experimentum

experimentum, -i n.MLWscript. exsp-: Const. imp. I 287. -por-: MLWl. 46. -rm-: MLWl. 46. adde Botan. Sangall. 23,1.MLWmetr. -rĭm-: MLWl. 64. 70. al. 1 praevalente notione examinandi, probandi: a periculum, temptatio, probatio — Versuch, Prüfung, Probe: α in univ.: Botan. Sangall. 6,6 facis -ormento MLWeqs. Gerb. MLWgeom. 5,8 si de aliquo angulo, utrum rectus an hebes acutusve sit, dubitaveris, huiusmodi -oexperimento uti poteris: MLWeqs. Albert. M. animal. quaest. 14,12 p. 258,36 vivus (sc. homo) levior est mortuo, ut patet per -umexperimentum. MLWal. β conatus, inceptum — das Ausprobieren, Versuchen, Beginnen: Mappae Clavic. 3 accipies ad -umexperimentum, donec primitus discas, non multum (sc. auri MLWsim.). Otloh. doctr. 38 p. 293^A o labor exsilis, qui nec probat acta laboris, nec bravii meritum vult ferre per -umexperimentum. γ examen — Untersuchung, Überprüfung: Ioh. sacerd. 30 sub -oexperimento non durat (sc. argentum procreatum). Albert. M. veget. 6,11 aloes -oexperimento visus scitur lignum esse. δ exploratio — das Auskundschaften, -forschen: MLWVita Magni Fauc. I 5 p. 114,3 -oexperimento querere locum, qui ... placeret ad habitandum. b argumentum, documentum, testimonium — (Beweis-)Grund, (Erfahrungs-)Beweis, Zeugnis: α in univ.: Rimb. Anscar. 37 p. 72,4 gratiam Dei cum eo comitasse multis -isexperimentis probavimus. MLWVita Bav. III 13 ut quamvis aliis cessantibus -isexperimentis talibus indiciis certus cognoscere possis MLWeqs. MLWAsinarius 108 cuius (servi) prodiderant -aexperimenta (argumenta MLWvar. l.) fidem. saepius.MLWpubl. et MLWiur. de iudicio Dei q. d.: Lamb. Hersf. annal. MLWa. 1077 p. 295,24 corpus dominicum, quod sumpturus ero, in -umexperimentum mihi hodie fiat innocentiae meae. Trad. Ratisb. 773 mulier ... igniti ferramenti -oexperimento ... confirmavit se ... ab omni servitute esse liberrimam. β signum — Zeichen: Metell. exp. Hieros. 4,399 -aexperimenta, unde solent gnari signorum physiculari, ut per naturam valeant rem nosse futuram. γ vis probationis, auctoritas — Beweiskraft: Rup. Tuit. vict. 7,27 p. 240,12 plus habet (sc. reaedificatio templi) honoris et plus -iexperimenti ad cognoscendam potentiam atque providentiam veri Dei. c exemplum, specimen — Beispiel: Aldh. ad Acirc. 10 p. 93,30 harum rerum -aexperimenta authenticis versibus doceri desidero. Ps. Boeth. MLWgeom. 599 apertissimum dabimus rationis -umexperimentum (exemplum MLWvar. l.).MLWfort. huc spectat MLWc. sensu epitomes: Catal. biblioth. B III MLWapp. 1 p. 105,32 sermones, -aexperimenta de fisica. 2 praevalente notione discendi, comperiendi i. q. inspectio, observatio, peritia — Augenschein, Wahrnehmung, (praktische) Erfahrung: a in univ.: α gener.: MLWArbeo Corb. 38 vasculum aperuerunt (sc. Magenses), ut -oexperimento dedicerent veritatis probamentum (Dipl. Otton. I. 175 loca ... invasione Sarazenorum destructa ipsi -oexperimento didicimus. MLWal.). Mirac. Genes. Hieros. 7 -oexperimento verissimo conprobarunt servi dei, quod auditu perceperunt. Cand. Fuld. Eigil. I 25 p. 233,25 nemo ... cognoscere potest, nisi ille solus, qui hoc -oexperimento cognovit, qualis ... miseria est. saepius. v. et p. 1640, 3. -umexperimentum sui i. q. cognitio sui — Selbsterkenntnis: Idung. Pruf. dial. 2,281 putant stulti se posse, quod non possunt, antequam -umexperimentum sui capiant, quod vix integro anno capi potest. β philos. de scientia ex usu collecta: Gloss. psalt. Lunaelac. 134,6 duplex est scientia, aut ratione aut -oexperimento. Albert. M. incarn. 33 p. 204,32 quod -umexperimentum dicat philosophus cognitionem sensibilem ordinatam ad intelligibilem. animal. 8,1 parva (animalia) ... non habent tam longam vitam, quod usu -iexperimenti habeatur de ipsis cognitio. 21,11 -umexperimentum ... ex multis nascitur memoriis. MLWmetaph. 1,1,9, p. 13,78 ‘obviare’ dictis, ‘magis arbitramur’ per ‘artem’ esse quam per ‘ -umexperimentum (981^a,25 ἐμπειρίας). saepius. b perceptio — Empfindung: Albert. M. sent. 3,15,4^capit. an ... simul inesse poterit acerbitas magni doloris et -umexperimentum magnae iucunditatis. c in malam partem i. q. passio — das Erleiden: Gloss. psalt. Lunaelac. 7,10 non aliter ... consummitur nequitia, si non per paenitentiam ... aut in -oexperimento paenae MLWeqs. d ?sensus — ?Sinneswahrnehmung: MLWAesculapius 3 p. 5,8 vocis amputatio sonat (sc. accessione epilepsiae) cum extensione -orumexperimentorum (cf. Cael. Aur. diaet. MLWpass. 54 spiramentorum) atque pulsus. 3 vi passiva: a effectus, eventus — Wirkung, Ergebnis: Rimb. Anscar. 12 p. 33,5 servi Dei cum certo suae legationis -oexperimento ... reversi sunt. Otto Frising. gest. 2,30 p. 138,18 Deo largiente vitaque comite et ipse (Siculus) temeritatis suae quandoque capere poterit -aexperimenta. b subsidium (usu) probatum — erprobtes, bewährtes (Hilfs-)Mittel: α in univ.: Marc. Graec. ign. 28 -umexperimentum mirabile, quod facit homines ire in igne sine laesione. β medicamentum (probatum) — (bewährtes) Heilmittel: Land. Mediol. hist. 2,19 p. 57,8 Stephania cum ... regem multis unguentis multisque -isexperimentis fovisset. Roger. Salern. MLWchirurg. 2,302 ad quod (botium) tale fit -umexperimentum: MLWeqs. Tract. de MLWchirurg. 360 -umexperimentum probatissimum ad pustulas faciei ... delendas. MLWal. γ methodus (probata), ratio — (bewährte) Methode, Verfahren(sweise): Bernold. Const. chron. MLWa. 1091 p. 486,3 naturalia solsticia sive equinoctia et statum mundi certis -isexperimentis invenire monstravit Willihelmus. Ps. Gerh. Crem. sal. II 15 hoc est formosius -umexperimentum, quod expertus sum in argento vivo. Staub