diaschisma

diaschisma -atis n. (διάσχισμα) 1. Bezeichnung für die Hälfte eines kleinen Halbtons 2. Bezeichnung für das Viertel eines kleinen Halbtons 3. Bezeichnung für das Achtel eines Ganztons 4. Hälfte (eines kleinen oder großen Halbtons) [5. irrtümlich: Bezeichnung für den großen Halbton] [6. irrtümlich: Bezeichnung für das (pythagoräische) Komma] — 1. term that designates half of a minor semitone 2. term that designates the fourth of a minor semitone 3. term that designates the eighth of a tone 4. half (of a minor or major semitone) [5. erroneously: term that designates the major semitone] [6. erroneously: term that designates the (Pythagorean) comma] 1 Bezeichnung für die Hälfte eines kleinen Halbtons — term that designates half of a minor semitone [syn.: diesis] [s.VI] LmLBoeth. mus. 3, 8 p. 278, 16: Comma vero est spatium, quo maior est sesquioctava proportio duabus diesibus, id est duobus semitoniis minoribus. Schisma est dimidium commatis, diaschisma vero dimidium dieseos, id est semitonii minoris. Ex quibus illud colligitur: quoniam tonus quidem dividitur principaliter in semitonium minus atque apotomen, dividitur etiam in duo semitonia et comma; quo fit, ut dividatur in quattuor diaschismata et comma. Integrum vero dimidium toni, quod est semitonium, constat ex duobus diaschismatibus, []quod est unum semitonium minus, et schismate, quod est dimidium commatis. ... Sed unum semitonium minus dividitur in duo diaschismata, dimidium vero commatis unum schisma. Recte igitur dictum est, integre dimidium tonum in duo diaschismata atque unum schisma posse partiri (inde LmLGloss. Boeth. mus. 5, 19, 13, 27. LmLReg. Prum. 16, 33-38: ... quo fit, ut dividatur in duo (ex errore, ut videtur, pro quattuor) diaschismata et comma. LmLFrut. brev. 4 p. 44-45. LmLTon. Gratianop. p. 49. LmLHier. Mor. 15 p. 70, 4-19. LmLEngelb. Adm. 2, 19, 7. LmLEngelb. Adm. 2, 20, 3-4. LmLIac. Leod. spec. 2, 41, 3. LmLIac. Leod. spec. 2, 42, 1. LmLQuat. princ. 2, 18-19. LmLPs.-Mur. interv. p. 310b: ... constat ex quatuor (ex errore, ut videtur, pro duobus) diaschismatibus, vel ex duabus diesibus, quae faciunt unum semitonium minus. LmLAdam Fuld. 4, 7. LmLGuill. Pod. 3, 36. sim. LmLUgol. Urb. 5, 32, 5-13. LmLUgol. Urb. 5, 46, 9-27. LmLIoh. Keck 2 p. 323a. LmLAdam Fuld. 4, 7. ad loc.: LmLGloss. Boeth. mus. 3, 8, 13. LmLGuill. Pod. 3, 36). [s.IX-XII] LmLGloss. Boeth. mus. 3, 8, 1. al. [s.XI] LmLOdor. Sen. p. 208: Semitonium vero diatonici generis dividatur in enarmonico genere per diesin et diesin, id est per duas divisiones sive per duo diachismata. al. [s.XII] LmLTheinr. Dov. 1, 5a, 9. al. [s.XIII] LmLIoh. Aegid. 11, 9. (?) LmLHier. Mor. 15 p. 70, 24. LmLEngelb. Adm. 2, 20, 7: Dyascisma vero significat duplex scisma. al. [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 2, 34, 6: sumitur ibi diesis pro medietate minoris semitonii, quae medietas secundum Philolaum vocatur diaschisma. LmLIac. Leod. spec. 2, 41, 2: Tangit autem Philolaus toni partes has: diesim et <apotomen>, diesim et diesim et comma, quattuor diaschismata et duo schismata, quae partes simul iunctae tonum reddunt. LmLIac. Leod. spec. 2, 41, 5: Sed est advertendum, quod diaschisma non est omnino integrum dimidium ipsius diesis, id est minoris semitonii, secundum rem, quicquid sit secundum imaginem. Continet enim diesis tria commata circiter cum dimidio, quibus repugnat dividi in duas partes aequales. LmLIac. Leod. spec. 2, 55, 11: Divisio igitur illa, qua dividitur hoc semitonium in duo diaschismata, potius speculativa est quam practica. al. LmLQuat. princ. 2, 23: eciam diascismam vel diesim, quod est dimidium semitonii minoris, non recipit (sc. Boetius) in proporcione numerali. al. LmLPs.-Mur. interv. p. 310a: Diesis sive semitonium minus continet in se duo diaschismata. Comma continet in se duo schismata. Apotome continet in se diesim et unum comma. ... Diesis, inquit (sc. Philosophus), est spatium, quo maior est sesquioctava proportio duobus schismatibus et duobus diaschismatibus vel uno apotome (cf. Boeth. mus. 3, 8 p. 12: ... spatium, quo maior est sesquitertia proportione duobus tonis). LmLIoh. Boen mus. 2, 59: minus semitonium, quod Greco nomine dyesis secundum Phylolaum dicitur, licet Boetius vocet dyesim minoris semitonii medietatem, que medietas alio vocabulo dyascisma nuncupatur. LmLIoh. Boen mus. 2, 85: medietas ipsius dyesios, id est semitonii minoris, quam medietatem dyascisma Boetius appellat. LmLIoh. Boen mus. 3, 37: Enarmonicus vero cantus ita disponi non potest, quia constat ex dyesi et dyesi et dytono; dyesis enim, quam dyascisma, id est medietatem minoris semitonii, Boetius appellat, nullatenus inter claves nostras ... potest consignari. al. [s.XV] LmLUgol. Urb. 5, 46, 12. al. LmLIoh. Keck 2 p. 323a. LmLInterv. Notandum 2 p. 158 (p. 470b): minus principales (sc. modi) sunt hi, scilicet cisma, coma, dyacisma, dyeseos et apothome. ... Sed coma est modus continens unum gradum. Sed dyacisma est modus continens duos gradus. Dyeseos est modus continens quattuor gradus, qui dicitur semitonium minus. LmLIoh. Tinct. contr. 2, 2, 2: Est autem semitonium discordantia ex mixtura duarum vocum duobus diascismatibus ab invicem distantium constituta (sim. LmLIoh. Tinct. exp. 8, 7). LmLIoh. Tinct. contr. 2, 2, 6: Semitonium autem maius, quod duobus diascismatibus et uno commate constat (sim. LmLIoh. Tinct. exp.[] 8, 8). LmLGuill. Pod. 3, 37: Diascisma est spacium dimidium semitonii minoris continens, quod etiam in enarmonico genere diesis dicitur. ibid. al. 2 Bezeichnung für das Viertel eines kleinen Halbtons — term that designates the fourth of a minor semitone [s.XIII] LmLIoh. Aegid. 11, 9. (?) LmLTrad. Garl. plan. III 94: Tonus dividitur in semitonium minus et semitonium maius. Semitonium minus dividitur in duas diesis. Diesis in duo diacismata. Semitonium maius divi<di>tur in duas diesis et coma. Et coma dividitur in duo cismata. [s.XIV] LmLIac. Leod. comp. 1, 5, 16. al. [s.XV] LmLNicol. Burt. 1, 21, 113: dyesis et comma humana voce non possunt proferri, quanto minus inferiora, scilicet schisma et diaschisma. Nam schisma est dimidium commatis, diaschisma vero dimidium dyeseos, idest medietatis semitonii minoris. ... Ergo integrum toni dimidium constabit ex quattuor diaschismatibus, quae minus conficiunt semitonium, et schismate, quod est dimidium commatis. Et sic recte dictum erit, integre dimidium toni in diaschismata quattuor atque unum schisma posse partiri (inde LmLBonav. Brix. 24, 60-65. cf. LmLBoeth. mus. 3, 8 p. 278, 16-27). LmLFr. Gafur. theor. 4, 3: Pythagorici enim semitonium minus diesim appellarunt. ... Posteri vero semitonium dixerunt eius dimidium diesim nuncupantes. At dieseos dimidium nonnulli existimant coma. Quidam tamen putant coma ipsum dieseos dimidium excedere, quod Boetius docet tertio suae musicae. Coma vero Phylolaus Pythagoricus in duo schismata distinctum tradit, atque diesim in duo diaschismata (sim. LmLFr. Gafur. op. 4, 3: Sed Boetius noster coma ipsum diesis dimidium excedere rationabiliter monstrat in tertio sue musices. Et quidem diminutiores particulas Philolaus ipse dimensus est (cf. Nicol. Burt. 1, 21, 113). Coma quippe in duo sichismata, unumque sichisma (ex errore, ut videtur, pro diesis) in duo dyachismata partiuntur nonnulli). LmLFr. Gafur. gloss. 16, 3: Diaschisma vero dixit (sc. Philolaus) esse medietatem diesis, et diesis est medietas semitonii minoris, quare sequitur, quod diaschisma sit quarta pars semitonii minoris. 3 Bezeichnung für das Achtel eines Ganztons — term that designates the eighth of a tone [s.XIV] LmLPs.-Mur. interv. p. 310a: Sunt autem istae partes toni: diesis, limma, cisma (ms.; ed.: asma) vel semitonium minus, quod idem est, comma, apotome, semitonium maius, et diaschisma. LmLPs.-Mur. interv. p. 311a: totus tonus potest dividi in octo diaschismata, ex quibus duo semitonia integra vel maiora constituuntur. Sed nota, quod aliud est semitonium maius, aliud semitonium minus. Et ad habendum hanc divisionem nota, quod duo diaschismata efficiunt unum schisma, et unum schisma diesim, quod idem est quod semitonium minus. Et duo semitonia minora efficiunt unum semitonium maius, quia ex divisione diaschismatum semitonium maius efficitur ex quatuor diaschismatibus. [s.XV] LmLGeorg. Ans. 1, 96: emitonii medietatem diesim dixerunt, et phtongus diesibus quattuor compleatur. Diesis autem dimidium dictum est diaschisma. LmLGeorg. Ans. 3, 1: Cum vero iunior forem ... et commata et schismata et diaschismata singulariter proferebam. al. 4 Hälfte (eines kleinen oder großen Halbtons) — half (of a minor or major semitone) [s.XV] LmLUgol. Urb. 5, 46, 32: Semitonium maius vel apotome, quod idem est, dividitur vel est divisibile in duo diaschismata, quorum quodlibet est ut septem tamquam in duas medietates omnino aequales. Patet hoc, quia, sicut dictum fuit in principio capituli, semitonio maiori correspondet numerus 14, cuius medietas est ut septem, ex quo sequitur, quod diaschismata dieseos et diaschismata apotome sunt inaequalia. Hoc enim satis clarum est, quoniam apotome maius est diesi uno comate, igitur diaschismata apotome maiora sunt diaschismatibus []dieseos. Medietates igitur unius medietatibus alterius maiores erunt, nam medietas vel diaschisma dieseos est ut 6 et unum schisma, medietas vero vel diaschisma apotome praecise est ut 7, modo 7 excedunt 6 cum uno schismate per unum schisma. [5 irrtümlich: Bezeichnung für den großen Halbton — erroneously: term that designates the major semitone] [syn.: diesis] [s.XV] LmLTrad. Holl. I p. 172: Unde etiam provenit, quare inter ⋅b⋅ rotundum et aliam quamcumque litteram nunquam diapason consonat, quia in loco vocum posita est, ubi continui tres toni reperiuntur, quare per dyacismum (ms.; ed.: diacisivum) sive per diesim ⋅b⋅ rotunda a ⋅b⋅ quadra, cui coniungitur, differre relinquitur. [6 irrtümlich: Bezeichnung für das (pythagoräische) Komma — erroneously: term that designates the (Pythagorean) comma] [s.XV] LmLMon. Iste p. 239, 71: Item, si aliquis vellet habere voces 6ⁱ ordinis, debet dividere spatium inter A 2ⁱ et A 3ⁱ equaliter ad habendas chismas. Et super eundem punctum medii depingitur A 6ⁱ. Et per eandem A inveniuntur omnes voces 6ⁱ per divisionem primi. ... Cum sit, quod aliqui dicunt chisme diachisma, quasi due chisme, et per hunc modum evenient alii duo ordines, qui quilibet per se per supradictum modum possent inveniri (cf. Mon. Iste p. 238, 45: Et est notandum, quod tertius ordo distat a 2^o per unam comam. cf. LmLMeyer Chr., Mensura p. LXVII). ex errore ms. pro schisma: LmLGloss. Boeth. mus. 3, 8, 28: ‚commate‘ diacisma est dimidium commatis. ex errore mss. et ed. pro diesis: LmLUgol. Urb. 5, 32, 11: Diaschisma medium est dieseos, scilicet schisma medium comatis, duas dieses et coma tonum efficiunt, coma et diaschisma (mss. et ed. pro diesis) semitonium maius, duo diaschismata semitonium minus, sed unum schisma et diaschisma (mss. et ed. pro diesis) integram toni medietatem tenet (mss. et ed. pro tenent) (cf. LmLBoeth. mus. 3, 8 p. 278, 27).