excludo

excludo, -si, -sum, -ereexcludere.MLWscript.: sc-: p. 1519, 26. 30. 31. -lau-: p. 1519, 31.MLWpraes. -et(ur): p. 1517, 34. 42.MLWrefl.: p. 1517, 30. MLWpartic. MLWperf. usu MLWadi.: p. 1518, 3. 1519, 12;MLWsubst.: p. 1517, 49. I vi praeverbii vigente i. q. non admittere, prohibere, repellere, segregare, excerpere — ausschließen, nicht zulassen, fernhalten, abwehren, entfernen, (ab)trennen: A proprie: 1 gener.: a foras dare, eicere — hinaussperren, -werfen: α in univ.: MLWLeg. Wisig. 8,1,4 si ... dominus vel domina a violento vel presumptore extra suam domum vel ianuam -anturexcludantur (-aturexcludatur MLWvar. l.) eqs. MLWBeda hist. eccl. 2,4 p. 88,32 ut -sa multitudine daemonum (sc. ex Pantheo) multitudo ibi sanctorum memoriam haberet. β amovere, exire iubere, in exilium pellere — fort-, ausweisen, verbannen: MLWCapit. reg. Franc. 216,6 interdicimus, ne recipiatur (sc. dimissus) ab altero, quatinus ... a nostri regni penitus -aturexcludatur finibus. MLWChart. Naumb. I 418 p. 373,18 (a. 1204) quos (colonos) ipsi monachi ... a possessionibus illis, quas hereditario iure Francorum possident, competenti restitucione debent -ereexcludere (item 425). MLWChart. Hohenloh. 401 p. 275,4 si predicti ... aliquem extraneorum, qui ... civibus in aliquibus debitis est obligatus, ad se receperint, monendi sunt, ut de illis satisfaciant civibus vel a se -antexcludant. b foris detinere, aditum negare, arcere — keinen Zutritt gewähren, abweisen, abhalten: α in univ.: MLWCand. Fuld. Eigil. II 17,25 exterius ... caetera turba ... -sa. MLWThietm. chron. 7,69 signo sanctae crucis iugiter se muniens omnem adversariam potestatem prorsus -atexcludat fidelis. MLWIdung. Pruf. dial. 2,407 qui (ordo) ... omne genus feminarum a tocius monasterii septis -sit. 3,480. MLWStatut. ord. Teut. p. 79,13 -sis omnibus extraneis. al. β separare — trennen: MLWLamb. Hersf. annal. MLWa. 1077 p. 288,2 haec (Mathilda) vivente adhuc viro suo quandam viduitatis speciem longissimis ab eo spaciis -sa pretendebat. γ clausum servare — wegschließen, unter Verschluß halten: MLWCarm. de Frid. I. imp. 399 expectant imbres frustra, nam Cinthia cornu quarta nitens gracili pluvias -erat omnes. c refl. i. q. se recludere — sich zurückziehen (usu milit.): MLWIoh. Codagn. trist. p. 26,15 alii, qui evasere, milites et pedites intus castrum se -erunt (cf. notam MLWed.). d determinare, circumscribere — ab-, ein-, begrenzen: MLWChron. Fred. 4,47 retinens Chlotharius sibi, quod Ardinna et Vosacos versus Neuster et Burgundia -bant. 4,57 quod ab his (pagis) versus montis Pereneos -eturexcludetur.in imag de scriptore i. q. coartare — einschränken: Transl. Alex. Frising. 4 (MLWMGScript. XV p. 288,16; MLWc. 834) quae quidem cum plura sint, a colloquente melius quam dictante narrantur, quam qui necessario compendiis -amur. 2 natur.: a excernere, egerere — aussondern, ausscheiden, abführen: MLWTract. de caus. mul. 94 si ex matrice duricia mannaverit, hec signa precedent: menstrua -untexcludunt (sc. feminae) eqs. MLWAntidot. Glasg. p. 107,16 femina si pecus mortuum -et per aborsum (cf. MLWAntidot. Augiens. p. 48,17 expellit). p. 113,43 ad universas colli ventusitatis -endum. MLWMaurus progn. 16 p. 33^b,56 quia, cum crosse sunt fumositates, non cotidie possunt -i per poros.in loco corrupto de personis (sputum) excludentibus: MLWAesculapius 16 p. 20,26 ex quibus (sc. apprehendis) eos, qui de faucibus sanguinem proiiciunt: ex parvo fluore sanguinis cum humore retinaci et levi tussicula; ex quibus -sos (cf. Gariopont. MLWpass. 2,3 p. 22^v [ed. Basil. 1531] sputis exclusis). b incubando elicere, educere — ausbrüten, zum Schlüpfen bringen: MLWCarm. var. III C 13,2 arboris in trunco nidum philomela paravit, ut natos -ret -sosque nutriret. MLWOliv. hist. Dam. 40 p. 243,16 est ... bestia crudelis (sc. crocodilus) homines et iumenta devorans, apertis oculis solo visu ova sua fovet; -si pulli statim fugiunt parentem tamquam hostem. MLWFrid. II. Imp. art. ven. 1 p. 58,7 foventur ... ova et -unturexcluduntur pulli. 2 p. 135,33 quoniam aves 〈sic〉 (sc. per aves domesticas) -se pauci vel nullius valoris sunt. c per enallagen i. q. evacuare — entleeren: MLWUrso element. 5 p. 129,12 dum terminatis diebus ova a pullis -itexcludit natura.MLWfort. huc spectat: MLWUrso element. 5 p. 158,22 si ... materiei elementa sint actu et potestate discreta et suos effectus discretos in composito monstrant et componendo, quod in ovo et pullo ab -so (?MLWcorrupt. ex et in ovo a pullo -so) monstratur. 3 techn. i. q. excudere — herausschlagen, -lösen, gewinnen (in imag.): Ekkeb. Hersf. Haimer. prol. p. 598,36 eorum ... est talentum terrae non suffodere ..., qui de occidente littera callent spiritum vivificantem -ereexcludere. B translate: 1 de hominibus (de Christo: p. 1518, 11): a in univ.: α spectat ad participationem societatis negatam, excommunicationem: MLWEpist. Bonif. 26 p. 45,16 non ... subsidii opem subtrahat (sc. maritus) ab illa (muliere infirmitate correpta), cui infirmitas praepedit et non detestabilis culpa -itexcludit. MLWPontif. Rom.-Germ. 87 pessimum virum a liminibus sanctae matris aecclesiae -imus. MLWWalth. Spir. Christoph. I 2 ab illorum (hominum) grege haut iniuria probatur -sus. MLWThietm. chron. 5,36 a gratia regis (MLWsim. MLWOtto Frising. gest. 2,3 p. 104,37. MLWChart. Aquens. 92 MLWl. 64). MLWDipl. Conr. III. 86 p. 154,8 a regno Dei -eturexcludetur (qui pervertit cartam). MLWIdung. Pruf. argum. 286 cum Christus ipse ... mollibus vestitos -atexcludat a sua militia. saepius. β spectat ad absentiam essentialem (usu theol.): MLWGodesc. Saxo theol. 22 p. 296,10 nec ibi (sc. in domo, MLWi. in humanitate) sic ... inclusam (sapientiam, MLWi. Christum), ut aliunde vel undelibet -sam, quippe sicuti ... nusquam remotam, sed ubique semper totam divinitatem. γ spectat ad possessionem (hereditariam), potestatem, negotium sim. (usu iur.; canon: l. 15): MLWGerh. August. Udalr. 1,23 MLWl. 49 ne prorsus a spe episcopalis ordinationis ... -retur Adalbero. MLWTrad. Teg. 165 advocatus ... mulierem infestans fatigavit illamque -ereexcludere ab omni suppellectile sua laboravit. MLWDipl. Richenzae 3 p. 231,14 possessione. MLWChart. Heinr. Leon. 2 p. 3,3 a suscipienda hereditate. MLWHelm. chron. 25 p. 47,21 conspirata manu statuerunt Saxones Crutonem in principatum -sis filiis Godescalci. MLWChart. archiep. Magd. 450 cum ... ius et distinctio, que inter eos (sutores) est, eos, qui eo iure participare non debent, ita -atexcludat, quod eqs. al. b liberare, exsolvere — befreien, erlösen: α gener.: MLWHugeb. Wynneb. 13 p. 117,15 morbo funditus -sa femina. β iur. spectat ad tributum, debitum sim.: MLWDipl. Conr. II. 218 comitatum ... ab omni nostra ... repetitione prorsus -imus. MLWChart. Mog. A II 523 p. 861,3 aream ... matrici ęcclesię assignavit Bruno, et ut penitus a dampno esset -sa, ... vi agros ... ęcclesię perpetuo contradidit. MLWConst. imp. I 373 mercatores ... cum rebus suis eos ab hac penitus -imus consuetudine (i. ‘Grundruhr’) inordinate statuta. 2 de rebus: a gener.: α in univ.: MLWAldh. ad Acirc. 10 p. 82,9 quia nonnulli metricae artis peritia praediti hunc pedem de versu -endum censuerunt. MLWPs. Guido Aret. arithm. mus. p. 58^b,2 subiugales in gravibus principantur, ab excellentibus -unturexcluduntur, in finalibus et superioribus communicant. MLWGuido Augens. mus. 598 cantus ..., qui in ‘d’ gravi terminari possunt, ... semitonium supra quintam non admittunt, nisi per ‘b’ rotundum, quod ab omnibus ... proprietatibus quasi alienum penitus -iturexcluditur. al. β expellere, removere, eliminare, tollere — vertreiben, beseitigen, aufheben: MLWRadbert. corp. Dom. MLWapp. 751 omnem ... de mente sensum carnis -ens. MLWWalahfr. carm. 28,10 -sis inscitiae nebulis. MLWMirac. Pirmin. 19 reclusae aures admisere auditum, solae oculorum fenestrae necdum -sere densas umbras tenebrarum. MLWEpist. Worm. I 38 p. 73,33 delatoris sordebit falsitas, cum -sa erit veritas. MLWTrad. Teg. 267 mortiferum virus opace legis baptismaliter -sum. MLWChart. Turic. 774 oblivio orta per successionem temporis gestorum -itexcludit memoriam. saepe. b philos.: MLWOtto Frising. gest. 1,5 p. 19,19 necessario ex simplicitatis, singularitatis, solitaritatis ... natura resolutionis necessitudinem -itexcludit divina essentia, ut eqs. 1,55 p. 80,4 episcopus duas in naturalibus regulas ponens ... unam a theologia -sit, alteram admisit. c iur.: α in univ.: MLWLex Sal. Pipp. decr. Child. 2,1 de reliquis ... conditionibus omnes omnino 〈causas〉 trecinaria lex -atexcludat. MLWLeg. Wisig. 2,1,12 omnes causas religio debet -ereexcludere (de diebus festivis). MLWLex Baiuv. 22,7 si ... post conpositionem et restitutionem damnum intraverit inferre (sc. reus) ..., nihil -atexcludat conponendi sententia. MLWDipl. Otton. I. 169 episcopi ... querelas praecepti nostri auctoritate -imus. MLWDipl. Otton. II. 305 p. 362,7 omnium contra〈dictio〉ne et dimino〈ra〉tio〈ne〉 violent〈orum〉 -sa. saepius. β interdicere — untersagen, verbieten: MLWDipl. Heinr. II. 515 (spur. MLWs. XII.MLW^ex.) hoc ... determinate -simus, ut, si quis beneficiarius in villis fieret ..., nullo modo se de passcuis predictarum piscacionum intromittere presumeret. γ excipere — ausnehmen (partic. perf. in abl. abs. pro praep. i. q. praeter, sine — mit Ausnahme von, ohne): MLWLeg. Wisig. 10,1,19 de rebus suis pars domini -i non poterit. MLWDipl. Arnulfi 35 ut ... post obitum ... illius (episcopi) ad monasterium Augiae perpetualiter possidendas (res) relinqueret -so videlicet deinceps omni beneficiario iure. MLWChart. ord. Teut. (Thur.) 16 p. 19,11 nostri clerici sicut et alii mandatum ... observabunt hoc tamen -so, quod eqs. saepius. II vi praeverbii evanida: A claudere, intercludere, obstruere — schließen, versperren: MLWLex Baiuv. 10,18 qui ... signum, quod propter defensionem ponitur aut iniustum iter -endum (-endi, -erit, inexcludendi, expludendum, excindendum MLWvar. l.) vel ... campum defendendum ..., abstulerit. MLWConc. Karol. A 38,29 aliis hominibus eadem monasteria importune frequentare cupientibus omnis aditus -aturexcludatur. MLWAnnal. Quedl. MLWa. 1015 p. 548,11 hos recessus gladiis, illos spiculis iaculisque -untexcludunt hostes. MLWAnselm. Leod. gest. 12 p. 196,18 in ... aecclesiam confugit, fores diligenter -sit puella.MLWfort. huc spectat: MLWAesculapius 17 p. 22,27 sic phthisicos apprehendis: ex febre cum tussicula ... aut pro quantitate -sae arteriae cum corporis macie. B concludere, terminare — beschließen, (be)enden: MLWAmalar. off. 4,7,14 ut, sicut ymnus Zachariae -itexcludit responsorium post matutinalem lectionem, ita -atexcludat ymnus sanctae Mariae post vespertinalem lectionem.MLWfort. huc spectat: MLWErchemb. Cas. hist. 1 Langobardorum seriem ... Paulus ... prudenti composuit ratione, extendens nihilominus a Gammara et duobus liberis eius ystoriam Ratchis pene usque regnum; in his autem non frustra -sit aetas (metas MLWci. MLWed.) loquendi, quoniam in eis Langobardorum desiit regnum.