discanto

discanto -are I. eine Diskantstimme (zu einer Grundstimme) singen, hinzufügen II. mit einem Diskant versehen, begleiten III. mehrstimmig singen IV. als Diskant singen V. einen Diskantsatz (aus dem Stegreif) ausführen, vortragen; einen Diskantsatz komponieren — I. to sing or to add a discant part (against a tenor) II. to provide with a discant part, to accompany (in discant) III. to sing in a polyphonic manner IV. to sing as discant V. to perform (improvisatorily) a piece of discant, to compose a piece of discant I eine Diskantstimme (zu einer Grundstimme) singen, hinzufügen — to sing or to add a discant part (against a tenor) A Definition [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 7, 4, 10: Discantare est supra tenorem vel tenoris voces alias simul cum illis proferre voces illis concordantes. Discantat igitur, qui simul cum uno vel pluribus dulciter cantat, ut ex distinctis sonis quasi sonus unus fiat, non unitate simplicitatis, sed dulcis concordisque mixtionis. [s.XV] LmLGeorg. Ans. 3, 260: discantare, quod est plures numero voces proferre certa temporis mensura, qua tenorista vocem suam eadem sub quantitate certa temporis mensura continet. B Gebrauch — usage 1 allgemein — general [s.XII] LmLAnon. Pannain p. 116: ad discantandi formam progrediamur (cf. LmL col. 1007, 6). [s.XIII] LmLDisc. pos. vulg. p. 192, 26: totam discantandi artem habere poterit arte usui applicata. [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 7, 3, 8: Quis enim sine tenore discantat, quis sine fundamento aedificat? ... nec discantans ad libitum suum notas proferre debet, sed secundum exigentiam et proportionem notarum ipsius tenoris, ut concordent cum illis. LmLIac. Leod. spec. 7, 4, 9: Qui ergo cum alio discordat, non discantat. al. LmLGoscalc. 2, 2 p. 130, 18: notet unusquisque magistraliter discantare cupiens, regulas de contrapunctu supradictas debet super omnia observare. LmLPaul. Flor. 1. [s.XV] LmLProsd. ital. I p. 247a: Causa autem necessitatis huius augmentationis et diminutionis fuit, ut super tenore aliquo brevi pluries diversimode repetito discantare possemus discantus notabilis longitudinis sine prolongatione figurationis ipsius tenoris (sim. LmLProsd. ital. II p. 68). LmLPhil. Cas. contr. 3: homo non potest bene firmiter discantare, nisi prius sciat contrapunctum (inde LmLContr. Cum notum 5 p. 299. LmLContr. Nota quod I p. 287). LmLIoh. Legr. rit. 2, 3, 5, 3 (sim. LmLNicol. Burt. 2, 1, 9). LmLContr. Circa modum p. 28, 26. al. LmLContr. Cum notum 2 p. 298: nec sit alicui dubium, quod, qui supra planam musicam vult discantare, eum oportebit multa pre manibus habere ad hoc, ut suum discantum placibiliter possit proferre. al. 2 zu speziellen satztechnischen Aspekten — concerning particular compositional aspects a verwendbare Zusammenklänge und Intervallverbindungen — sonorities and successions of intervals that may be used [s.XIII] LmLDisc. Quicumque II 3, 3: Prima regula descendentium talis est: si cantus descendat medium tonum vel tonum inthegrum, discantans debet incipere in dyapente et ascendere duas notas vel tonum cum dimidio. Et sic habebit dyapason eqs. al. LmLPs.-Franco comp. 3, 4: Debet etiam discantor []firmiter in mente tenere claves tam tenoris quam discantus, ut infallibiliter discantare valeat sub et supra. ... Et nota, quando volueris ascendere supra diapason, ymaginabis te esse cum tenore in unisono et eodem modo discantare sicut supra tenorem inferius discantari, quia non differt nisi secundum magis acutum. al. LmLTrad. Franc. I p. 32: sine falsa musica non possimus discantare (sim. LmLFr. Gafur. extr. 9, 6, 8. Fr. Gafur. 10, 1, 7). [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 7, 5, 10. al. LmLPetr. Palm. p. 516. al. LmLQuat. princ. 4, 2, 22: discantandum est per proximas concordancias. LmLQuat. princ. 4, 2, 24: Qualiter discantandum est a tercia plano cantu descendente. eqs. LmLQuat. princ. 4, 2, 40: Quomodo sub plano cantu discantandum est. LmLQuat. princ. 4, 2, 45: Et notandum, quod in omnibus modis discantandi utendum est semper concordanciis in principio copularum, prosequendo deinde per consonancias perfectas et imperfectas (cf. LmL Franco col. 11, 30-32). al. LmLGoscalc. 2, 1 p. 112, 9: oportet eam (sc. tertiam minorem) sustinere et altificare per unum maius semitonium sic, quod fiat ditonus, specialiter, si post eam fiat ascensus discantando (inde LmLTheod. Capr. p. 96). LmLAnon. Mediol. 2, 9: Nota, quod quando cantus cantatur per naturam, debemus biscantare per C; et quando cantus cantatur per C, debemus biscantare per naturam; et quando cantatur per b, debemus biscantare per fictam musicam. LmLAnon. Monac. II 104. al. [s.XV] LmLGeorg. Ans. 3, 281: Est vero in dispositione cantilenarum semper evitandum, ne voces nimium dissonas apponat vel proferat cantor sive tenorista vel discantans aut alius. Tenorem quidem cantans et discantans plurimum proferant voces concordes proportionibus, quas diximus. LmLGeorg. Ans. 3, 286: Et si quis medius cantat, nunc graviori voci, nunc acutiori sive discantori sit concors, quandoque quidem utrique, unde cum a tenore discantans vel ad octavam vocem effert, ipse ad quartam aut ad quintam; et sic versa vice, cum, quando discantans ad quartam aut quintam vocem extulerit, is ad octavam vel undecimam vel duodecimam aut decimamquintam. LmLFr. Gafur. extr. 9, 8, 1: Denique sciendum est, quod, si velimus cantare per fictam musicam, oportet, quod canendo seu discantando accipiamus istas voces ... Unde patet, quod bene possumus per totam manum discantare sic per musicam fictam, dum tenor non sit concordabillis vere musice. Sed quando per veram musicam cantare possumus, per fictam discantare illicitum est (inde LmLContr. Sex s. spec. I p. 307b). al. LmLNicol. Burt. 2, 3, 23. al. LmLCompos. Capiendum 2, 14: Sed de tercia maiore licite ad octavam est discantare. al. LmLContr. Circa modum p. 29, 20-24 LmLContr. Notandum quod p. 115b. b Rhythmus und Mensurierung — rhythm and mensuration [s.XIII] LmLPs.-Dietr. p. 5: Ad discendam artem discantandi notandum est, quod omnis discantus uno sex modorum habet fieri. [s.XIV] LmLMarch. pom. 53, 4: Primus ergo modus et perfectior discantandi est ille, qui consistit ex omnibus longis. al. LmLIoh. Mur. not. 2, 13, 7: Laudabilis autem esset musicus et peritus, qui super idem tempus aequale, ipsum dividendo, nunc per duas, nunc per tres et ceteras partes integre discantaret (inde LmLIac. Leod. spec. 7, 44, 14). LmLIac. Leod. spec. 1, 16, 6: Haec (sc. musica mensurabilis) discantare docet, consonantiarum sonis simul prolatis utitur, quibus convenienter temporis mensuram adiunxit. al. LmLPetr. Palm. p. 518: longa trium temporum potest dividi et diminui in longam imperfectam a tertia parte sui, scilicet a brevi praecedente vel subsequente vel valore ipsius sive in breves, semibreves et minimas, usque ad 27 minimas vel in valorem aliquarum ipsarum brevium, semibrevium et minimarum, scilicet in pausas iuxta voluntatem et possibilitatem sive distinctionem discantantis. al. LmLGoscalc. 2, 2 p. 132, 20: Item notandum est, quod bene licet alicui sincopare in discantando et diversas mensuras []alias a tenore cantare. al. LmLTract. figur. epil. p. 98, 13: Ponendo rubeas de modo discantandi, qui dicitur secundum illos de Francia vulgariter Trayn vel Traynour, est fortior modus quam sincopare. al. LmLIoh. Pipudi p. 40. (?) LmLProp. mens. Nota quod I 2, 1. LmLAnon. Couss. V p. 238, 1. [s.XV] LmLProsd. mens. p. 218b: Si vero discantare volumus in proportione sexquialtera vel tres pro duabus, tale debemus ponere signum . eqs. LmLGeorg. Ans. 3, 248. al. LmLFr. Gafur. extr. 11, 13, 24. 3 zu speziellen Satztypen — concerning particular types of composition [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 2, 28, 9: de illo, qui scit discantare, dicitur, quod ipse scit quinthiare, Gallice ‚quintyer‘. LmLIac. Leod. spec. 7, 10, 1: discantans, qui amplius, frequentius et quasi a domino utitur quintis, diapentizare vel quinthiare dicatur, vel si amplius quartis utatur, dicatur quartare sive diatesseronare. LmLQuat. princ. 4, 2, 41: Alius modus discantandi invenitur, qui quidem modus, si bene pronunciatur, artificiosus auditui apparet, cum tamen valde levis est. In isto enim modo plures super planum cantum discantare apparebunt, cum tamen in rei veritate unus tantum discantabit aliis vero planum cantum in diversis concordanciis modulantibus. al. LmLAegid. Mur. p. 128b: Item si vis facere motetum cum quinque, per hunc modum potest fieri: fac primo tenorem, sicut dictum est, et fac motectum (ms. Sevilla 5-2-25; om. ed.) discantare (mss.; ed.: discantari) subtus tenorem et concordare; hoc facto (mss.; ed.: modo) fac triplum discantare (mss.; ed.: discantari) insuper motetum, sicut melius scis. [s.XV] LmLNicol. Burt. 2, 3, 30: Optime enim organizatur sive discantatur, quando organum sive supranus, ut vulgi utar vocabulo, imitatur tenorem in ascensu aut descensu non eodem momento, sed post unam aut duas notulas vel plures incipiet in eadem voce eandem melodiam organizando, quod maxime cantu mensurato observandum est et a nonnullis practicis fuga nuncupatur. LmLContr. Circa modum p. 29, 9-14. LmLContr. Circa modum p. 29, 26: Exemplum de discantando medium sive quadruplicem. II mit einem Diskant versehen, (mit einem Diskant) begleiten — to provide with a discant part, to accompany (in discant) [s.XIII] LmLDisc. pos. vulg. p. 192, 35: cum aliquis cantus ecclesiasticus in quinta, octava et duodecima discantatur. [s.XV] LmLGeorg. Ans. 3, 276: Cum vero placuerit notis quattuor tempus unum discantare... Sic et vocibus quinque discantare poterit tempus unum ... Per sex item voces unum discantabitur tempus. al. LmLFr. Gafur. extr. 9, 4, 5: si velimus discantare istum simplicem cantum (inde LmLContr. Sex s. spec. I p. 307a). III mehrstimmig singen — to sing in a polyphonic manner [s.XIII] LmLAnon. Hailspr. 3 p. 68: Organizare, discantare, id est virilis ac puerilis vox. LmLVers. Postquam pro 24. [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 7, 3, 5: Discantus igitur, cum magis proprie duos cantus respiciat quam plures, antiquitus de organo duplo dicebatur, in quo non sunt nisi duo cantus. Unde discantare erat organizare vel diaphonizare, quia diaphonia discantus est. LmLIac. Leod. spec. 7, 5, 7: In tacto exemplo diapason continetur inter extremas voces, scilicet inter altissimas et gravissimas, diapente inter supremas et medias ... Tactus modus discantandi multum simplex est, cum eundem cantum sub et supra similiter et in medio contineat, et vox sola contra vocem solam decantatur. [s.XV] LmLIoh. Keck 4 p. 327a. LmLHerb. Tr. 1, 8 p. 35. al. IV als Diskant singen (einzelne Töne betreffend) — to sing as discant (with respect to individual notes) [s.XIV] LmLNicol. Sen. p. 11: debent observari (sc. supradicte regule), quando discantantur plures note pro nota, sicut quando cantatur simpliciter nota pro nota. [] V einen Diskantsatz (aus dem Stegreif) ausführen, vortragen; einen Diskantsatz komponieren — to perform (improvisatorily) a piece of discant, to compose a piece of discant A Definition [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 7, 4, 9: Quid est igitur discantus, nisi duorum cantuum vel plurium distinctorum propter bonam concordiam quasi cantus unus! Discantare est de duobus vel pluribus distinctis cantibus propter suavem concordiam quasi cantum unum facere. B Gebrauch — usage [s.XIV] LmLIac. Leod. cons. 88: Volens igitur discantare vel discantum aliquem facere consonantiis concordiam habentibus utatur, eas debito modo commiscendo, tam in discantu cum eadem littera, ut in cantilenis, scilicet in rondellis, quam in discantu cum diversis litteris, ut in motetis triplum vel tenorem habentibus. LmLIac. Leod. comp. 3, 4, 26: Pluries item, si discantent pariter, unusquisque aut per fractiones, hokettationes, sincopationes, truncationes vel etiam saltus ita distincte se habeat, ut cum aliquo non discordet, non ascendat aut descendat praeterquam in his sonis, quos continuari libet, tertiis videlicet sextis vel etiam compositis. LmLIac. Leod. spec. 7, 10, 4: Dividitur autem discantus simpliciter in discantum truncatum, qui hoketus dicitur, in discantum copulatum, qui copula vel velox discantus dicitur, in discantum simpliciter prolatum, et hic discantandi modus locum habet in discantibus ecclesiasticis vel organicis in omni sua parte mensuratis, in conductis, in motellis, in fugis, in cantilenis vel rondellis. al.part. pro adi.