thut wol. –
Petri, II, 333. 17. Gemach, sagt Herr Paulsen, dass wir desto eher fertig werden. –
Hoefer, 840. 18. Gemach würdt das kleyn gross, aber jähling wirt das gross kleyn. –
Franck, I, 63a; Henisch, 1482, 6; Petri, II, 333; Lehmann, II, 230, 142; Blum, 321. 19. Gmach gehet man auch weit. –
Franck, I, 50a u. 103a; II, 86b u. 110a; Henisch, 1482, 3; Petri, II, 333; Lehmann, 68, 13; Lehmann, II, 230, 141; Eyering, II, 648; Latendorf II, 14; Schottel, 1119b; Körte, 1995; Simrock, 3370. Frz.: Pas à pas, on va bien loin.
Holl.: Ga met gemak, zoo komt gij binnen. – Op zijn gemak wordt men het liefst rijk. (
Harrebomée, I, 228.)
Lat.: Paulatim lento succedunt omnia motu. (
Binder I, 1337; II, 2500; Seybold, 431.) 20. Immer gemach, sagte der Habicht, als er die Taube pflückte.
Holl.: Hou je gemak, zei de havik, toen hij de duif plukte. (
Harrebomée, I, 292.) 21. Man muss gemach vom Stall aussreiten. –
Henisch, 1482, 8; Körte, 2001. 22. Nur gemach, sagt Peter Möffert, als man ihn mit der Faust ins Auge schlug.
Holl.: Met gemak, zei Roorda, en hij kreeg eene vuist in 't oog. (
Harrebomée, I, 228.) 23. Thu gemach; es kommt alles nacheinander wie ein gut Jahr. –
Kirchhofer, 141. 24. Thu gemach, laufft vns doch nymand nach. –
Franck, I, 49b. 25. Thu gemach, sagt Kayser Carolus. –
Mathesy, 55b. 26. Thu gemach vnd fahre lieber einen guten harten weg vmb. –
Henisch, 1482, 15. 27. Thu gemach vnd lach, so gewinnst du alle sach. –
Henisch, 1482, 13; Schottel, 1119b. 28. Thu gemach vnd sihe, hinder wem du sitzest. –
Henisch, 1482, 12. 29. Thu gmach, wilt haben Gmach. –
Franck, I, 50a; Henisch, 1482, 14; Körte, 1996; Simrock, 3376. 30. Thut gemach, stosset nicht an, saget jene Fraw, da jhr Mann zuuor aufgewachet war. –
Mathesy, 290b. 31. Wer gemach fehrt, der kompt auch noch zu Marckt. –
Petri, II, 854. 32. Gemach mit der Braut. –
Parömiakon, 451 u. 1376. Hübsch vorsichtig, behutsam, nicht mit der Thür ins Haus fallend. [Zusätze und Ergänzungen] 33. Gemach, Barbier, das Bartwasser ist heiss.
It.: Pian, barbier, che 'l ranno è caldo. 34. Gemach, gemach, Trüffeln mit Käs ist ein gefährliche Sach.
It.: Adagio, adagio! a mangiare tartufi col formaggio. (
Giani, 1606.) 35. Hübsch gemach, sagte jemand, als er einen Schafbock auf einem Kaninchen sah. 36. Nur gemach, wer wird gleich Erbsen und Linsen zusammenschütten. –
O. Müller, Stadtschultheiss von Frankfurt, 1856, S. 169. 37. Wiltu erhalten gut gemach, so lieb vnd streb der tugend nach. –
Loci comm., 172. Lat.: Dilige uirtutem, si uis retinere salutem. (
Loci comm., 172.) 38. Gemach zur Sach. –
Simrock, 8062.