extremitas, -atis
f.script. (e)str-: MLW
l. 31. 35. adde MLWChron. Fred. 2,50 p. 71,11.
extremum punctum, extrema margo vel pars, terminus, finis, extremum —
äußerster Punkt, Rand, Teil, Grenze, Ende, das Äußerste: I
gener. : A
proprie: 1
local. : a
in univ. : MLWNotker. Balb. gest. 2,18 quarum
(spatharum) ille cum unam ... ab -eextremitate ultima ad summum curvare niteretur. MLWGerb. epist. math. I 3,2 superiores -esextremitates fistularum. MLWChart. civ. Magd. 108 p. 57,44 limes inchoat ab -eextremitate parietis. MLWBrunus Long. chirurg. 1,12 p. 110
H venae. MLWTheod. Cerv. chirurg. 2,17 p. 149
A ferri puncta, id est sagittae -sextremitas.
persaepe. b
circumscriptio, terminatio —
Be-, Abgrenzung: MLWAlbert.
M. eccl. hier. 5,11 p. 705
b,2 est ... lumen corporis lucidi secundum -emextremitatem, quod contingit corpus terminatum, in quo est color, dans esse formale corpori. MLWeth. II 10,1,1 p. 600
b,33 cuius
(coloris) causa fontalis -sextremitas est perspicui (
cf.
p.
439a,28 τὸ ἔσχατον).
al. c
usu plur. i. q. fines extremi, confinium —
Grenz-, Randgebiet: MLWRegino chron. MLWa. 885 p. 123,31 regni. MLWa. 891 p. 137,22 Arnulfus rex in Baioariorum -busextremitatibus morabatur. MLWChart. Wirt. 954 vinearum.
al. 2
temp.: a
in univ.: MLWHeito Wett. 9 in -eextremitate vitae. MLWVita Antonini Surr. 23 in ... noctis bellum antecedentis -eextremitate, idest matutino tempore. MLWBenzo ad Heinr. IV. 7 prol. p. 578,16 in -eextremitate ... synodi. MLWTrad. Weihenst. 339
b temporum.
saepe. b
de iudicio novissimo: MLWAlex. Min. apoc. 18 p. 385,5 hominibus in -eextremitate saeculi positis. B
translate: 1
gradus extremus —
extremes Maß: MLWVita Annon. I 2,18 p. 491
b,50 hac -eextremitate ..., ut
eqs. MLWOtto Frising. chron. 8,12 p. 408,21 nanos in tam exigua parvitatis -eextremitate ... ad vitam ... credendum est revocari.
(magna) multitudo —
(große) Menge, Unmenge: MLWDudo hist. 2 p. 146,26 quarum
(volucrum) infinitissimam -emextremitatem (
postea: multitudinem) exhaurire visu non poteras. 2
angustiae —
Notlage: MLWErchemb. Cas. hist. 10 cum iam ad est-em maximam pervenisset (MLW
sc. civitas; item 33 -emextremitatem). MLWFrowin. explan. 7,2 MLWl. 194 in ... -eextremitate deprehensa
anima. 3
vilitas, humilitas —
Unbedeutendheit, Niedrigkeit, Wenigkeit: MLWChron. Fred. 4 praef. p. 123,19 rusticitas et st-s (-sextremitas, strenuitas MLW
var. l.) sensus. MLWPetr. Dam. epist. 44 p. 14,14 de -eextremitate et paenuria vestium. MLWArno Reichersb. apol. p. 11,11 si angeli excellentiam conferas cum -eextremitate vermiculi. MLWAlbert.
M. div.
nom. 1,42 p. 24,27 tota divina natura in una hypostasum incarnata est revocans ... humanam -emextremitatem (MLW
PG 3,592A ἐσχατιάν), idest corpus humanum. MLW
al.MLW
meton. in formula modestiae: MLWDesid. Cad. epist. 1,1 quaeso, ut pro mea -eextremitate pio Domino dignetis exorare. MLWForm. Marculfi 2,46 nostre -isextremitatis personolam.
saepe. C
meton. (usu plur.) i. q. dicta de rebus extremis —
Aussagen über die letzten Dinge, eschatologische Aussagen: MLWGerhoh. epist. 26 p. 609
D multas in hunc modum desiderabiles promissiones invenietis in -busextremitatibus prophetarum. II
spec.: A
anat.: 1
appendix, concavum (eminens) —
Fortsatz, (vorstehende) Wölbung: MLWAlfan. premn. phys. 25,10 p. 142 circa -esextremitates (MLW
PG 40,704A τὰς κεραίας) matricis. MLWRichard. Angl. anat. I 220 cor ... duas habens auriculas ..., duas -esextremitates, superiorem et inferiorem formam coni habens. MLWTheod. Cerv. chirurg. 2,20 p. 150
H ne superposita sint capita seu -esextremitates ossis fracti. 2
usu plur. i. q. membra corporis extrema —
Extremitäten: MLWChart. march. Misn. II 263 p. 181,12 (a. 1156) dabitur baco unus cum suis interioribus excepta arvina et -busextremitatibus (
cf. 55 p. 47,17 excepta arvina, capite et pedibus). MLWThadd. Florent. cons. 38,40 ante comestionem fiant fricationes -um. MLWAlbert.
M. animal. 14,26 in omnibus ... quatuor -esextremitates habentibus animalibus.
saepius. B
geom.: MLWGerb. geom. 2,2 superficiei ... -sextremitas sive terminus linea ...; lineae autem principium et -emextremitatem punctum determinat. MLWAnon. geom. I 4,54 qualis est linea a medio centro circuli usque ad -emextremitatem eiusdem, similes
eqs. MLWAnon. circ. p. 538,15 descendent perpendiculares a summitatibus chorausti ad -esextremitates basis.
saepe. C
math.: 1
in univ. (‘Grenzwert’): MLWFortolf. rhythmimach. 623 sint ... duo termini tales v, xlv; ... medietatem
(sc. summae), idest xxv inter utrasque -esextremitates locabis et arithmeticam medietatem habebis. 2
differentia unitatum —
Schlußziffer, Einer-Ziffer: MLWEpist. Worm. I 21 p. 42,22 restant duę -esextremitates istę
(sc. numerorum dccclxv
et cdxxiii), v et tres. D
gramm. et rhet.: Erchanb. MLWgramm. p. 91,9 -sextremitas ... syllabarum, id est ‘us’, ‘a’, ‘um’ in pronomine rem possessionis tibi demonstrat. MLWArnulf. Sag. invect. 7 p. 106,10 circa -esextremitates orationis. E
mus.: 1
in univ.: MLWAurel. Reom. mus. 16,36 quandocumque antiphona ... medietatem atque -emextremitatem cum initio sui aequiperatrices fecerit soni. MLWLamb. mus. quadr. p. 269
a,22 omnis cantus, qualitercunque fuerit diversificatus ad -emextremitatem. 2
de tonis extremis (‘Spitzentöne’): MLWHerm. Augiens. mus. p. 25
a,40sqq. sunt ... subiugalium -esextremitates graves et superiores, finales mediae; autenticorum vero -esextremitates finales et excellentes, superiores mediae. F
theol. i. q. summitas —
Höhe, das Höchste: 1
in univ.: MLWAlbert.
M. summ.
theol. II 10,39,1,1,3,2 p. 443
a,13 altissimarum ... sedium
(i. thronorum) nominatio manifestat ... ab omni -eextremitate (exterminate MLW
ed.) ... in sublimissimum ... collocatum. p. 443
b,36 quod -sextremitas ibi dicitur altum in modo participationis theophaniae et illuminationis. 2
de angelis: MLWAlbert.
M. myst.
theol. 1,4 p. 827
b,34 ‘veniunt super omnem ascensum omnium sanctarum -um (MLW
PG 3,1000C ἀκροτήτων)’, id est angelicarum. G
philos. i. q. extremum ens —
‘Extrem’ (usu plur. i. q. opposita —
Gegensätze): 1
in univ.: MLWTheod. Trev. phys. 1383 -isextremitatis binę causas constituisse. MLWConstant. Afric. grad. p. 343,32 infra duas -esextremitates ... manere. MLWAlbert.
M. eth. II 6,1,1 p. 392
b,14 hoc solo modo ratio recta est de -busextremitatibus, quae sunt superabundantiae et defectus: ‘
eqs.’
al. 2
in syllogismo de termino maiore et minore q. d. (‘Ober- und Unterbegriff’): MLWAlbert.
M. anal. pr. 1,3,4 p. 525
b,24 in prima ... figura maior comprehendit medium et minorem -emextremitatem totam et concludit
eqs. MLWmetaph. 5,1,2 p. 211,8sq. ex ambabus -busextremitatibus conclusio conficitur et ipsa coniunctio -um est per medii virtutem. 7,1,2 p. 336,74 continet ... subiectum, quod est -sextremitas minor
eqs.
saepius.
Leithe-Jasper