Eintrag · Mittellateinisches Wb.
dictamen n.
dictamen, -inis n.MLWscript. dit-: p. 591, 54. I rhet.: A de actione dictandi i. q. compositio, conscriptio — Abfassung, Niederschrift: MLWOtloh. tempt. p. 318,16 incipit (sc. clericus, MLWi. Otlohus) scribere de librorum -edictamine. p. 322,4 ut in -edictamine me occuparem aliquo. MLWAlbert. M. phys. 4,3,4 p. 266,1 qui (poetae) ‘fabulose dixerunt’ per -ndictamen versuum ..., quod MLWeqs. B de modo (apte) dictandi i. q. elocutio, sermo, stilus — Stil(art), Ausdrucksweise, Schreibart: 1 in univ.: MLWThietm. (?) chron. prol. 5 hec (scripta) non ornatu splendent -isdictaminis ullo. MLWBertha Adelh. 2 p. 756,31 opus nullo -isdictaminis fulcitum lepore. MLWVita Berth. Garst. I prol. p. 226,12 fortasse simplicitas -isdictaminis humilibus ... iocundior erit, quam si esset profunda ponderosi velaminis obscuritate superbum. MLWConr. Mur. summ. p. 28,17 omnis -isdictaminis seu locutionis apud nos tria sunt genera:prosaicum, rithmicum, metricum. p. 30,10 -ndictamen est ad unam quamque rem ... competens et decora locutio ... et dicitur a verbo frequentativo ‘dicto, dictas’, quia dictator corde et ore dicenda volvit et revolvit. saepius. 2 spectat ad poesin: MLWDonizo Mathild. 2,1394 diximus inprimis nos de -edictamine libri. MLWAlbert. M. phys. 4,3,4 p. 266,2 -edictamine ‘heroico’. MLWpol. 8,4m ‘hi ...’, supple, rhythmi, ‘habent morem stabiliorem’, ex ipso scilicet -edictamine. 3 spectat ad prosam epistularum et chartarum: MLWEpist. Reinh. 97 duos libellos de preceptis -isdictaminis ... transmittite. MLWCatal. biblioth. A III 23 p. 76,29 liber de prosaico -edictamine. MLWChart. Brixin. 132 ut sit scholasticus ... litteratus in prosaico -edictamine. MLWConr. Mur. summ. p. 61,21 -ndictamen congruum et perfectum tria requirit, scilicet bonum sensum locutionis, perfectam grammaticam et verborum ornatum. MLWSalimb. chron. p. 55, 6 qui (Gerardus de Cassio) fecit librum de -edictamine; fuit enim magnus dictator nobilioris stili. saepius. C de effectu dictandi: 1 in univ.: a opus (conscriptum), scriptura, textus — Werk, Schrift, Text: Burch. Worm. ad Alpert. (MLWMGScript. IV p. 701,44) in -isdictaminis tui filo haud segniter tornato magnas ... causas ... conservasti. MLWGerhoh. aedif. prol. p. 138,27 -idictamini nostro inserte sanctorum auctoritates. MLWArnold. Lub. chron. 7,20 p. 249, 40 volens continuare hoc -ndictamen operi Helmoldi. MLWal. b periodos, dictio, sententia — Periode, (Muster-, Kern-)Satz, Spruch: MLWLudolf. summ. 1 p. 359,8sq. -ndictamen est literalis edicio egregiis sentenciarum coloribus adornata; et -ndictamen dicitur eo, quod dictatum in mente intellectum exprimat in voce. MLWHugo Trimb. sols. 14 p. 45,33 laudem matris Domini nostri cottidianis -bus exaltabat Iohannes Damascenus. 2 spectat ad poesin: a carmen, versus — Gedicht, Verse: MLWEkkeh. IV. carm. var. II 1tit. de lege -ndictamen ornandi. 1,1 -ndictamen verbis assuesce polire superbis. MLWGesta Camer. cont. II E 109,1 sicut dixi in primo -edictamine.de versibus exercitationis gratia in schola componendis: Ekkeh. IV. MLWbened. prol. 2,80 exametros plures (gloss.: plures versus, sed et -a magistro olim data), quam pręcipiendo rogares, ... dare. I 1,162 (tit.) -ndictamen diei magistro (sim. 59,49 [tit.] -ndictamen debitum magistro. MLWibid. persaepe). MLWVita Meinw. 160 p. 84,14 insudare versibus et -bus iocundisque cantibus. MLWGerhoh. Antichr. 1,68 p. 387,23 cuidam ... puero super -edictamine suo sollicito ipse (diabolus) in specie viri apparens hec verba scribenda et in scolis magistro suo reddenda commisit: ‘eqs.’ b rhythmus — Rhythmus (MLWopp.: metrum): Gesta Trud. cont. I 8,4 p. 273,30 pueros vix ‘musam’ declinare sciolos non tam -ndictamen, quam metrum quoque componere docuit Rudolfus. 13,10 p. 332,45 iste abbas fuit vir magnae litteraturae ..., prout eius epistolae diversae, -a, prosae et metra apud nos conscripta testantur. 3 spectat ad prosam epistularum et chartarum: a epistula — Brief, Urkunde: MLWAdalb. Samar. praec. dict. p. 32,5 sunt nonnulli adeo facilia habentes ingenia, ut ignoratis harum artium preceptis perpulchra componant -a. MLWEpist. Hildeg. 134,4 magnifici viri ... logica precepta in suis -bus reliquerunt. MLWLudolf. summ. 1 p. 359,13sqq. -ndictamen, epistola, karta, litere, quantum ad presens opus, synonima sunt ...; sunt autem v partes -isdictaminis: salutacio, benivolencie captacio, narracio, peticio, conclusio. MLWal. b formula, flosculus — Formel, ‘Floskel’: MLWAdalb. Samar. praec. dict. p. 29,4 flagitatis, ut -um precepta tradam et introductionis imitans modum modos epistolarum ostendam. MLWPetr. Cas. (?) chron. 3,35 p. 410,32 hic (Albericus diaconus) ... composuit ... librum -um et salutationum. MLWEpist. Hildesh. 134,17 multimodas -um positiones huic opusculo nostro inserere curavimus, ut eligat quisque, quid placeat. MLWConr. Mur. summ. p. 80,7 -ndictamen, quod sequitur salutationem, potest incipi a quolibet casu nominis MLWeqs. MLWal.liber -um i. q. formularium, enchiridion artis dictandi — Formelbuch, Briefsteller (de re v. MLWLexMA. I. p. 1034sqq. MLWs. v. ars -isdictaminis): MLWCatal. biblioth. B III p. 97,44 (s. XII.) sermonarius et libri -um. cf. MLWl. 38. 41. p. 590, 64. 66. 70. II iur. i. q. iudicium, arbitrium, decisio — (Urteils-)Spruch, Entscheid, Urteil: MLWChart. Babenb. 343 p. 186,25 (a. 1239) causa ... -edictamine iusticie terminetur. MLWChart. Lub. I 180 p. 167,8 secundum iudicium et -ndictamen scabinorum Flandrie, coram quibus dictum debitum recognitum fuerat vel contractum. MLWChart. Bund. 1221 p. 20,1 meliorando omni tempore in laude et dit-e sapientis viri (cf. 607 p. 104,35 in arbitrio et laude). III usu communi i. q. loquela, colloquium — Rede, Gespräch: MLWVita Salomae 111 inter consuetas muliebrium -um confabulaciones. Antony