excello -ere
1. (in der Tonhöhe) übertreffen 2. herausragen (die Tonhöhe betreffend) —
1. to exceed (with respect to pitch) 2. to stand higher (with respect to pitch) 1
(in der Tonhöhe) übertreffen —
to exceed (with respect to pitch) [s.XI] LmLBerno prol. 1, 6: Tetracordum ... excellentium, quia excellit sonos trium aliorum (
inde LmLAmerus 23, 10. LmLIoh. Cicon. mus. 2, 51 p. 328, 13). LmLIoh. Cott. mus. 5, 18: ab ⋅⋅ usque ⋅⋅ excellentes nominantur eo, quod etiam superacutas soni gracilitate excellant (
inde LmLConr. Zab. tract. GG 8).
[s.XIII] LmLLambertus p. 257a: In hac igitur figura patet, quod viginti claves sive signa sint in numero. Quorum octave precedentes graves dicuntur eo, quod omnis cantus in eisdem gravi sono profertur. Septem subsequentes acute, quia omnis cantus in eisdem versatur acuiter; relique vero superacute, quoniam acutiorem sonum reddunt acutius et excellunt omnia predictis (
inde LmLTrad. Lamb. 2, 2a, 5). LmLHier. Mor. 13 p. 57, 12.
[s.XIV] LmLSumm. Guid. comm. 2, 55: autentus cum supra finalem tangere habeat octavam, plagalis vero tantum quintam, patet quoniam autentus tribus clavibus excellens suum plagalem (
inde LmLGob. Pers. p. 190a).
[s.XV] LmLGob. Pers. p. 182a: tres ultimae, propter soni gracilitatem, qua superacutas excellunt, vocantur excellentes. LmLAnon. Claudifor. 1, 4, 8: vocamus excellentes, quia excellunt rationem tonorum eo, quod nullus cantus regulariter compositus, cuiuscumque fuerit toni, ad ipsas ascendit (
sim. Mut. Christo 55). LmLTrad. Holl. III 3 p. 24. LmLSzydlov. 2 p. 14: dicuntur excellentes, quia alias claves suis vocibus excellunt, vel quia excellenciorem seu superiorem habent locum pre aliis.
ibid. al. LmLCymb. Omne instr. 3, 1: Circa quod sciendum est, quod unumquodque simbalum, quantum superat aliud densitate, tantum excellit sono.
[] 2
herausragen (die Tonhöhe betreffend) —
to stand higher (with respect to pitch) [s.XIV] LmLSumm. Guid. 44: Gamma graves, ⋅D⋅ finales, ⋅a⋅ praebet acutas, / ⋅e⋅ super; excellunt, quas inchoat ⋅a⋅ duplicata (
inde LmLGob. Pers. p. 182a. LmLTrad. Holl. III 3 p. 24. LmLTrad. Holl. III 3 p. 25. LmLLad. Zalk. A 54).
[s.XV] LmLIoh. Olom. 3 p. 9: voces octo graves scribuntur, quae capitales. / Septem diminuas, quas bene vocitabis acutas. / Quinque sed excellunt, quibus est bene litera duplex. LmLTrad. Holl. II 55 p. 9 (p. 419a) (
sim. LmLTrad. Holl. III 3 p. 25). LmLLad. Zalk. A 52.
part. pro adi.