domesticus

domesticus, -a, -um.MLWscript.: demis-: p. 941, 67. -tec-: p. 941, 66.nom. MLWsg. -os: p. 941, 56.nom. MLWpl.: -esti: p. 942, 44. -cii: p. 942, 3. I adi.: A sensu originario: 1 strictius i. q. ad domum pertinens, οἰκεῖος — zum Haus gehörig, häuslich, hauseigen, Haus-: a in univ.: MLWWillib. Bonif. 8 p. 51,27 domum reversi maiorem -arumdomesticarum rerum ... damnum ... perceperunt carnifices (MLWThietm. chron. 6,21 in rebus -isdomesticis ... lucrandis. MLWHerm. Iud. conv. 10 p. 98,19 -edomestice rei curam gerere. MLWal.). MLWVita Radbodi p. 162,23 infra cuius (regis) parietes -osdomesticos ... philosophie viguit exercitium. MLWEpist. Hann. 63 p. 110,4 ut ... -amdomesticam ... vobis (sc. episcopo) tragędiam decantandam proponerem (sc. Meginhardus). MLWChart. Babenb. 124 p. 161,9 ortum ... -umdomesticum, qui haimgort ... nuncupatur. MLWAnnal. Mell. Sancr. II MLWa. 1244 multe civitates igne -odomestico consumpte sunt propter siccitatem. saepe. b coenobialis, monasticus — klösterlich, mönchisch: MLWWalahfr. carm. 18,40 bona ... operemur ad omnes, sed magis in sanctos, quos vita -adomestica nutrit (spectat ad Vulg. Gal. 6,10). MLWEpist. Worm. I 6 p. 22,23 quid sint secularia, quid res -adomestica, quę quantave in se habeant utilia. c herba -adomestica i. q. sempervivum, aizoon — Hauswurz: MLWGloss. III 587,35 St.-S. herbam -amdomesticam: huswrz. 2 latius: a privatus — privat, persönlich: MLWEinh. Karol. 18 p. 21,23 cuius animi dotes ... et constantiam ceteraque ad interiorem atque -amdomesticam vitam pertinentia ... dicere exordiar. MLWEpist. Hann. 17 p. 39,21 quasi quibusdam quęstionibus -amdomesticam eorum conversationem ab illis (subditis episcoporum) extorquere. MLWRahew. gest. 4,59 p. 297,15 nec utique sanum esset corpus ... hystoriae, si hanc partem (sc. expositionem schismatis) velut principale membrum -idomestici favoris morbus haberet. MLWGunth. Par. orat. 9,1 p. 171^B forma orationis: alia Dominica, alia -adomestica, alia canonica sive ecclesiastica, alia monastica. MLWal. b proprius, suus — zugehörig, (sein) eigen: MLWThiofr. Liutw. praef. p. 1,10 ut in nobis (sc. fratribus Mediolacensibus), vestra -adomestica ecclesia, Domini Dei nostri ... sequamini (sc. archipraesul) vestigia. MLWEpist. Hann. 8 non quin me sciam ... tua dilectione indignum, sed quod me animet pietas tibi -adomestica. 52 p. 98,14 vivit (sc. filius mortuus) apud patrem in memoria -ę sibi antea virtutis. MLWLamb. Hersf. annal. MLWa. 1074 p. 192,13 caetera ... iam privata ac -adomestica (sc. archiepiscopi) manu posse confici. MLWHist. de exp. Frid. imp. p. 39,23 ipsam (Philippolim) ... velut propriam et -amdomesticam incolere cepimus. MLWal.pertinens — hörig: MLWChart. Sangall. A 12 p. 15,6 (a. 743/47) loca supernominata con servis et ancillis peculiaribus, cum domibus, aedificiis et mancipiis -isdomesticis ... Autmaro abbati trado. MLWTrad. Lunaelac. 27,2 dabo uxorem meam ... unum colonem et ii homines -osdomesticos ad pastores et ad opus. c intestinus, civilis — intern, Bürger-: MLWAnnal. Mett. MLWa. 759 hoc anno preter -asdomesticas regni sui causas corrigendas Pippinus nullum iter exercuit. Ruotg. Brun. 40 -adomestica seditione. MLWWiduk. gest. 3,72 viros eminentes, -isdomesticis et externis rebus iam saepe claros factos. MLWDipl. Heinr. IV. 49 p. 64,1 que (ecclesiae) ... -isdomesticis sue gentis tumultibus vel extraneis alieni regis incursibus laborant. MLWHist. de exp. Frid. imp. p. 22,11 diversis occasionibus bellorum -orumdomesticorum. MLWal.in imag.: MLWLamb. Leod. Matth. I 2208 caro nostra, -usdomesticus hostis. d vernaculus, indigenus — (ein)heimisch, ansässig: MLWCapit. reg. Franc. 291,1 exemplo ... esse possunt David et Ezechias; sed est -umdomesticum lumen imperator Karolus, qui MLWeqs. MLWDipl. Otton. II. 148 p. 166,35 nobilibus viris, extraneis videlicet et -isdomesticis, nostrarum rerum administratoribus innotescentibus MLWeqs. MLWOliv. epist. 5 p. 300,16 duo testes alieni ..., Iudeus et Sarracenus, nostram legem extollunt, tue (sc. regis Babylonis) legis non invenitur nisi -usdomesticus. Annal. Basil. MLWa. 1277 p. 202,8 in Sultz quaedam meretrices -aedomesticae a meretricibus sylvestribus baculis expulsae.avitus — ererbt, ursprünglich: MLWThietm. chron. 7,69 habitatores ... raro ad aecclesiam venientes ... -osdomesticos colunt deos. Berno serm. 3,11 (EphemerMariol. 14. 1964. p. 52) dum linguae ... dividerentur, tu (sc. Maria) sola in -adomestica permansisti, id est Hebraea. e familiaris, intimus, consuetus — vertraut, vertraulich, eng verbunden, bekannt: MLWAldh. ad Acirc. 5 aliquantula metrorum munuscula -aedomesticae familiaritatis fiducia fretus subiunxi. MLWTheod. Trev. mirac. Celsi 12 p. 409^B de his egimus, quae -adomestica et familiari relatione de sancti virtutibus viri comperimus. MLWEpist. Meginh. 31 difficilem ... fidem ... meretur Spire quemquam -edomestice febris immunem solenne canicularium declinare posse periculum. MLWSolimarius 48 recedentes (sc. proceres nostros) ... equora suscipiunt multumque -adomestica tellus (MLWsim. MLWLigurinus 10,110). MLWal.in imag. i. q. usitatus — üblich: Aribo MLWmus. p. 34,26 quadratum ... non solum in deutero (sc. tropo), qui suus -usdomesticus est, sed etiam in proto, in tetrardo, in ipso quoque trito conversatur assidue: quamvis eqs. f domitus, mansuetus — zahm, domestiziert (in imag.: MLWl. 56): MLWLex Baiuv. 21,6 capit. p. 257 (codd. Mg. Mt) de aliis -isdomesticis avibus. MLWLiutpr. leg. 38 ipsi (inferiores) non onagri, sed -idomestici (sc. asini), non vacui, sed onerati procedunt. MLWChart. episc. Hild. I 271 p. 251,1 isti sunt reditus: ... ad tercium annum aprum i -umdomesticum, l scultellas, c ova. MLWChart. Port. 164 p. 182,33 cum pastu animalium, sive -adomestica vel inter feras etiam censeantur. MLWAlbert. M. animal. 2,23 inter agrestia ... animalia et -adomestica in genere boum diversitas est talis, qualis MLWeqs. saepius.de hominibus i. q. mitis, comis — sanft, höflich, zivilisiert: Aethicus p. 184,15 conlaudat feminas purporarias, terra fructifera -isque habitatoribus. MLWThegan. Ludow. 20 p. 206,12 postquam illi (servi) ... culmen regiminis arripiunt, numquam sunt antea tam mansueti et sic -idomestici, ut non MLWeqs. g sativus, hortensis — veredelt, Kultur-, Garten-: MLWLex Sal. Merov. 7,11 si quis pomarium -umdomesticum ... capulaverit aut involaverit. MLWPaul. Aegin. cur. 86 piganum -umdomesticum (3,22,11 ἥμερον) ... superpositum ... destruit egilopas. MLWDyasc. p. 149^b paluirus ab aliis acus palearis vel cicer -umdomesticum vocatur. MLWAlbert. M. veget. 4,117 cum fuerit (sc. malus aut pirus) -adomestica, spinas amittit. 7,78^tit. de insitione, per quam plantae mutantur ad -arumdomesticarum plantarum dispositiones. saepe. h cultus — bebaut, kultiviert: MLWChart. ord. Teut. 84 (a. 1236) cum ... terris laboratis et non laboratis, plenis, vacuis, forestis, bosquis, -isdomesticis et salvaticis.de exstirpatione ignibus effecta i. q. cultioni expediens, cultionem praeparans — urbar, kultivierbar machend: MLWChart. Walkenr. 303 MLWl. 14 (a. 1254) asserens (sc. abbas) loca, quae de se -idomestici fumi vaporem exalarent et vomere sulcarentur, ... nullo prorsus foresti iure debere ligari (postea: libertatem ... arbores succidendi et novalia faciendi). B sensu ex lingua arab. transumpto i. q. interior — innerer, Innen- (cf. p. 942, 63): MLWPs. Galen. anat. 6 p. 185^C unus (sc. musculus movet oculum) ad angulum -umdomesticum sive lachrymalem, alius ad angulum sylvestrem. MLWFrid. II. Imp. art. ven. 1 p. 88,13 inter omnes aves ... habent unguem medii digiti anterioris serratilem a parte -adomestica (v. MLWcomm. p. 124sq.; MLWWilh. Salic. chirurg. 2,10 p. 333^G. MLWal.). MLWAlbert. M. animal. 1,395 duae (arteriae) ... in duos dividuntur ramos magnos, silvestrem scilicet et -umdomesticum. MLWal. II subst.: A masc.: 1 strictius: a qui in eadem domo vivit, ad familiam pertinet, cohabitator, servus — Mitglied der Hausgemeinschaft, Familienangehöriger, Hausgenosse, (Haus-)Diener: MLWWett. Gall. 18 ubi (sc. in cubiculo) ... -orumdomesticorum multitudo aderat. MLWAltfr. Liutg. 1,2 Wrssingus una cum coniuge ... et filio ... et cum paucis -isdomesticis suis occulte fugiens. MLWEpist. Teg. I 34 p. 39,2 de -isdomesticis compaciendo tractamus, qui nos ... perturbant, ... sartores videlicet, ... ędificiorum instauratores, ... coci MLWeqs. MLWOlbert. Veron. 6 redeunt mulieres propriis haec (sc. miracula) nuntiaturae -isdomesticis. MLWEpist. Worm. I 16 p. 34,3 quia -usdomesticus meus (sc. R.) H. ... tibi (sc. episcopo) ... sano redituro ... dignus et presens extiterit. saepe.MLWalleg., in imag., per MLWcompar.: MLWErmenr. ad Grim. 24 p. 562,3 fantasma ipsius (sc. Maronis) terrens me, ferens tridentem, nescio, utrum Plutonis, -idomestici eius, an alicuius alterius. MLWEpist. Meginh. 1 p. 192,17 generosa virtutum familia te ... in curie suę principatum vocat et quasi -umdomesticum vendicat. MLWVita Otton. Bamb. II 10,3 concivis et -usdomesticus vester (sc. patriarcharum) sit Otto beatus. MLWal. b maritus — Ehemann: MLWActa civ. Kil. 87 (a. 1267) ego Alheddis portio, que me tangit, post mortem meam resigno meo -odomestico Hinrico (antea: ego Hinricus ... resigno uxori mee MLWeqs.). c stipator, dux scholarium — Leibwächter, Vorsteher der Leibgarde: α in univ.: MLWChron. Thietm. 5,19 -idomestici regis exeunt, indigene cum adventiciis preveniunt et subsequuntur. β spectat ad Byzantinos (de re v. MLWLexMA. III. p. 1182sq.): MLWAnnal. regni Franc. MLWa. 821 p. 155,21 quod conspiratione quorundam optimatum ... et praecipue Michahelis, comitis -orumdomesticorum, ... sit interemptus Leo imperator. MLWLiutpr. antap. 3,26 MLWl. 443 Focás -usdomesticus, terrestris dux exercitus contra Simeonem, Bulgariorum regem, copias duxerat.in cognomine: MLWChron. Ven. Alt. p. 110,18 defunctus est Michael -usdomesticus imperator. MLWal. d procurator, domus praepositus — Verwalter, Hausvorsteher (strictius de officiali Merowingico, Karolingico; v. MLWWaitz, Verf.-Gesch. II/2. 1882. p. 45sqq. 93sq.; MLWBrunner, Rechtsgesch. II. p. 161sqq.): α de procuratore villae, curiae sim.: MLWForm. Marculfi 1,39 ut per omnes villas nostras, qui in vestra vel in ... aliorum -orumdomesticorum sunt accionibus, tres homines servientes ... relaxare faciatis (sc. comes). 2,52 qualiter ... -osdomesticos (-usdomesticus MLWvar. l.) de villa regis per sua epistola relaxat ingenuos. MLWDipl. Frid. I. 1077 p. 422,30 (spur. MLWa. 1234/77) ut sine equitatura et absque omni lesione et incommodo -idomestici (sc. curiae claustralis) decenter in eadem domo maneat princeps. MLWTrad. Scheftl. 455 testes sunt: domnus Wolfhardus plebanus ..., domnus Rugerus, -usdomesticus suus. MLWal. β de procuratore provinciae, officiali aulico: MLWLeg. Burgund. const. I 1 p. 31,13 obtimates, consiliarii, -idomestici et maiores domus nostrae. MLWVita Arnulfi 4 ut sex provinciae, quas ex tunc et nunc totidem agunt -idomestici, sub illius ministratione solius regerentur arbitrio. MLWChron. Fred. 4,87 p. 165,17 Fredulfus -ecus. Vita Lamb. Traiect. 24 (MGMer. VI p. 378,5) cum Dodono -odomestico (demi-o MLWvar. l.). Transl. Tib. 2 (MLWMGScript. XV p. 393,35) dum ... moraretur Deusdona cum Einardo abbate, palatii regalis scilicet -odomestico. saepe.remissius i. q. aulicus, satelles — Höfling, Gefolgsmann (de heroibus: MLWl. 72): MLWHist. Daret. p. 198,30 Eneas et Olixis Priamo -idomestici dixerunt: ‘eqs.’ Vita Heinr. IV. 1 p. 12,13 cum inter -osdomesticos suos et raram turbam vultu placidus et statura aequalis appareret. e proprietarius, dominus domus — Hausherr, -besitzer, -wirt: α in univ.: MLWChron. Pol. 1,2 erant ... hospitii -idomestici (-cii MLWvar. l.) Pazt ... et uxor eius Repca. β civis, urbanus — (Stadt-)Bürger (de re v. P. Csendes, Das Wiener Stadtrechtsprivileg von 1221. 1987. p. 18sq.): MLWChart. select. Keutgen 139,3 (s. XII.¹) cui (synodo) interesse tenentur omnes, qui -idomestici sunt infra oppidum. MLWChart. Babenb. 183 p. 250,42 probet (sc. accusatus) hoc cum septem -isdomesticis, qui credibiles homines esse dicantur. p. 252,22 -usdomesticus inde (sc. de invasione domus) querimoniam deponens. 237 si ... quis alicui -odomestico (gloss.: wirt), qui tamen non est de honestioribus et divitibus unus, percusserit alapam. p. 61,33 det (sc. invasor) ... -odomestico, cuius domum invaserit, duo talenta. MLWibid. MLWal. f monachus ad eandem domum pertinens, confrater — Mönch desselben Hauses, Mitbruder: Cand. Fuld. Eigil. I 5 p. 225,12 ut ... efficiaris (sc. abbas eligendus) ut leo ... in domo tua evertens -osdomesticos tuos et opprimens subiectos tibi. MLWEpist. Teg. I 2 omnibus -isdomesticis interius commorantibus ... serviturus (sc. monasterii provisor). MLWGesta Camer. 2,35 p. 463,30 per crebras seditiones -orumdomesticorum subripiente inopia ordo monachalis ad canonicalem redactus. MLWAdam gest. 1,33 beatus Ansgarius ... erudiendo -osdomesticos, barbaris euangelizando, foris apostolus, intus monachus nunquam legitur ociosus. saepius. g -usdomesticus fidei i. q. eiusdem fidei cultor — Glaubensgenosse: MLWArbeo Corb. 14 vir Dei venerabatur ... a -isticis fidei. MLWLiutg. Greg. praef. p. 66,12 quamvis omnibus -isdomesticis catholicae fidei ... exhibenda est caritas. MLWTransl. Godeh. 1 p. 639,31 ut gloria ipsius non tantum ad -osdomesticos fidei attingeret, sed MLWeqs. saepius. 2 latius: a homo pertinens, proprius, ministerialis — Höriger, Eigenmann, Ministeriale: MLWConst. imp. I 447,6 (spur. MLWa. 1160) de ecclesiarum filiis vel -isdomesticis, id est ministerialibus, ... statuimus, ut MLWeqs. MLWDipl. Constantiae 32 p. 104,13 hec sunt nomina villanorum, quos ego comes ... Rogerius concesseram sancto Matheo ...: filii Gregorii -idomestici MLWeqs. MLWChart. Neocell. Brixin. 117 p. 161,28 -idomestici Novecellensis ecclesie ... ius hereditarie successionis ... vendicare presumunt. b indigena — Einheimischer: MLWRuotg. Brun. 3 tantus timor ... invasit extraneos (i. Ungaros), ut nihil umquam eis esset formidabilius (sc. rege Heinrico), tantus amor colligavit -osdomesticos, ut MLWeqs. c vicinus — Nachbar: MLWAnnal. Fuld. Ratisb. MLWa. 894 p. 125,16 cum omnes regiones sibi affines ... circumiret Zwentibaldus dux ultimum hortando suos, ne pacis amatores, sed pocius inimici -isdomesticis persisterent. d familiaris, amicus — Vertrauter, Freund: MLWDipl. Conr. III. 109 p. 196,15 ad serviendum pronptiores fiunt -sti et in bonam spem certius eriguntur alieni. MLWAbsal. serm. 27 p. 158^C -umdomesticum solemus appellare eum, qui per affectum praecordialem, habitationem communem, vitam socialem coniunctus est; sic et in ecclesia -umdomesticum recte vocamus illum, qui charitate omnibus est devotus MLWeqs. MLWal. B fem.: 1 quae ad familiam pertinet, serva — Mitglied der Hausgemeinschaft, Dienerin: MLWWolfhard. Waldb. 3,1 p. 258,6 cur ... furvis ... quiescis (sc. puella excaecata) in tenebris et non magis blandae lugubrationis -adomestica de salute tecum ruminando conquiris ... sospitatis? MLWLamb. Tuit. Herib. 2,32 p. 258,28 quam (sc. puellam) et ... psalmos edocuit et clavigeram et -amdomesticam eam per longum tempus habuit materfamilias. 2 uxor — Ehefrau: MLWTrad. Ratisb. 257 (a. 996/1000) tradidit Timo pariter cum sua familiari -adomestica Ruodheida MLWeqs. (MLWsim. 795 p. 375,10). MLWChart. Old. II 32 haec (sc. venditio) ... facta sunt cum -edomestice nostre et filii et puerorum nostrorum ... consensu voluntario. MLWActa civ. Kil. 52 ego Iohannes ... omnem meam substantiam ... mee -edomestice Abele libere resigno. MLWChart. Lub. III 12 p. 17,7 si vir premoritur ... et -amdomesticam contingerit nubere alteri viro. MLWal. C neutr.: 1 pars interior, latus interius — Inneres, Innenseite (cf. p. 941, 10): MLWAlbert. M. veget. 2,72 tertius arcus (sc. figurae triangularis), qui est ad -umdomesticum plantae, concavum habet in exteriori superficie. 6,59 grana ... pomi cypressini ... cotyledones ... semper convertunt ad -umdomesticum pomi sui. MLWanimal. 1,280 spatula latum suum et tenue convertit versus spinam dorsi ad -umdomesticum corporis. 1,297 est (sc. basis cruris) directe in medio pedis, licet quidam dicant, quod vergit ad -umdomesticum pedis (ex Avic. MLWcanon. 1,1,5,1,30). MLWibid. MLWal. 2 usu plur.: a administratio, dispensatio domus — häusliche Verwaltung, Haushaltung: Walahfr. MLWexord. 32 p. 516,10 habent et potentes saeculi consiliarios in -isdomesticis. b interiora aedium — Hausinneres: MLWPetr. Dam. epist. 149 p. 552,16 oculos meos tanta caligo verecundi pudoris obduxit, ut, cum intra domum consisterem, -adomestica vix viderem. c sedes propria, domicilium proprium — eigenes Heim: MLWLamb. Tuit. Herib. 2,23 p. 249,19 egrediebantur (sc. parentes puellae paralyticae) confusi conversoque gradu repetebant -adomestica ruris sui. d terra nostra — eigenes Land, Inland: MLWCompos. Luc. H 31 omnia, que germinantur et -isdomesticis et marinis (i. transmarinis, cf. Svennung p. 54). e res intestinae — interne Angelegenheiten: MLWHelm. chron. 40 p. 82,33 quorum (sc. Slavorum) ... conversionem Heinriciani cesares non modice retardaverunt -isdomesticis videlicet semper pregravati.