dissonus

dissonus -a, -um 1. dissonant 2. verschieden klingend 3. mißtönend, schlecht klingend 4. musikalisch unpassend, musikalisch nicht regelgerecht 5. nicht übereinstimmend (die musikalische Ausführung betreffend) — 1. dissonant 2. different sounding 3. discordant, unpleasant sounding 4. musically inappropriate, not according to musical rules 5. disparate (with respect to musical performance) 1 dissonant [syn.: inconsonus, opp.: consonus] a Definition [s.VI] LmLBoeth. mus. 4, 1 p. 302, 4: Consonae quidem sunt, quae simul pulsae suavem permixtumque inter se coniungunt sonum. Dissonae vero, quae simul pulsae non reddunt suavem neque permixtum sonum (inde LmLHier. Mor. 17 p. 143, 13. LmLGuido Dion. 1, 1, 95. LmLQuat. princ. 1, 12. LmLUgol. Urb. 4, 92, 4). LmLBoeth. mus. 5, 11 p. 361, 5: Non unisonarum autem vocum aliae quidem sunt aequisonae, aliae consonae, aliae emmelis, aliae dissonae, aliae ekmelis. ... Dissonae vero sunt, quae non permiscent sonos atque insuaviter feriunt sensum (inde LmLInterv. Ex omni 18-22. LmLFrut. brev. 9 p. 63. LmLHier. Mor. 15 []p. 66, 8-20. LmLIac. Leod. spec. 2, 8, 3-5. LmLIac. Leod. spec. 4, 39, 1. LmLComm. Boeth. II p. 184, 17. LmLUgol. Urb. 5, 7, 8. LmLFr. Gafur. op. 2, 2. LmLAdam Fuld. 2, 7. LmLFr. Gafur. theor. 2, 2. sim. LmLIoh. Aegid. 11, 7. LmLQuat. princ. 1, 12. LmLComm. Boeth. II p. 354, 9). al. [s.XII] LmLTheinr. Dov. 1, 1, 9: Consoni sunt, qui, si simul fiunt, musicae ratione concordant. Dissoni sunt, qui, si simul fiunt, musicae ratione discordant. [s.XIII] LmLEngelb. Adm. 2, 30, 4: Non unisonarum vocum vero alie sunt equisone, alie consone, alie dissone, alie emmeles, hoc est inconiuncte, alie ectimeles, hoc [est] coniuncte. ... Dissone autem voces sunt, que ad invicem inconmensurabiles proporciones habentes dissimilem et non eque proporcionatum reddunt sonum. [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 1, 26, 11: dissoni, qui, nimis invicem prolati, duri sunt et discordant. [s.XV] LmLUgol. Urb. 5, 5, 22: Tales autem voces sunt asperae et dissonae, quae non permiscent sonos, cum iniucunde moveant sensum. al. LmLGuill. Pod. 1, 15 (cf. LmLBoeth. mus. 5, 11 p. 361, 5). b Gebrauch — usage [s.IV] LmLFav. Eul. 27, 3. [s.VI] LmLBoeth. mus. 4, 1 p. 302, 2: Secundum multiplices vero proportiones vel superparticulares consonae vel dissonae voces exaudiuntur (inde LmLHier. Mor. 17 p. 143, 11). LmLBoeth. mus. 5, 10 p. 360, 17: symphonia diapason, quamcunque aliam susceperit, consonantiam servat nec inmutat nec ex consona dissonam reddit (inde LmLMus. ench. 11, 36. LmLInch. Uchub. 357. LmLBerno prol. 3, 10. LmLIac. Leod. spec. 2, 109, 6. LmLIac. Leod. spec. 4, 23, 6. LmLIoh. Cicon. mus. 1, 38 p. 164, 10. LmLIoh. Cicon. mus. 1, 53 p. 196, 1. LmLIoh. Cicon. mus. 3, 16 p. 356, 9. LmLIoh. Cicon. prop. 16 p. 430, 10. LmLUgol. Urb. 1, 39, 10. LmLFr. Gafur. op. 2, 5. LmLFr. Gafur. theor. 2, 5). [s.VII] LmLIsid. etym. 3, 20, 3: diaphonia, id est voces discrepantes vel dissonae (inde LmLHier. Mor. 4 p. 17, 11. LmLMarch. luc. 5, 2, 6. LmLComm. Boeth. II p. 186, 25. LmLIoh. Cicon. mus. 1, 68 p. 222, 2. LmLFr. Gafur. extr. 7, 2, 3). [s.IX-XII] LmLGloss. Boeth. mus. 4, 1, 36. [s.IX] LmLGloss. Mart. Cap. 108/31, 7-8: Sunt enim in melicis consonae et dissonae. Dissonae vero sunt, cum a se separantur aut emitonio aut tritemoria, i. tertia parte toni aut tetratemoria, i. diesi, quarta scilicet parte toni, quae spatia sunt in diatesseron et diapente. Consonae vero voces sunt, cum uno eodemque spatio toni separantur, ut est in simphonia diapason (sim. LmLRemig. Aut. 46, 4). LmLGloss. Mart. Cap. 947/365, 3-4: ‚διαφονι‘ dissoni; ‚aφoni‘, id est dissoni (sim. LmLIoh. Scot. annot. 505, 19. LmLRemig. Aut. 506, 2). LmLScol. ench. 3, 161: His ergo distantiarum temperamentis ... armonica suavitas moderatur; quicquid ultra vel infra sonat, quam harum proportionum mensurae poscunt, cadit in quaslibet reliquarum inaequalitatum formas fitque dissonum et cantilenae inconveniens (inde LmLComm. Boeth. II p. 354, 33). al. LmLGloss. Boeth. mus. III 60. [s.XI] LmLGuido micr. 20, 7: Subtracto itaque uno (sc. malleo), qui dissonus erat a caeteris, alios ponderavit (sc. Pythagoras) (inde LmLLambertus p. 253b. LmLGuido Dion. 1, 1, 372. LmLIac. Leod. spec. 5, 3, 9. LmLCompil. Ticin. p. 20. LmLLad. Zalk. A 7). LmLLect. Guid. p. 43: variatio autem sonorum ad invicem relata aut consona erit aut dissona; sed ars repellit dissonam, quae solam amplectitur consonantiam. LmLPs.-Guido form. 3, 1. LmLFrut. brev. 4 p. 38. [s.XII] LmLTheinr. Dov. 1, 2, 2: Unisonorum enim habitudo dicitur unisonantia ..., dissonorum dissonantia. al. [s.XIII] LmLWalt. Odingt. 5, 4, 45: Duae autem voces mobiles, scilicet ⋅b⋅ acuta et ⋅⋅ superacuta, sunt propriae voces monochordi. Reliquas vero vocant falsas musicas, non quod dissonae sunt, sed extraneae et apud antiquos inusitatae. [s.XIV] LmLMarch. luc. 5, 5, 2: „Simphonia“, ut dicit Augustinus, „est concordia vocum, in quibus non est absurdus vel dissonus sonus“ (inde LmLIoh. Cicon. mus. 1, 67 p. 220, 6. LmLFr. Gafur. extr. 7, 1, 12). LmLIac. Leod. spec. 2, 110, 10: si illa dulcis est et auditui placeat bene disposito, bona est illa consonantia et consona, []aequisona vel unisona debet dici, quicquid sit de partibus eius consonis vel dissonis. Si vero sit dura, rudis, sensum offendens, dissona dicitur, ut discordiam nominat, quamvis partes habeat aliquas consonas. al. LmLQuat. princ. 4, 1, 3. LmLComm. Boeth. II p. 366, 36: Patet itaque simphonias ex multiplici sive ex superparticulari genere procreatas equesonas esse vel consonas, ex superparciente vero genere procedentes aptissime dissonas. al. LmLAnon. Seay p. 36: Dissonae (sc. species) vero sunt quinque, videlicet secunda, quarta, septima, nona et undecima. [s.XV] LmLIoh. Cicon. mus. 1 p. 52, 21. al. LmLUgol. Urb. 2, 1, 5. al. LmLGeorg. Ans. 3, 281: Est vero in dispositione cantilenarum semper evitandum, ne voces nimium dissonas apponat vel proferat cantor sive tenorista vel discantans aut alius. al. LmLAnon. Carthus. pract. 15, 53. LmLAnon. Monac. 1, 30. LmLIoh. Legr. rit. 1, 2, 6, 2. al. LmLTrad. Holl. VI 26, 18. LmLFr. Gafur. extr. 2, 1, 7. LmLFr. Gafur. op. 5, 1 (sim. LmLFr. Gafur. theor. 5, 1). LmLBart. Ram. 2, 1, 1 p. 64. al. LmLIoh. Hoth. exc. p. 47. LmLFr. Gafur. theor. 1, 1. al. LmLFr. Gafur. pract. 1, 4. LmLGuill. Pod. 1, 15. al. LmLFr. Gafur. pract. 3, 14: Falsum contrapunctum dicimus, quum duo invicem cantores procedunt per dissonas coniunctorum sonorum extremitates, ut sunt secunda maior et minor, quarta item maior et minor atque septima et nona eiusmodi. al. LmLAnon. La Fage III p. 244. LmLSzydlov. 7 p. 30. LmLContr. In presenti 19 (sim. LmLContr. Et primo I 9 p. 138 (p. 463a)). LmLContr. Not. quod novem 15: sonus dissonus in cantu omni cavendus est. 2 verschieden klingend — different sounding [s.IX] LmLGloss. Mart. Cap. 946/364, 13-4: ‚απυκνοι vel βαρυπυκνοι‘: A Boetio unisonae et dissonae vocantur (cf. Teeuwen, Harmony S. 266). LmLMus. ench. 13, 9: Dicta autem diaphonia, quod non uniformi canore constet, sed concentu concorditer dissono (inde LmLOrg. Paris. 20). [s.XI] LmLVers. Ars est intr. 28: ars musica cunctorum regit cantica, tonos et consonantias, tonorum voces dissonas. [s.XIII] LmLAnon. Lovan. p. 488a. LmLIoh. Aegid. 11, 2: aliae voces sunt unisonae, aliae vero non unisonae, sed dissonae. Unisonae vero sunt, quae in gravi vel in acuto similiter pulsae unum et eumdem reddunt sonum. Non unisonae vero seu dissonae, quae non reddunt. [s.XV] LmLGob. Pers. p. 183b: istae voces (sc. ⋅b⋅fa et ⋅♮⋅mi) sunt sibi dissonae, quia mi est altius ipso fa. al. LmLTrad. Holl. II 83 p. 12 (p. 420a) (sim. LmLLad. Zalk. A 31). al. LmLLad. Zalk. A 32. LmLSzydlov. 5 p. 20: ille due voces inter se sunt dissone, quia unaqueque illarum vocum habet specialem clavem, scilicet ⋅b⋅ molle et ⋅h⋅ durum. 3 mißtönend, schlecht klingend — discordant, unpleasant sounding [s.IX-X] LmLComm. br. 291: ante omnia sollicitius observandum, ut aequalitate diligenti cantilena promatur, qua utique, si careat, praecipuo suo privatur iure et legitima perfectione fraudatur. Sine hac quippe chorus concentu confunditur dissono nec cum aliis concorditer quilibet cantare potest nec solus docte. [s.XI] LmLAnon. Prag. 277: Quicumque itaque tropus supradictos vel in ascendendo ratae dimensionis supergressus fuerit terminos, absonus non consonus, dissonus iudicabitur non aequisonus, et aures offendet etiam imperitorum artis huius ac per hoc non euphonus, sed dicetur diaphonus. LmLFrut. ton. p. 181. LmLIoh. Cott. mus. 16, 8: plerumque evenit, ut, dum quod canitur, isti videatur dulcissimum, ab alio dissonum iudicetur atque omnino incompositum (inde LmLCompil. Lips. p. 131). [s.XII] LmLAnon. La Fage I 8, 10: Falsus (sc. cantus) autem ille est, qui nullam regulam servans, sed per regionem dissone compositionis progrediens et naturalem musicae ordinem non sequens in musica notari non potest. LmLTheinr. Dov. 1, pr. 2. [s.XIII] LmLMus. man. 50, 40. LmLPs.-Mur. summa 1212: si (sc. cantor) flexibilem vocem non habeat, sed dissonus fuerit. LmLEngelb. Adm. 4, 6, 4: Cantus consonus []secundum Gwidonem dicitur tribus modis. Primo, cum vocibus de sua gravitate vel acuitate ultra debitam proporcionem sue consonancie nichil additur vel aufertur etc.; et subiungit, quod cantantes habentes voces dissonas et inflexibiles hoc facere consueverunt et sic cantum dissonum reddunt. [s.XIV] LmLArn. Gill. 67. [s.XV] LmLTrad. Holl. I p. 167. al. LmLConr. Zab. tract. AL 1: Utendum quoque ad hoc est monochordum, ut, si quis dissonam vocem habeat, per ipsum a dissonantia paulatim compescatur (sim. LmLConr. Zab. mon. Y 1). LmLConr. Zab. mon. Z 1. al. LmLFr. Gafur. pract. 1, 8: Ecclesiastici autem ... vocem unam sub finali cuiuscunque autentice modulationis toni intervallo deponunt ... Quod, et si naturaliter ac diatonice tribus ipsis ducibus, primo scilicet et tertio ac septimo convenit, quinto tamen tono dissonum probat diatonicus sonorum transitus. Namque sub ipsius finali chorda scilicet ⋅F⋅ faut gravi semitonium illico naturaliter decidit in grave. 4 musikalisch unpassend, musikalisch nicht regelgerecht — musically inappropriate, not according to musical rules [s.XIII] LmLIoh. Aegid. 11, 5: dissonarum (sc. vocum) aliae sunt ecmeles. Sunt autem ecmeles voces indiscretae, quae non recipiuntur in coniunctione consonantiarum. LmLElias Sal. 31 p. 62a: Item notandum notabiliter, quod duo puncti nullo modo unus post alium debet plangi in aliquo usu de mundo, neque puncti ordinati sunt aliquo modo in palma, neque sunt nisi ⋅A⋅ et ⋅B⋅, qui nullo modo patiuntur plangi, imo est nimis dissonum et absurdum (cf. LmLHochadel, Elias p. 214). 5 nicht übereinstimmend (die musikalische Ausführung betreffend) — disparate (with respect to musical performance) [s.XIII] LmLInst. patr. 25: Si duo simul cantent, sillabas et pausam ad punctum equaliter incipiant et finiant, et descendat vox fortior infirmiori; si autem inpares sunt voces et dissone, vilior mutetur et sic pacificentur. [s.XIV] LmLHeinr. Eger 2 p. 36: si recte dividitur (sc. monochordum), sonat infallaciter, pueri dissoni se illi conformando in cantu cito fiunt consoni.adv.