diminuo

diminuo -ui, -utum, -ere I. (einen Notenwert) verkürzen II. (einen Notenwert in mehrere kürzere Notenwerte) aufteilen, ‚diminuieren‘ III. (ein Intervall) um einen Halbton verkleinern IV. (den regulären Ambitus einer Kirchentonart) verkleinern — I. to shorten (a note value) II. to divide (a note into a number of shorter values)‚ to apply the procedure of ‘diminution’ III. to diminish (an interval) by a semitone IV. to diminish (the regular ambitus of a mode) I (einen Notenwert) verkürzen — to shorten (a note value) A bei einzelnen Noten — in the case of individual notes 1 allgemein — general [s.XIII] LmLLambertus p. 271b: et sic perfectio ante perfectionem coniunctam sive disiunctam nunquam diminui potest. [s.XIV] LmLMarch. luc. 1, 15, 4: Musica mensurata est quilibet cantus tempore mensuratus, cuius figure sunt omnes limitate nomine, figura et quantitatis essentia, quibus mensurate artamur cantare cantus, qui sunt talibus notulis situati, quam quidem quantitatem augere non possumus nec diminuere secundum formas et ipsarum nomina figurarum (inde LmLFr. Gafur. extr. 6, 7, 15). LmLMarch. pom. 30G, 8: Oportet ergo, quod omnis nota non caudata adiuncta caudatis in sursum efficiatur via artis vel via naturae duarum vel trium vel quattuor vel sex vel octo partium temporis. Quod si fieri non potest excedendo vel diminuendo, talis nota debet adiungi cum talibus. al. LmLPhil. Vitr. 15, 15: Sciendum est etiam, quod secundum modernos, sicut minima potest diminui, sic potest augeri. LmLAnon. Paris. I 3, 16: Sciendum, quod longae imperfectae non possunt imperfici, tamen possunt minui. Propter quod est sciendum, quod, quandocumque longa imperfecta invenitur diminuta, hoc non potest esse, nisi eam praecedit vel sequatur minima. Item sciendum est, quod aliquando perfecta imperficitur sive diminuitur a semibrevi praecedente vel sequente, nunquam tamen a minima perfecta diminuitur. al. LmLIac. Leod. spec. 7, 27, 1: sicut duplex longa per breves diminuitur, sic per caudas augetur. LmLIoh. Hanb. sum. 4 p. 204, 2: Larga perfecta ex omnibus perfectis diminui potest per longam precedentem vel subsequentem vel per longam precedentem et subsequentem manente perfecta. Si per longam precedentem vel subsequentem sive per longam precedentem et subsequentem predicta larga diminuatur, longa subsequens largam imperfici potest per brevem precedentem, si brevis vel valor eam sequatur (sequitur exemplum). ... Alio modo predicta larga diminui potest manente perfecta. Nam ultima duplex longa imperfici potest per longam subsequentem manente de duabus longis. LmLIoh. Hanb. sum. 11 p. 252, 1: Et si brevis sit perfecta ex omnibus perfectis et alterata, diminui potest per semibrevem precedentem vel subsequentem vel per semibrevem precedentem et subsequentem vel per valorem <manente> alterata. Si predicta brevis <diminuatur> per semibrevem precedentem vel per valorem, prima brevis illius alterationis per semibrevem vel per valorem imperficitur. ... Si per semibrevem subsequentem vel per valorem diminuatur, secunda brevis illius alterationis per semibrevem subsequentem vel per valorem imperficitur. LmLIoh. Hanb. sum. 11 p. 254, 1: Et sicut altera brevis imperfici potest et diminui a parte post, eodem modo diminui potest a parte ante, ut hic: (sequitur exemplum). LmLIoh. Hanb. sum. 21 p. 340, 9: pausa perfici potest et imperfici atque diminui, veluti larga cui correspondet. LmLIoh. Hanb. sum. 21 p. 342, 19: Alterari potest (sc. pausa minime), non tamen perfici neque diminui, quia correspondet minima, que quidem individua est. al. LmLWillelm. 3, 37: Omnis nota seu signum perficiens ex perficiendo []tertiam partem diminuit, quam in se supplet. [s.XV] LmLProsd. exp. 28, 16: quod licet minime et semiminime non possint perfici nec inperfici, possunt tamen diminui (mss.; ed.: diminuiri) et augmentari, et hoc per signa. LmLProsd. mens. p. 223b: figure sunt signa vocum, que bene possunt augmentari et diminui ad modum perfectionis et imperfectionis et alterationis. al. LmLGeorg. Ans. 3, 192. al. LmLPaul. Paulir. 7, 2, 3 p. 70: minima ... inter duas semibreves semper inperficit proximam notam precedentem in tercia parte, ... nisi punctus inter eam et notam precedentem positus fuerit, aut alias nota non esset capax, ut ei tercia pars diminuatur. LmLFr. Gafur. pract. 2, 11. al. 2 angezeigt durch Veränderung des Notenzeichens — indicated by alteration of the notational symbol a Kolorierung oder Evakuierung — coloration (red or white notes in black notation) [s.XIV] LmLGoscalc. 2, 2 p. 128, 24: Item sunt aliqui ponentes diversos colores in brevibus, semibrevibus et minimis et in unum illorum colorum diminuere volent, ponunt eum vacuum sic, videlicet ut sunt 3 rubee semibreves valent duas nigras minimis nigris et rubeis eiusdem valoris existentibus. al. [s.XV] LmLGeorg. Ans. 3, 185: item colores, quibus mensurarum note paginis impinguntur, denotant illas tenere suorum temporum mensuras aut tertia vel aliquota parte diminutas. Nigro etenim attramenti colore plene scripte, ... suorum temporum mensuras tenent; at rubro colore vel glauco vel etiam earum corpore coloribus vacuo demisso mensure sue tertia parte diminutas fore denotabit. LmLBart. Ram. 3, 1, 3 p. 89: Ugolinus ... in eodem melo nigras rubeasque notulas posuit et vacuas, quoniam videbatur sibi, ut nigrae essent perfectae, rubeae vero imperfectae, vacuae autem diminutae. Sed hoc, quia nec ab aliquo alio factum repperimus umquam, a nullo esse fiendum censemus. LmLGuil. mon. 1 p. 17: Omnes figurae nigrae modo, prolatione et tempore et proportione diminuuntur de tertia parte, ut maxima, quae valet duodecim semibreves, non valet nisi octo, cum sit nigra, et sic de ceteris figuris. b Kaudierung — addition of a stem [s.XIV] LmLPs.-Theodon. append. 3 p. 55: opposita proprietas semper diminuit valorem notae, in quacumque nota ponatur. LmLIoh. Vetul. 44, 19: Caudata vero cum cauda seu filo sursum ducto diminuit valorem notae in quolibet corpore, sicut caudata in parte dextra crescit. al. [s.XV] LmLProsd. exp. 61, 55: cum cauda superius tracta et cauda inferius tracta sint opposita, et cauda superius tracta habeat diminuere, ut patere potest bene consideranti, sequitur, quod cauda inferius tracta habeat suum oppositum operari, scilicet augmentare. al. LmLProsd. mens. p. 217b: omnis cauda superius erecta semibrevique non ligate addita, ipsam semibrevem diminuere habet, hoc ab omnibus tenetur. al. LmLProsd. ital. I p. 236b (sim. LmLProsd. ital. II p. 51). LmLUgol. Urb. 3, 7-5, 8. al. LmLGeorg. Ans. 3, 186: Nigro etenim attramenti colore plene scripte, nisi aliter sint diminute, aut punctis vel caudis insignite sint, suorum temporum mensuras tenent (sc. notae). al. B in einem Kompositionsabschnitt oder einer Stimme — within a compositional section or a single voice [s.XIV] LmLAegid. Mur. p. 126a: Tenor iste est de modo perfecto et prima valet unum tempus et secunda duo et tertia tria: (sequitur exemplum). Et tales tenores possunt dividi in quatuor partes diversimodo; et prima vice dicitur sicut stat; secunda vice dividitur vel diminuitur per dimidium de primo; et tunc prima nota valet unam semibrevem et secunda duas et tertia tres et sic usque ad finem. Item tertia vice potest dici de tempore imperfecto; et tunc prima nota valet unum et tertia duo tempora et sic usque finem. Item quarta vice diminuitur istud tempus imperfectum per semi, id est per []medium; tunc prima nota valet unam semibrevem et secunda unam et tertia duas et sic usque ad finem. eqs. LmLMens. Item notandum p. 415a: Et talis modus cantandi a musicis vocatur diminutio eo, quod unaqueque notularum pro medietate diminuitur a suo debito valore. [s.XV] LmLProsd. exp. 91, 9: in vera diminutione pro figura recta debet poni sua diminuens recta et pro altera sua diminuens altera et pro perfecta sua diminuens perfecta et pro inperfecta sua diminuens inperfecta, et hoc, si sua diminuens possit perfici et inperfici. al. LmLProsd. mens. p. 219a: Scire tamen debes, quod signa ista superius posita et omnia alia, que facere possumus, ponere debemus immediate ante figuras per ipsa diminutas. Item scire debes, quod iste figure sic diminute habent reduci ad mensuras superius in primo capitulo nominatas. LmLProsd. mens. p. 225a: quicquid dictum est de figuris quantum ad ipsarum veram diminutionem, intelligere etiam habemus de ipsarum pausis in ipsas vere diminuendo. al. LmLUgol. Urb. 3, 10-4, 18: Et licet diminutio et augmentatio modo praedicto habeant fieri et ordinari ut remotione vel additione tertiae vel mediae partis secundum notarum perfectionem vel imperfectionem, tamen secundum cantoris libitum per signa, subscriptiones, canones et caudationes possunt poni et demonstrari diminuendo vel augmentando ad quartam vel quintam partem prout perfectio notarum et imperfectio patitur. al. LmLGeorg. Ans. 3, 171. LmLMens. Ista autem 3 p. 155 (p. 469a) descr. LmLAnon. Monac. 3, 65: Variantur eciam notule musice mensuralis per diminucionem ita, quod diminuuntur, et hoc habet taliter fieri, quod una nota minus valet quam in valore proprio valet, idest, quod deperdit aliquid valoris sui proprii, ut, si duplex longa valet unam simplicem longam, simplex longa unam brevem, brevis unam semibrevem, semibrevis unam minimam et sic de aliis. Et ille modus diminuendi occurrit iam communiter in multis carminibus modernorum cantorum, sic, quod ipsi suas canciones componunt per diminucionem. al. LmLIoh. Tinct. diff. 3. LmLIoh. Tinct. pr. 3, 5, 10. al. LmLBart. Ram. 3, 1, 1 p. 80: sciendum nobis est tres numeros esse, quibus utimur in hac parte: perfectum scilicet, imperfectum et diminutum. Perfectus est, cum notula trium sequentium valoris est, imperfectus, cum duas continet, diminutus, cum pro una tantum ponitur subsequenti. LmLBart. Ram. 3, 1, 4 p. 90: si quis auctor velit sub cantu, per quod perfectum aut imperfectum vel diminutum possit sine aliquo signo dignosci, aliquid subscribere vel etiam, si aliter signatum fuerit per canonem aut subscriptionem, contrarium ediscere. LmLGuil. mon. 7 p. 45:  Hoc signum est medium precedentis, quod tenet parem numerum, sed de media parte diminuitur, quoniam maxima, quae valebit 12 semibreves, non valet nisi sex, et longa, quae valebit sex semibreves, non valet nisi tres et sic diminuendo alias figuras de dimidia parte secundum tempus, non autem secundum numerum, ut dictum est supra. al. LmLGuill. Pod. 8, 1. LmLFr. Gafur. pract. 4, 3: Plerumque autem per canonem et sine numeris denotatur in cantibus proportio dupla, puta hac descriptione: diminuitur in duplo. al. II (einen Notenwert in mehrere kürzere Notenwerte) aufteilen, ‚diminuieren‘ — to divide (a note into a number of shorter values)‚ to apply the procedure of ‘diminution’ [s.XIII] LmLLambertus p. 269b: perfecta longa ... in novem partes diminuendo dupliciter partiens (sim. LmLAnon. Emmeram. 1 p. 104. 5). LmLLambertus p. 270a: recta brevis dicitur ab eo, quod unum rectum et integrum continet in se tempus, seipsamque in duas diminuens partes non equales vel in tres tantummodo equales et indivisibiles (sim. LmLLambertus p. 272b). LmLAnon. Emmeram. 1 p. 116, 12: longa maior usque in novem partes reperiri poterit diminuta. al. [s.XIV] LmLMarch. pom. 4, 43. LmLPetr. Palm. p. 518: Et ista longa trium temporum potest dividi et diminui in longam imperfectam a tertia parte []sui, scilicet a brevi praecedente vel subsequente, vel valore ipsius sive in breves, semibreves et minimas usque ad 27 minimas vel in valorem aliquarum ipsarum brevium, semibrevium et minimarum, scilicet in pausas iuxta voluntatem et possibilitatem sive distinctionem discantantis eqs. (cum exemplis). LmLSemibr. caud. p. 72. al. [s.XV] LmLGuil. mon. 6 p. 42: Facias tuum tenorem non disiunctum et bene intonatum, et facias ipsum diminutum sicut volueris ... (sequitur exemplum). Fac tenorem bene intonatum grossum, hoc est non diminutum et non disiunctum ... (sequitur exemplum). al. LmLFr. Gafur. pract. 2, 4: Minimam figuram certis anfractibus diminutam ad elegantiorem ornatamque melodiam tamquam tonum in partes posteritas inde disposuit: namque minimam ipsam duas in partes aequas secundum temporis mensuram distinxerunt, quas Prosdocimo teste semiminimas maiores vocant. LmLFr. Gafur. pract. 3, 4: Semibrevis autem in duplo diminuta et brevis in quadruplo ac reliquae eiusmodi, quod minimae figurae quantitati aequivaleant, et si discordantes fuerint, in contrapunctu poterunt sustineri. LmLFr. Gafur. pract. 3, 15: Neque decet ipsum (sc. tenorem) garulis fractionibus diminui, quippe qui ad reliquos singulis notulis concordantias tenet. Plures enim ad alios ipsis figurarum diminutionibus discordantias efficiet quam concordantias, hinc insuaviter ad astantium aures accedit. al. III (ein Intervall) um einen Halbton verkleinern — to diminish (an interval) by a semitone [s.XV] LmLUgol. Urb. 1, 30, 7: diapason, ubi in suo diapente apotome minuatur, tota redditur consonantia diminuta. LmLFr. Gafur. pract. 1, 3: Est enim ditonus duorum tonorum acervus. Semiditonus vero toni ac minoris semitonii commixtio: a ‚semum‘ dictus quasi imperfectus vel diminutus ditonus. al. LmLProsd. contr. 5, 4: in ascensu ⋅b⋅ rotundum sive molle ascensum diminuit, et ⋅C⋅ quadrum ipsum augmentat. Si vero sit in descensu, fit e contrario, quoniam tunc ⋅b⋅ rotundum descensum augmentat et ⋅C⋅ quadrum ipsum diminuit. LmLFlor. Fax. 16 p. 88: Saepe quoque notulas deprimemus extollendas vel deprimendas efferemus. Aliquando non eandem mensuram uni et eidem versui in hisdem notulis observabimus, id est, diminutas vel auctas in uno eodemque versu protulerimus. IV (den regulären Ambitus einer Kirchentonart) verkleinern — to diminish (the regular ambitus of a mode) [s.XII] LmLTon. Cist. 45: Quilibet enim cantus huius diminutae et contractae progressionis, si in quinta inceperit, aut eam frequentans in ea pausaverit, vel incipiens in finali ad eam saltum fecerit, autentus est. ... Iterum quilibet cantus huius diminutae progressionis, si in principio sui a finali ad quartam ascenderit per diatessaron plenarie formatum, et inde cito ad finalem rediens in ea pausaverit, plagalis est (inde LmLIoh. Aegid. 12, 31). [s.XV] LmLUgol. Urb. 1, 142, 2: Forma triti autentici ... potest a suo esse perfecto diminui... Nam aliquando semidiphtonus a ⋅D⋅ ad ⋅F⋅ deficiens est repertus. LmLGuil. mon. 9 p. 55: sic toni magistri de eorum natura debent ascendere, sed per placentiam ipsorum possunt descendere, non diminuendo ascensum eorum. LmLFr. Gafur. pract. 1, 8: Imperfectus tonus sive autenticus sive placalis est, qui non implet propriam diapason figuram deficiens vel ex parte diapentes vel ex parte diatessaron vel ex parte utriusque. Hunc proprie diminutum dicunt. v. cantus diminutus, contrapunctus diminutus