elaboro

elaboro, -avi, -atum, -areelaborare.MLWscript. ę-: p. 1159, 33. adde MLWHrotsv. Pafn. 1,18 (ed. Berschin).MLWstruct. notabiliores:MLWc. MLWpraep.:ad MLWc. gerundivo: p. 1159, 48.ex: p. 1159, 53.pendet si: p. 1159, 28. I trans. (absol.: p. 1159, 29. 35): A conficere, (com)parare, componere — (be-, ver-, er)arbeiten, (ver-, an)fertigen, (be)schaffen, herstellen: 1 proprie: a strictius: α in univ.: MLWDipl. Otton. III. 384 p. 813,44 confirmavimus ... episcopo ... totum aurum, quod invenitur et -aturelaboratur infra Vercellensem episcopatum. MLWTrad. Ratisb. 279 p. 227,27 dedit (sc. archipresbyter) ... albam in margine supremo auro, argento coccoque textrino opere -tamelaboratam. MLWWolfher. Godeh. I 5 p. 172,19 bibliothecam (i. bibliam) ... non solum scribendo, verum etiam ... propriis manibus pergamenum ac cetera necessaria -andoelaborando ordinavit (MLWsim. MLWChron. Hild. 6 p. 851,45). MLWHerm. Iud. conv. 3 p. 79,3 imagines tum pictoria, tum sculptoria arte -taselaboratas. MLWAlbert. M. animal. 8,151 cibantur apes melle, quod non -veruntelaboraverunt. v. et MLWl. 12. β aedificare, exstruere — (er)bauen, errichten: MLWThietm. chron. 7,58 monasterium. MLWHelm. chron. 86 p. 168,29 edificia. MLWChron. reg. cont. I MLWa. 1180 p. 131,7 fossatum. Wilbr. peregr. 1,28 castrum. MLWChart. Livon. A 53 p. 57,29 pontem. γ (ex)colere — an-, bebauen, anlegen, urbar machen: MLWChart. Sangall. A II 394 (a. 845?) trado (sc. Otpert) ... unum vilare ..., sicut ... -tumelaboratum et conprehensum habeo. MLWActa reg. Burgund. 156 dono (sc. Hupaldus) ... tantum ... terre laborative, unde vinea -eturelaboretur. MLWChart. Naumb. I 110 villulas de inculta silva per me -taselaboratas ... tradidi (sc. episcopus). MLWEpist. Wibald. 28 p. 105,29 quos (agros) ... -areelaborare cepi (sc. abbas). MLWChart. archiep. Magd. 356 p. 468,24 ut illi (religiosi) ... mansos ... -toselaboratos et in agros redactos iuri suo ... subiciant. δ acquirere, lucrari — erwerben, erwirtschaften: MLWForm. Marculfi 2,32 peculiare concessum, quod abes aut deinceps -areelaborare (laborare, conlaborare MLWvar. l.) potueras (sim. 2,33. saepe). MLWVita Berth. Garst. I 44 contigit, ut ... plebesanus operi textili, quo sibi cottidiani victus alimoniam -areelaborare consueverat, assideret. MLWChart. episc. Halb. 815 MLWl. 5 cum nos (sc. comes) teneamus in feodo ... decimam novalium, que infra certum terminum ... -aturelaboratur MLWeqs. MLWChart. civ. Erf. 175 p. 103,18 quod (argentum) -verantelaboraverant in remotis partibus et secum duxerant (sc. Henricus eiusque uxor). MLWal. v. et p. 1158, 23.demetere et percipere — ernten, einbringen: Chart. MLWRhen. 298 MLWl. 65 (a. 965) tertia pars ... fructuum ... -torumelaboratorum. ε (con)scribere, contexere — (nieder)schreiben, ver-, abfassen: MLWHraban. inst. cler. praef. 11 ausus sum partem laboris mei, quam (quem MLWvar. l.) in studio sacrae lectionis -vielaboravi, tibi (sc. Haistulfo) ... dirigere. MLWal. MLWBerth. chron. B praef. p. 169,11 libellum ... de octo vitiis principalibus ... -vitelaboravit (sc. Herimannus). MLWMirac. Otton. Bamb. I 12 p. 914^b,10 litteras a sede apostolica -taselaboratas. b latius i. q. agere, facere — tun, ins Werk setzen: MLWRimb. Anscar. 34 p. 65,32 quod nos pro Christi nomine -areelaborare coepimus, fructificare habet in Domino. 2 translate: a condere, constituere — gründen, schaffen: MLWHucbald. Rictr. 4 magis magisque ... super regna ... a suis partim maioribus -taelaborata convaluit eorum (Francorum) dominatio. b efficere, exsequi, perpetrare — bewirken, erreichen, durchsetzen: MLWRimb. Anscar. 24 p. 52,4 si quid posset in partibus Danorum pro Christi -areelaborare nomine. MLWChart. episc. Hild. I 60 p. 53,10 quod (praeceptum) ... episcopus ... ab Arnolfo imperatore -vitelaboravit. MLWChart. episc. Halb. 328 MLWl. 9 fratres ... apud dominum ... -veruntelaboraverunt, quod MLWeqs. MLWNarr. de Gron. 10 MLWl. 10 dux ... treugas ad tempus -vitelaboravit. MLWal. c exercere, docere — üben, schulen, (aus)bilden: MLWGerb. epist. 44 contemptum (sc. malefidae fortunae) nobis non parit sola natura ..., sed -taelaborata doctrina. MLWThietm. chron. 3,12 magna confratrum ... caterva bene -taelaborata. B operam dare, studere, curare, (e)niti — sich (be)mühen, kümmern, sorgen (um): MLWVita Burch. Wirz. 6 -batelaborabat ... popularis ... conventus, si MLWeqs. MLWRegino chron. MLWa. 655 p. 37,12 Romano pontifice -anteelaborante Romanis reddita sunt castra. MLWBerno epist. 14 p. 47,14 asserens me id omne nisu -areelaborare velle, ut MLWeqs. MLWDipl. Heinr. III. 296 p. 401,33 si ... ęcclesias ... ab omni adversantium noxu liberas manere ę-emus. MLWChron. Thietm. 1,21 asserunt nonnulli eandem (reginam) hoc ... -asse, ut (enituisse, quod MLWThietm. chron.) MLWeqs. MLWChart. episc. Hild. I 407 p. 395,30 decimam ... abbate -anteelaborante ... fratrum usui concessimus (sc. episcopus). saepe. C fatigare, consumere, conterere — ermüden, entkräften, erschöpfen: MLWFund. Werd. p. 166,17 quia scriptum est: ‘si plus greges meos -vero (cf. Vulg. gen. 33,13 fecero laborare) in ambulando’. MLWOtto Frising. gest. 1,25 p. 42,11 (epist.) -taelaborata totius imperii nostri (sc. Conradi III.) fortitudine. MLWAlbert. M. animal. 6,115 si corpora habuerint tauri fortia et non multum -taelaborata. II intrans.: A laborare, moliri — sich abmühen, abarbeiten: MLWWiduk. gest. 3,63 in tantum fideli devotione -asse (laborasse MLWvar. l.) sufficiat. MLWDipl. Otton. III. 258 p. 676,3 non pro temporalis ... vite statu ... -areelaborare debemus, ... sed MLWeqs. MLWDipl. Loth. III. 99^b p. 158,35 ad ... portum ... in perpetuum conservandum ecclesię ... fideliter -entelaborent cives. MLWTrad. Teg. 262 in cultura vineę dei Sabaoht per fidem operantem dilectionem -antibuselaborantibus ... testibus. MLWCarm. Bur. 47,2,9 regalis in luto et latere -atelaborat (et laborat MLWvar. l.) tellus (spectat ad Vulg. exod. 1,14). MLWal. B aegrotare, pati — krank sein, leiden (an): MLWGesta Camer. 1,84 ex qua percussione aliquandiu -anselaborans ... non multo post interiit episcopus. C satagere, satisfacere — Genüge tun, leisten: MLWWiduk. gest. 1,1 generis gentisque meae devotioni ... -areelaborare non effugio. MLWChart. Altenberg. 142 si ... conventus erga illos, a quibus ... bona teneo, -areelaborare non potuerit, ego (sc. Gerhardus) cum bona fide ... -bo, ut MLWeqs.