Eintrag · Mittellateinisches Wb.
derivatio f.
derivatio (dir-, -cio), -onis f. 1 proprie i. q. deductio, defluxio — das Ableiten, Abfließen (usu natur. et medic): MLWThadd. Florent. cons. 62,26sqq. obviatio ... evacuationi ... debet esse per tria genera medicaminum, scilicet per -emderivationem ad alium locum ...; -oderivatio debet esse primo per flebotomiam. 127,82 viso de evacuatione videamus de -ederivatione ad nares et alias partes corporis. MLWAlbert. M. animal. 9,31 quia impraegnatae (sc. feminae) non emittunt sanguinem menstruum ...; et hoc contingit propter matricis clausuram et -emderivationem menstrui ad alia loca. MLWanimal. quaest. 15,13 p. 267,6 quaeritur, utrum sperma exeat ... per modum dissolutionis aut per modum -isderivationis, et hoc est quaerere, utrum sperma sit de natura partium aut de aliqua superfluitate. 2 translate: a origo, descensio — Herleitung, Herkommen, Abkunft: MLWWibald. epist. 167 p. 286,23 non est ... genesis meae et parentum meorum -isderivationis, qualiter vivam, set divinae gratiae. MLWAnnal. Magd. MLWa. 938 p. 143,13 Cesar ... ille quondam potentissimus, ab Yulo Aeneae filio stirpis di-edirivatione cognominatus Iulius. MLWAlbert. M. sent. 1,9,23 p. 306a,9sqq. videtur, quod deriventur in Filium, quae sunt in Patre: quia generatio quaedam -oderivatio est; solutio: dicendum, quod non est -oderivatio in generatione (sc. Filii) proprie, nisi eqs. 1,18,9capit. an isti sunt tres modi generationis tantum per defectionem, processionem et -emderivationem. MLWChart. Sil. D IV 15 p. 19,17 (epist. papae) sancta Adwigis, cuius per sanguinis -emderivationem natalium claritas sic refulsit, quod MLWeqs.adde: MLWGerhoh. (?) tract. II 16 si ... in longissimo -isderivationis sue procursu nichil omnium, que attingit, expers sui relinquit (sc. amor divinus), quin eqs. b interpretatio — Auslegung, Deutung: Bereng. Trev. myst. (MLWPL 160,994A) haec est illa lux, quae in manibus Iacob mysterium crucis praefigurare volebat ... mystice nos instruens, ut in hac -ederivatione manuum nihil aliud sinistra intelligatur aut dextra, nisi quod MLWeqs. (spectat ad Vulg. gen. 48, 14). c originatio, deductio etymologica — (Wort-)Ableitung, etymologische Herleitung: α in univ.: MLWHincm. divort. 12 p. 188,6 a cuius (sc. Christi) nominis di-edirivatione Christi domini appellantur reges. MLWNotker. Balb. gest. 1,10 p. 15,12 ut ... secundum Grecam -emderivationem (di-cionemdirivacionem MLWvar. l.) ... mettisca nominetur cantilena. β t. t. gramm.: MLWGodesc. Saxo gramm. 1,56 quae (nomina) sunt a Graecis nominibus dirivata, corripiuntur in penultima ..., cum producantur e contrario di-isdirivationis eiusdem ... possessiva, ut ‘cedrinus’, ‘cypressinus’. Erchanb. MLWgramm. p. 30,3 de possessivis (sc. pronominibus) et eius (sic) di-busdirivationibus. MLWAlbert.M. praedicam. 1,4 p. 158a,34 sive fiat inflexio nominis per -emderivationem, sive fiat per declinationem, ut a iustitia derivatur iustus. 3 meton.: a gener.: α profluvium — Ausfluß (in imag.): MLWWipo gest. 2 p. 18,2 sicut ... in regum parentes ... honoris quaedam -oderivatio transfunditur, sic MLWeqs. β (aquae) ductus, canalis — (Wasser-)Leitung, Rinne: MLWHugeb. Willib. 4 p. 96,19 ubi nunc baptizant, ibi stat crux lignea in medio et parva di-odirivatio (-oderivatio MLWvar. l.) aque stat illic. b medic. i. q. fluxus, congestio — Fluß, Stau(ung): MLWGloss. med. p. 53,16 non est ex causa paralisis (sc. signum aegritudinis), sed est cuiuscumque humoris di-odirivatio, qui partem corporis teneat. c iur.: α ius deducendi — Recht auf (Hin-)Leitung: MLWChart. archiep. Magd. 335 p. 439, 29 (a. 1171) a Gerbrando ... -cioderivacio aque per agros eius tribus marcis empta est. β reditus — Einkünfte: Chart. Mekl. 1178 p. 371,39 (a. 1270) quod ... quatuor mansos ... et bannum ... habeat decanus ecclesie; volumus eciam, quod canonici ... -cionesderivaciones stacionum et ecclesie parrochialis Butzowensis et banno eiusdem civitatis gaudeant pensione. γ causa, titulus — Rechtsgrund, -titel: MLWChart. Wirt. IV 1146 p. 211,3 (a. 1250) de possessionibus in Knuthelingen, que ... ad fratres de Mulinbrunne per concambii -emderivationem descenderant MLWeqs. d gramm. usu plur. i. q. tractatus de vocibus derivandis — Derivationstraktat: MLWCatal. biblioth. A I 5 p. 20,5 -esderivationes; Donatus. 10 p. 33,9 sophismata dialecticae; -esderivationes (corr. MLWed. SBMünch. 1965/IV. p. 7). III 90 p. 358,15 -cionesderivaciones cum differentiis quarundam diccionum in uno volumine. IV 1,39,88 -cionesderivaciones. MLWChron. Lippold. p. 557,33 -esderivationes et interpretationes verborum. Konstanciak