finialis

^*finialis, -e.superl.: MLW p. 253, 9.usu subst. vel ellipt.: passim, e. g. MLWMLWl. 32. p. 253, 22. extremus, ultimus – äußerste(r), letzte(r): I spectat ad ordinem, seriem: A gener.: MLWHeinr. August. planct. 972 debent -esfinales medios includere testes. MLWChart. Turic. 343 p. 220,14 quę (elemosinae) in -ifinali articulo (sc. vitae) ... pro salute anime conferuntur. saepius.in nom. propr.: MLWSicard. chron. p. 82,35sqq. F-esFinales Indi ...; F-esFinales diximus, quia tres sunt Indiae: ... tercia F-isFinalis iuxta Occeanum. B gramm. de syllabis, litteris sim.: 1 in univ.: MLWAldh. ad Acirc. 113 p. 154,18 quoties -isfinalis sillaba corripitur. MLWHraban. epist. 2^a p. 383,27 syllaba ‘us’ -isfinalis dictionis. MLWMilo carm. 1,6,4,393 -isfinalis clausula. al.ellipt. i. q. syllaba ultima – letzte Silbe: MLWGodesc. Saxo gramm. 1 p. 384,3 ‘sis’ et ‘velis’ ... producuntur in -ifinali secundarum numeri singularis personarum. 2 in syllaba ultima positus – auf der letzten Silbe liegend: MLWVita Serv. 6 p. 22,8 Hebreus -ifinali accentu dicit Meriám. II spectat ad terminos: A limitem designans, terminalis – eine Grenze bezeichnend, Grenz-, Schluss-, End-: 1 proprie de locis sim.: MLWDipl. Karoli III. 32 p. 55,13 inter gaium et costam -emfinalem (MLWDipl. Heinr. II. 251 p. 289,30). MLWDipl. Heinr. II. 478 p. 609,1 termini -esfinales ... Regiensis episcopatus. MLWChart. Eberb. 100 p. 192,13 ager protenditur ... ad lapides -esfinales. MLWChart. Livon. A 318 p. 406^b,28 ipse murus civitatis est -isfinalis murus domus.subst. neutr. i. q. limes – Grenze: MLWDipl. Conr. II. 46 p. 52,37 terminus vadit ... a ... flumine ... et -busfinalibus descendente per canale. 2 translate: a gener.: MLWPaulin. Aquil. c. Fel. 1,31 l. 23 non est plane alterius periculi -ialisfinialis mensurae transcendere terminos, ut est exordii non bene iniecta saxorum machina fundamenti. 3,28 l. 22 tertii huius libri series ... conclusa persistat titulo -ialifiniali. MLWConc. Karol. A 19^C p. 129,22 libelli ... terminus -ialisfinialis (-isfinalis p. corr. P). b math. et geom.: MLWAlbert. M. sent. 2,6,9 p. 139^b,8 denarius est -isfinalis limes digitalium numerorum. top. 6,6,1 p. 468^a,28 haec ... est diffinitio lineae -isfinalis, quod sit finis plani habens fines. c rhet. i. q. definitivus – beschreibend, definierend (de re v. Lausberg, Rhetorik § 89^a): MLWAnselm. Bis. rhet. 1,17 p. 135,6 quattuor nominavit Tullius constitutiones: coniecturalem, -emfinalem (cf. Cic. inv. 1,10 definitiva), exceptivam, qualitativam. B ad finem, in confinio situs – an der Grenze, im Grenzgebiet gelegen: MLWGerlac. annal. a. 1176 p. 688,28 Zobezlaus ... questionem movet de terris super magnam et -emfinalem silvam cultis. MLWChart. Sil. B 2 p. 117,1 unum de castris Lubus, inferius videlicet et -efinale ..., cessimus (sc. dux). C finitimus – benachbart (usu subst. de hominibus: MLWl. 66): MLWBrev. Notit. p. A 3,9 dedit dux ... episcopo eundem locum ... cum -busfinalibus locis ibidem adiacentibus. MLWChart. Sigeb. 50 p. 107,10 quam (cellam) ... prece ... civium omniumque -iumfinalium ... ordinavit archiepiscopus. III spectat ad vim, momentum: A firmus, validus, plenus, irrevocabilis – fest, (end)gültig, voll(ständig), abschließend, unwiderruflich (fere usu publ. et iur.): MLWDipl. Conr. III. 89 p. 159,1 quatenus litem, quę inter ipsum (abbatem) et Ǒthelricum ... agitabatur, -ifinali iudicio ... decideremus. MLWChart. Merseb. 161 p. 135,3 eis (Lipsiensibus) conquerentibus -emfinalem faciet marchio iusticiam. MLWActa civ. Wism. B 385 -isfinalis causa est de hereditate ... Gerardi. al. B efficax – wirksam: MLWConst. imp. II 194 efficax consilium -efinale et auxilium. MLWWilh. Salic. chirurg. 4,3 p. 33,4 quod (sc. incisionem secundum costam facere) est valde ... utile pro infirmis et -busfinalibus curationibus (operationibus -busfinalibus ed. Iuntina). al. C substantialis – wesentlich, eigentlich: 1 in univ.: MLWWolbero cant. epil. p. 1273^D isti (modi) sunt -es:finales cogitatio, locutio, actio, consuetudo. MLWAlbert. M. eth. II 7,2,2 p. 501^b,45 dicebant antiqui eam (delectationem) esse -issimumfinalissimum bonum. 2 ad finem, propositum pertinens – auf das Ziel, den Zweck bezogen (usu philos., fere in iunctura causa -is): MLWConr. Hirs. dial. 219 moderni quatuor requirenda censuerunt: operis materiam, scribentis intentionem, -emfinalem causam et, cui parti philosophiae subponatur, quod scribitur. MLWAlbert. M. gener. 1,5,8 p. 159,30 causa ..., quae dicitur ‘cuius gratia’ (p. 324^b,14 τὸ δ᾽ οὗ ἕνεκα [sc. αἴτιον]), quae dicitur ‘causa -isfinalis, non est factiva’. metaph. 3,1,2 p. 108,66sq. ‘utrum -ia’finalia (p. 995^b,30 τελευταῖα) genera ... sint principia, ‘aut’ sint principia genera priora -busfinalibus ...; -iafinalia ... dico, in quibus stat generis communitas. persaepe.subst. neutr. i. q. destinatio – Bestimmung: MLWAlbert. M. metaph. 11,2,14 p. 501,42 ‘primum non est sperma’, sed potius ‘-e’finale (p. 1073^a,1 τὸ τέλειον) spermatis. D principalis – Grund-, Haupt- (usu mus., cf. LexMusLat. II. p. 72sqq.): 1 strictius de notis: MLWHucbald. mus. 49 eaedem (quattuor notae) -esfinales appellatae, quod finem in ipsis cuncta, quae canuntur, accipiant. MLWPs. Hucbald. ton. 283 sunt cantus, qui non in -emfinalem sonum terminantur. MLWAnon. IV mus. 6 p. 82,14 in quibus (libris) continentur puncta -iafinalia organi. saepius.ellipt. i. q. nota principalis – Grundton: MLWHucbald. mus. 51 tonus ... a -ifinali suo nec supra quintum superiorem nec infra quintum inferiorem ... ordiendi facultatem habebit. MLWMus. Enchir. 1,54 huic (tetrachordo gravium) proximum tetracordum -iumfinalium. v. et MLWl. 39. 2 latius de tetrachordo i. q. notas principales continens – die Grundtöne enthaltend: MLWSchol. enchir. 1,338 secundum (tetrachordum) -efinale. MLWHerm. Augiens. mus. p. 22,26 grave (sc. tetrachordum) ... et superius, item -efinale et excellens unius naturae sunt. al. MLWRud. Trud. (?) mus. 2,26 p. 95 vs. 15 omnibus (vocibus) hospitium ⌊-efinale dedit⌋ (-iumfinalium dat var. l.) tetracordum. E maximus, exitialis – größte(r), verderblich: MLWChart. Austr. sup. I 473 p. 678,38 (a. 1229) quam (contumaciam) faciebant praelati Austriae in periculum -efinale Pataviensis ecclesie.