extremus

extremus (-raemus), -a, -um. I adi.: A de loco: 1 extimus, ultimus — äußerste(r), hinterste(r): a gener.: MLWWalahfr. Mamm. 14,16 Mammem iubet praeses ... carceris -i gremio ... ligari. MLWWalth. Spir. Christoph. II 1,217 -i Ophiucus sortitur marginis urnam. persaepe.in imag.: MLWHugeb. Willib. praef. p. 87,1 ex multis frondosum frugiferumque arborum florum varietate honustorum ... -is in ramis vestrae (sc. clericorum) memoriae ... pauca excerpere (MLWsim. p. 87,30). MLWWalth. Spir. Christoph. I epist. ad Haz. p. 64,20 quod (sc. opus) tui magistri gratia -i pollicis ungue limabat. b geom.: MLWGerb. epist. math. I 3,2 erunt ... duae -ae (sc. fistulae) contra se positae, ut per utrasque ... videas. MLWRagimb. epist. 4 p. 523,17 videamus, an angulus dicatur -a quedam ... pars superficiei. 2 remotissimus — entfernteste(r): MLWAdam gest. 3,24 inter quos (populos aquilonis) -i venerant Islani, Gronlani et Orchadum legati. cf. et MLWl. 27. B de tempore vel ordine: 1 postremus, novissimus — letzte(r), jüngste(r): a gener.: MLWLex Frision. 14,1 cuius (hominis) sortem -am esse contigerit, ille homicidii compositionem persolvere cogatur. MLWEinh. Karol. 32 p. 37,10 cuius (epigrammatis) in -oextimo versu legebatur MLWeqs. MLWPoeta Saxo 3,589 -as ibi (Turonibus) vitę clauserat coniux horas. MLWIoh. Canap. Adalb. A 6 p. 9,15 in -oextimo anhelitu ... hanc fabellam ... retulit episcopus: ‘eqs.’ MLWal. b eccl.: α de iudicio novissimo: MLWHraban. epist. 36 p. 472,16 quatinus tibi (sc. episcopo) in -oextimo iudicio ipse summus paterfamilias cum ceteris electis dicat: ‘eqs.’ (MLWsim. MLWGerh. August. Udalr. 1,9 MLWl. 110). MLWDipl. Karoli III. 157 p. 255,14 in -oextimo et districto examine (MLWIdung. Pruf. dial. 1,521). persaepe. β de sacramento: MLWAlbert. M. sent. 4,23,1 ^capit. an -a unctio sit sacramentum. MLWibid. persaepe. 2 finalis — am Ende (befindlich, stehend), das Ende betreffend: MLWPoeta Saxo 4,38 Aprilis horam cum nox -a secundam obscuram nimium tenebris involveret atris. MLWHrotsv. Cal. 9,21 quae (Drusiana) gravi cum tristitia defungebaris -a (die vel dei fungebaris -a MLWvar. l.).MLWfort. huc spectat: MLWMirac. Pirmin. 11 Cůnradi ducis filius in castello Stoufenburc -a morte preventus. 3 diversus, contrarius — ‘extrem’, einander entgegengesetzt: a gener.: MLWAlbert. M. animal. 24,4 in coloribus non nisi -os decernunt pisces et de mediis non nisi claros. b philos.: MLWAlfan. premn. phys. 5,3 p. 62 in his (elementis) -ae (MLWPG 40,613^A ἄκραι) qualitates potestate et actu manifestae sunt (MLWsim. 5,6 p. 63). MLWAlbert. M. pol. 5,1^m duae sunt -ae politiae, oligarchia ... et democratia. MLWal. c math.: MLWGerb. epist. math. I 2,8^a quomodo uno medio numerorum intermisso iuncti duo -i ceteros metiantur. C de aestimatione: 1 in bonam partem: a extraordinarius, primarius — außerordentlich, hervorragend, Haupt-: α gener.: MLWHrotsv. lib. 1 praef. 8 quo ... ipsum (crediti talentum ingenioli) ... in aliquod ... -ae utilitatis transformaretur instrumentum. β iur.: MLWChart. Wirt. 658 (a. 1222) in solvendo ... iure -oextimo, quod houbet reht dicitur. MLWibid. iterum. b summus — höchster: MLWDipl. Otton. III. 347 ut ... in tremendo iudicio ante -um iudicem nobiscum stet (sc. praesumptor) rationem reddendo. 2 in malam partem: a levissimus, vilissimus, humillimus — geringster, niedrigster, unbedeutendste(r): MLWWalahfr. hort. 380 non -a alias inter decernitur nepeta herbas. Form. Sangall. II 3 p. 398,22 aliqui de primis (sc. monachis), alii de mediis, quidam ... de -is ad nostram (imperatoris) praesentiam ... electum (sc. abbatem) adducant. MLWUdalsc. Conr. 6 ne scandalo vel -oextimo pusilli Ihesu offendantur. MLWal. b pessimus, miserrimus — schlimmster, elendster: MLWWalth. Spir. Christoph. I 21 idola ... timere ... -ę dementię (sc. est). MLWChart. Sil. D I 59 (epist. papae) ne idem locus (sc. monasterium) ... quasi ad -am pauperiem deveniret. MLWAlbert. M. pol. 5,7^qq ‘quotcumque causas diximus oligarchiae intemperatae et ultimae et democratiae -ae (p. 1312^b,36 ἐσχάτης), tot’, supple causas dissolutionis, ‘et’, id est etiam, ‘tyrannidis ponendum’, supple est esse causas dissolutionis. D de quantitate: 1 gener. i. q. paucissimus — ganz wenig (usu subst.): MLWLiutg. Greg. 11 p. 76,11 si de tam cognitis et profuturis bonis vel -a quaedam narrare non incipiam. 2 math. i. q. minimus — kleinste(r): MLWGerb. epist. math. I 2,3^a p. 14 articulos ac digitos diminues usque ad -um divisorem. MLWHerig. reg. 2,12 si qui minores maioribus ad dividendum addita sint, eadem regula ... diminuantur usque ad -os digitos. saepe. II subst.: A masc. i. q. extraneus — Außenstehender: MLWCand. Fuld. Eigil. II 7,2 subdimur interea duro custode (i. abbate) remoto ... -is, usque dum MLWeqs. (cf. I 4 p. 224,3 sub eorum [fratrum occidentalium] magisterio). B neutr. (fem. l. 47.): 1 in univ.: a gener.: α de loco i. q. finis, terminus, summum — Ende, Grenze, Spitze: MLWRhythm. 35,7,2 digiti -a sui guttam aquae tribuat Lazarus (MLWsim. MLWMoses Panorm. infirm. 1 p. 102,27 est-um). MLWThangm. Bernw. 7 p. 761,8 in -oextimo ... sui episcopatus. MLWAlfan. premn. phys. 9,2 p. 85 instrumenta ... eius (gustus) sunt lingua, et huius magis -um (MLWPG 40,656^B τὸ ἄκρον). MLWFrid. II. Imp. art. ven. 2 p. 131,5sq. -a foliorum in arboribus pallescunt ... et -a capillorum in canitie. MLWAlbert. M. animal. 1,288 sunt ossa digitorum ... subtiliora versus -a sua. MLWal.MLWgeom.: MLWRagimb. epist. 4 p. 526,18 rectus est angulus, qui constat ex lineis rectis duabus per longum et latum rectis iacentibus et se invicem in -oextimo tangentibus. β de tempore i. q. mors, agonia, finis vitae — Tod(eskampf), Lebensende: MLWRud. Fuld. Leob. 15 invalescente morbo ad -a pervenit. MLWRuotg. Brun. 43, p. 46,30 ingenium ... illum ... non defecerat in -is. MLWVita Mathild. I 13 p. 137,19 -is supervenientibus neptulam ... sibi commisso gregi studiose providere docuit (MLWsim. II 24 p. 196,6). MLWThietm. chron. 3,25 ut -a persensit imperator adesse. persaepe. γ de aestimatione i. q. summum discrimen, res pessimae — entscheidende, überaus üble Lage, das Schlimmste: MLWHraban. carm. 40,10,2 quando -a pati turba coacta est (MLWsim. MLWBernold. Const. chron. MLWa. 1084 p. 441,6 -aema). MLWWett. Gall. 21 p. 267,33 cum ... esset ... ancilla tua (sc. regis Sigisberti) in -is. MLWal. b philos. i. q. extremitas — ‘Extrem’, Extrembegriff: MLWHerm. Carinth. essent. 1 p. 116,6 a primo (sc. ordine) ... et -orum et mediorum consequentia dissident differentiae. MLWAlbert. M. bon. 112 p. 74,27 virtus non est ... compositum aliquid ex -is, sed -a nominant duas corruptiones medium circumstantes (MLWsim. MLWeth. II 4,1,6 p. 281^b,27sqq.). MLWsent. 4,11,1 p. 265^b,23 in omni transmutatione necesse est accipere subiectum et duo -a, inter quae fit transmutatio. persaepe. 2 locut. adv. ad -um, in -um (-oextimo) : a denique, postremo — schließlich, zuletzt: MLWIonas Bob. Columb. 2,19 p. 274,18 segretatim humandas (sc. sanctimoniales) ... in -um (-oextimo MLWvar. l.) sepeliendas fore. MLWRegino chron. MLWa. 642/47 primum ... bis terque certamen iniit Karolus, ad -um eum (Reginfridum) ... superavit. MLWGunzo epist. 12 p. 44,2 hęc (femina, MLWi. rhetorice in MLWprosop.) in principio alterius vultus, alterius in medio, in -oextimo alterius se monstrare contendit. persaepe. b ad ultimum, usque — bis zuletzt, in einem fort: MLWInnoc. III. registr. 2,1 p. 3,21 peccat ... ad -um homo miserrimus.