fornax, -acis
f. et semel (MLW
p. 415, 65.
) m.form. sing.:nom. -e: MLWMLW
p. 415, 21. 22.
acc. -e: MLW
p. 415, 21.
adde MLWCompos. Luc. R 34.
confunditur c. fornix: MLWTheoph. sched. 2,1 p. 38,21
(var. l.).
furnus, caminus –
Ofen, Esse: I
strictius: A
in univ.: 1
proprie (ad calefaciendum vel ad cibos parandos sim.; de re v. LexMA. IV. p. 2113sqq.): MLWForma mon. Sangall. 13,3 -xfornax, pistrinum, interendae pastae locus (
sim. 27,12). 24,16 -xfornax super arcus. MLWRegistr. abb. Werd. 7,4 p. 197,21 dabit
(sc. villicus abbati) ... -emfornacem ferream, sagum i, pedules iv. MLWChart. Mekl. add. 13770 Heinricus pistor dabit ... panem -isfornacis perpetuo.
al. 2
per compar. et in imag.: MLWHraban. carm. 39,75,6 erit ... mundi terminum ut -isfornacis incendium. MLWVita Willib. p. 17,34 volvente temporum climate et vergente annorum curriculo, cum aestatis -xfornax iam exordium posceret. MLWAnnal. Mell. a. 1265 stella ... ad instar -isfornacis magne tanquam vaporem fumi vomere visa est. 3
meton. de aedificio: MLWAbbo Sangerm. bell. 1,127 unde venis
(sc. maritus miles)? -efornace (gloss.: turrim vocabant furnum) fugis? scio, nate diabli, hanc nullus poterit vestri superare triumphus?
fort. huc spectat (de domo parva?): MLWVita Bard. 22 p. 338,50 erat ... proverbium populo, quoniam Bardonis aedificium -xfornax esset, quem ... tribus lapidibus reaedificasset. B
spectat ad supplicium sim. (haud raro pendet ex historia trium puerorum in camino ignis [Vulg. Dan. 3]): MLWBonif. (?) paen. p. 435,14 si ... filium suum per tectum aut in -efornace pro aliqua sanitate miserit, ann. v (
sim. MLWPontif. Rom.-Germ. 136,13 p. 240,1). MLWWalahfr. Mamm. 5,33 alto -isfornacis gremio rorem pro caumate sparsit
(cf. Vulg. Dan. 3,50). 17,21 nos ... non aliter dignatus visere salvas
(sc. Deus), quam ... pueros Babylonia sacra ... temnentes medio -isfornacis honorem concelebrare tuum ... dedisti. MLWHrotsv. Sap. 5,35 iube
(sc. Antiochus) ... -emfornacem incendi et illam inter ... flammas proici.
al. C
spectat ad metalla, terram, vitra sim. (‘Schmelz-, Brenn-, Siedeofen’ sim.; de re v. LexMA. VI. p. 1366sq.): 1
proprie: a
gener.: MLWGesta Trev. 31 p. 173,35 qua
(sc. chirotheca ferrea ignita) manu sua vestita nec laesa ... -emfornacem candentem intravit
archiepiscopus (
inde MLWVita Meinw. 142 p. 75,6). MLWAnnal. Adm. a. 1137 p. 579,17 in -efornace massa ferri coquebatur.
al. b
techn. et alch.: MLWCompos. Luc. I 31 ipsa -efornace fiere debet pedes ii alta a terra. R 34 de post -efornace lazurin primum ÷ <i> comisce. T 1 -efornace ... <sicut> superius prime cathmie. MLWMappae Clavic. 11 in superiore dispositione -isfornacis ...; in inferiorem dispositionem -isfornacis (
sim. MLWCompos. Matr. 7,4). 20 in -efornace aurificis (
sim. 98. MLWAnon. secret. p. 46,14). MLWTheoph. sched. 3,3 hoc modo compone omnes -esfornaces fabriles. 3,66 ante -emfornacem ferrarii (
sim. 3,90 p. 162,19). MLWMorien. Rom. alch. p. 518
a,20 -emfornacem philosophorum construas, in qua
eqs. (p. 40,22). MLWPs. Plato quart. 3 p. 150,8 cum operator dubitaverit de opere ..., capiat sibi athanor, id est -emfornacem, sicut est -xfornax balneorum.
persaepe. c
publ. et iur.: MLWNotit. Arnon. 7,6 tradidit ... dux ... in loco, qui vocatur Hal, ad sal coquendum -esfornaces ix (
sim. MLWBrev. Notit. p. A 6,12 loca -iumfornacium ix). MLWChart. Livon. B 7 p. 7,40 marchia omnibus tam clericis quam laicis ... sit communis, in ... lateribus <et> calce coquenda, -efornace habenda
eqs. (
sim. MLWChart. Aquens. 222 l. 45). MLWChart. select. Schwind 55 p. 115,24 (dipl. Rud. Habsb.) si alter aliquis quam, quem magister monete instituerit, argentum examinaverit, illi -xfornax, id est ess, ... destruatur.
al. 2
per compar. et in imag.: MLWHraban. carm. 37,40 -isfornacis flamma ut aurea vasa probat
([cf. Vet. Lat. Sirach 27,6]; sim. MLWOtloh. prov. T 42 tamquam -isfornacis rutilans aurum probat ignis, sic
eqs.). MLWHerm. Carinth. essent. 1 p. 90,14 tamquam metalla diversa confusa simul ex una -efornace in diversas fistulas discurrentia
(sc. semina). MLWSigeboto Paulin. 29 p. 924,8 erat ... Hirsaugia ... cenobialis disciplinae speculum ... et materia et rubiginis peccatorum -xfornax, examinatrix ignita
(sim. MLWHeinr. Wirz. cur. 353 plus aliis candoris habens hic
[sc. coram summo pontifice] ultima -xfornax [gloss. W: idest examinacio] fervet et ad purum quodque reducit opus
[i. litteras; cf. gloss. W ad 1004]).
al. D
spectat ad vulcanum: MLWWalahfr. hort. 299 altum quot in aera Mulcifer ire scintillas vastis videat -busfornacibus Aetnae.
in imag.: MLWAlfan. premn. phys. prol. 8 p. 2 aliquantulam cogor ordiri doctrinam; quam dum philosophiae -xfornax evomuerit
eqs. II
latius: A
de loco tribulationis sive de ipsa tribulatione sim.: 1
in univ.: MLWEpist. Meginh. 5 p. 197,21 lacrimis pre gaudio manantibus -emfornacem ferream
(pendet ex Vulg. deut. 4,20. al.; cf. ThLL. VI/1. p. 1119,79sqq.), in qua eos
(sc. familiam Forcheimensem) orcus ille Othnandus dudum coxerat, ... execrabant (MLWChart. Babenb. 188 p. 258,33 cum domus beati Floriani ... martiris per intolerabiles ... exactiones ... quasi sub -efornace
f. ... nostram
[sc. ducis] ... inploraret subventionem). MLWEberh. Alem. labor. 947 tibi -xfornax fuit Aurilianis, alumna auctorum, Musae fons, Heliconis apex. 2
spectat ad inferos: MLWBeda hist. eccl. 5,12 p. 307,18 ut omnem fetorem tenebrosi (tenebrosae
H1) -isfornacis, qui me
(sc. quendam a mortuis resurgentem) pervaserat, effugaret ... suavitas odoris
(sc. flosculorum). MLWRhythm. 18,8,2 hora omni in inferno ululantur animae, putas, ero remissurus de -efornace ignea? MLWDipl. Ludow. II. 6 p. 197,5 divinarum temerator sanctionum ... partem ... habeat cum principe tenebrarum in -efornace ignis aeterni. MLWWaltharius 867 externis modo vi, modo furtive potiuntur
(sc. homines avari) et ... caeligenas animas Erebi -efornace retrudunt. B
in imag. de loco originis (‘Brutstätte’): 1
in bonam partem de mente loco deliberationem fovente: MLWGesta Altiss. (MGScript. X p. 521,53;
s. XIII.) hunc ab ipsis discretionis suae primordiis morem contraxerat
episcopus, ut agenda sua tanta deliberationis -efornace decoqueret. 2
in malam partem: MLWEpist. Ratisb. 6 p. 292,35 si forte ... detractionis retunderentur spicula, -xfornax subsannationis fumum deponeret crudelitatis. MLWGesta Ern. duc. II p. 230,10 Henricus comes ... -efornace (-emfornacem
codd.) invidie in ducem sine confictis ambagibus dum mentitur laborans.
Fiedler